Werkplekleren

Conferentie Samen Opleiden

In verband met de grote belangstelling is de inschrijving voor de conferentie gesloten.

Evenement

Graag nodigen we je uit voor de twaalfde conferentie Samen Opleiden en Professionaliseren op donderdag 26 januari in het Kohnstammhuis, Wibautstraat 2-4, Amsterdam. UvA, VU, HvA en opleidingsscholen organiseren de conferentie samen.

Locatie

De conferentie zal in het Kohnstammhuis worden gehouden. Het adres is Wibautstraat 2-4 in Amsterdam.

Aanmelden

In verband met de grote belangstelling is de inschrijving voor de conferentie gesloten.

Kosten

Deelname aan de conferentie is kosteloos, maar niet vrijblijvend. Als je je aanmeldt, rekenen we erop dat je komt. De keuze voor de workshops maak je op de dag zelf tussen 9.15 en 9.45 uur.

Organisatie

De Conferentie Samen Opleiden wordt georganiseerd door de lerarenopleidingen van de Hogeschool van Amsterdam, de Vrije Universiteit Amsterdam en de Universiteit van Amsterdam in samenwerking met opleidingsscholen.

Programma 26 januari

Programma ochtendsessie 09.15-12.45 uur

Tijd

Activiteit

09.15

09.45

Inloop, keuze workshops in KSH09A10

Plenaire start

10.00

11.00

Keynote Louise Elffers incl. vragenronde in KSH09A10
Kansen(on)gelijkheid in het onderwijs

Pauze

11.30

Workshopronde 1

A Taalontwikkelingskansen

B Universal Design for Learning

C Actualiteit en controverse

D BSL-ontwerptool doorontwikkeld

E1 Creatieve Onderzoekende Werkvormen

E2 Het belang van een goede observatie

F IQ110 over kansenongelijkheid

G1 Compact Ondersteunend Aanbod; Talent als docent

G2 Spanningsveld werken-studeren

12.45

Lunch in KSH 09A10

Programma middagsessie 13.45-16.30

Tijd

Activiteit

13.45

Keynote Jannet van Drie incl. vragenronde in KSH 09A10
Tijd voor (vak)taal. Samen taalontwikkelend opleiden

14.45

Verplaatsen naar het lokaal voor workshopronde 2

15.00

Workshopronde 2

H Coachend opleiden met de NOA-Mindfolio, reflecteren op professionele identiteitsontwikkeling

I Pedagogische prioriteiten

J 15-minuten-feedback

K Kernpraktijken en de persoonlijke theorie van de LIO

L Gender- en seksuele diversiteit in de klas

M Lesobservatie en driehoeksgesprek

N1 Beeldcoaching

N2 De rol van de schoolopleider

16.00

Afsluitende borrel in KSH 09A10

Keynote 1: Kansen(on)gelijkheid in het onderwijs door Louise Elffers

Kansengelijkheid in het onderwijs: het lijkt een breed gedeeld ideaal. Maar wat bedoelen we er precies mee? Louise Elffers laat zien hoe achter het gedeelde streven naar kansengelijkheid uiteenlopende en soms zelfs tegengestelde opvattingen schuilgaan. Ze schept orde in de conceptuele chaos, waarna we met elkaar in gesprek gaan over de vraag wat er moet gebeuren om het ideaal van kansengelijkheid in de praktijk te brengen. Daarbij verkennen we op welke aspecten verschillende onderwijsprofessionals vanuit hun eigen organisatie en rol wel en niet het verschil kunnen maken.

Keynote 2: Tijd voor (vak)taal. Samen taalontwikkelend opleiden.

Gebrekkige formuleringen in antwoorden op toetsvragen, slecht lezen van schoolboekteksten, redeneringen niet af maken: veel leraren ervaren dit dagelijks. Op dit moment zijn er vanuit docenten, scholen en vanuit de overheid zorgen over de taalvaardigheid van leerlingen. Dit, terwijl het een belangrijke taak van het onderwijs is om leerlingen zo taalvaardig te maken dat ze zich kunnen redden in samenleving en beroep. In het Advies Taal en rekenen pleit de Onderwijsraad daarom voor een integrale en structurele focus op taal, onder andere door taal een plek te geven in alle vakken en leraren tijdens de lerarenopleiding hier goed op voor te bereiden.

In deze keynote bespreek ik de vraag wat dit betekent voor de bekwaamheden van leraren. Welke vakdidactische kennis en vaardigheden zijn nodig om expliciet aandacht aan de taal van het vak te geven? Hierbij bespreek ik de didactische principes van taalgericht vakonderwijs en andere inzichten uit onderzoek. Een tweede vraag richt zich op het curriculum van de lerarenopleiding en de begeleiding van aankomende leraren in de school. Als je een talig perspectief wilt meenemen in de begeleiding van studenten, welke activiteiten kun je dan als werkplekbegeleider ondernemen? Hiervoor geef ik een aantal concrete suggesties.

Workshops

Je kunt op 26 januari deelnemen aan twee workshops. Bij de eerste ronde maak je een keuze uit workshops A t/m G. Bij de tweede ronde maak je een keuze uit workshops H t/m N.

Brigit van der Lee (Haarlem College) en Joke de Jong (Schoter)

Taalverwerving en taalontwikkeling zijn direct verbonden aan de kansen die kinderen krijgen in hun schoolloopbaan en verdere leven. Tijdens deze workshop geven we praktische handvatten hoe je aandacht kunt geven aan de taal die leerlingen nodig hebben om kennis te verwerven en te verwerken.

Joost Nijsten en Leonie van Uffelen (UvA)

Toegankelijk inclusief onderwijs met Universal Design for Learning (UDL). Hierbij neem je de diversiteit als uitgangspunt. Hoe zou dat er concreet uit kunnen zien? Dit gaan we verkennen in deze bijeenkomst.

Geert Savenije en Coen Gelinck (UvA)

Op basis van ervaringen in de keuzemodule ‘Burgerschap, actualiteit en controverse’, laten we in deze workshop zien hoe we met studenten werken aan het concreet maken van het abstracte onderwerp burgerschap. We bespreken verschillende oefeningen die we met studenten doen om hen meer zicht te laten krijgen op hoe ze burgerschap kunnen verbinden aan vakspecifieke vaardigheden en inhouden. Hierbij maken we gebruik van theoretische en praktische inzichten over burgerschapsonderwijs, lesgeven over actualiteit en omgaan met controverse.

Namens de VO-raad: Marcelle Hobma (Projectleider VU zij-instroom, ROSA & Talent als Docent) en Hans van der Linden (projectleider ROWF)

Van 2014 tot 2019 heeft het ministerie van OCW subsidie verstrekt waarmee in negen regio’s een impuls is gegeven aan de begeleiding van startende leraren (het landelijke BSL-project). Voor de start van dit project zijn door OCW criteria voor inductietrajecten vastgesteld. Deze criteria komen voort uit eerder onderzoek naar de begeleiding van startende leraren en bieden duidelijke richtlijnen voor het begeleidingsprogramma. De BSL-Ontwerptool helpt scholen om snel in kaart te brengen aan welke criteria en randvoorwaarden al wordt voldaan en op welke criteria verdere ontwikkeling gewenst is. De tool heeft zich sinds afgelopen jaar stevig doorontwikkeld, zo staan er bijvoorbeeld nu ook filmpjes in gemaakt voor de Radboud Universiteit. De scan binnen de tool helpt scholen om snel in kaart te brengen aan welke criteria voor begeleiding van startende leraren al wordt voldaan en welke verder ontwikkeld dienen te worden. Op basis van de resultaten biedt de scan handvatten op maat aan om hiermee aan de slag te gaan. De verschillende (doorontwikkelde) producten en praktijkvoorbeelden zullen tijdens de workshop aan bod komen.

E1: Bregje de Vries (VU Lerarenacademie)

Onderwijs en leraarschap zijn voortdurend 'under construction' en adaptief vermogen lijkt daarom een belangrijke vaardigheid voor leraren. In de Expeditie Lerarenagenda zijn we op zoek gegaan naar wat leraren(teams) adaptief maakt en ontdekken we dat het helpt om contextbewust te zijn. Met creatieve werkvormen onderzoeken we bijvoorbeeld toekomstbewustzijn (waar verandert het naartoe) en systeembewustzijn (met wie ben ik in verandering). Deze werkvormen blijken goede middelen om de professionele dialoog op gang te brengen. In deze workshop onderzoek ik graag met collega lerarenopleiders hoe zij een rol zouden kunnen spelen in het coachen van (beginnende) leraren. We gaan actief aan de slag met Kleurplaat en Doornroosje...!

E2: Lout Timmermans (Iedersland College) en Laura van Broekhuijsen (ROCTOP Campus Start)

Het vullen van jouw gereedschapskist als docent begint bij objectieve observaties. Klinkt logisch toch? Maar hoe kan jij met jouw ervaringen, gedachtes, belevingen, verwachtingen en gemoedstoestand objectief observeren? Uit meerdere studies is gebleken dat wij altijd associaties meenemen die gebaseerd zijn op onze beleving (toen je zelf leerling was), onze verwachtingen (“Dit vinden de leerlingen vast een leuke les.”), gevoelens (“Oh jee niet klas 3.”) etc. Daarnaast speelt onze gemoedstoestand door invloeden van buiten school ook een rol. Hoe kan je ondanks de invloeden zo objectief mogelijk observeren? Hoe kan je dit op jouw eigen lessen toepassen of jouw studenten laten toepassen tijdens hun stage? Wat levert een objectieve observatie op voor de leerling en voor jou? Wij laten jou, in vogelvlucht, wat manieren zien hoe je studenten kunt laten oefenen. Hoe jij met jouw studenten samen kunt kijken naar objectieve observaties van de door hen gegeven lessen en hoe jij zelf bewuster kan observeren.

André Koffeman (HvA/UvA)

Tijdens dit spel wandel je een uur in de schoenen van een leerling en ervaar je aan den lijve hoe het is om te maken te hebben met kansenongelijkheid.

Het spel wordt gespeeld in groepen van 3-5 personen. De spelers krijgen een personakaart met daarop een aantal kenmerken die bij hun persona passen: sociaaleconomische status, cultureel kapitaal, etc. (dit is gebaseerd op het werk van Bourdieu). Via situatiekaarten komt de speler in verschillende situaties terecht die positieve of negatieve ervaringen opleveren.

Na afloop reflecteer je op de opbrengsten: de optelsom van al die ervaringen en de mogelijke effecten daarvan. Met je medespelers bespreek je ervaringen en inzichten en bedenk je welke betekenis je daaraan kunt geven in je eigen onderwijspraktijk.

De impact van het spel is afgelopen jaar onderzocht en de resultaten worden kort toegelicht aan het eind van de sessie. Meer weten? Zie www.IQ110.nl

G1: Sandra van Dalen (H2O) en Maaike Jöbsis (Talent als Docent)
RAP-regio's Zuid-Kennemerland en Groot-Amsterdam samen met opleidingsscholen ROSA en H2O.

Het RAP-project Talent als Docent heeft vier korte modules ontwikkeld voor startende docenten. Dit aanbod is aanvullend aan het inductiebeleid op de scholen zelf. De modules hebben betrekking op thema's als groepsdynamica, relatie & klassenmanagement, effectieve lesvoorbereiding en werken met een doelsysteem. We laten de deelnemers graag zien en ervaren hoe een dergelijk complementair aanbod aan het inductiebeleid in de school een toegevoegde waarde voor starters heeft.

G2: Muriel Krijgsman en Wilma Dieben-Rijlaarsdam

Steeds meer studerende collega’s worden als zelfstandig docent voor de klas gezet. Hierdoor ontstaat er vaak een spanningsveld, wat op meerdere vlakken tot uiting komt. De studerende collega ondergaat een transitie van een veilige situatie met de werkplekbegeleider achter in de klas, naar een spannender situatie, met begeleiding op afstand. Daarnaast krijgt de starter vaak naast het docentschap ook de verantwoordelijkheid voor allerlei andere taken. De werkende en studerende collega moet zich staande zien te houden binnen een uitdagend en nieuw werkveld en voelt daarnaast de druk om de studie af te ronden. Vanuit het perspectief van de schoolleider kan er ook spanning ontstaan. Hij is verantwoordelijk om de fte’s in te vullen en anderzijds wil hij het liefst bevoegde mensen voor de klas. Welke rol kan, mag of wil de schoolopleider hierbij spelen?

*overal waar hij staat kan ook zij of hen gelezen worden.

Pettra van Beveren en Ranko Steusel (NOA)

Pettra van Beveren heeft in zes landen haar universitaire studies gevolgd en onderwijservaring opgebouwd. Zij is werkzaam (geweest) als toezichthouder, onderwijskundige, docent, lerarenopleider, leidinggevende in het po, vo, hbo en wo. Pettra is vanuit de HU programmaleider bij NOA en tevens lid van de peerreview-commissie Samen Opleiden van Ministerie OCW.

Ranko Steusel, coördinerend schoolopleider (BRLO-geregistreerd) bij NOA, werkt sinds 1995 als docent Klassieke Talen en sinds 2004 als lerarenopleider op het Calandlyceum in Amsterdam. Zijn expertise is het leren leren van leerlingen en het leren doceren van docenten(-in-opleiding).

De Nieuwe Opleidingsschool Amsterdam (NOA) heeft twee instrumenten ontwikkeld waarmee het reflectiegesprek op diverse lagen en vanuit verschillende invalshoeken vormgegeven wordt. Deze instrumenten zijn geïntegreerd in het opleidingscurriculum en beogen de verbinding tussen theorie, praktijk en persoon te faciliteren. Een van deze reflectie-instrumenten is de NOA-Mindfolio, een digitaal portfolio in de vorm van een mindmap met vier dimensies (theorie, praktijk, persoon en de integratie van theorie-praktijk-persoon) waarin de student of lerarenopleider zijn onderwijskundige leervragen en dilemma’s uitwerkt. De biografie van de student/lerarenopleider en de overtuigingen van waaruit hij handelt, de bronnen die hem inspireren en de context van zijn school komen in de Mindfolio samen.

In deze workshop willen we de deelnemers kennis laten maken met de opleidingsdidactiek Coachend Opleiden van NOA. Aan de hand van de NOA-Mindfolio laten we hen ervaren hoe we handen en voeten geven aan de begeleidings- en reflectiegesprekken en aan het ontwikkelen van de professionele identiteit van (aanstaande en zittende) leraren(opleiders). Aan het einde van onze workshop kunnen deelnemers de diverse dimensies van hun onderwijs verbinden met hun eigen ontwikkelvragen. Daarnaast hebben ze een mindfolio gemaakt dat zij kunnen inzetten bij begeleidingsgesprekken of in schoolgroepbijeenkomsten. Deze methodiek om mindmapping met een portfoliofunctie te combineren, is niet alleen voor de student inzetbaar maar voor elke lerende onderwijsprofessional, van starters tot opleiders en schoolleiding.

Dianne Hoefakker en Lieke Kievits (ROSA)

We spelen het pedagogisch prioriteitenspel met de deelnemers en maken een link naar wat dat betekent voor hun manier van begeleiden. Deelnemers gaan met elkaar in gesprek over hun prioriteiten en ontdekken hun eigen voorkeuren.

Bas Koster (H2O)

Na een lesbezoek is het verleidelijk om veel verbeterpunten aan te geven, om je startende collega of stagiair zo goed mogelijk verder te helpen. Maar de stagiair denkt alleen: Wat vond je van m'n les? De meeste tips gaan het ene oor in en het andere oor uit. De theorie bij deze workshop zal voor veel deelnemers niet nieuw zijn. Met elkaar zetten we de aandachtspunten voor effectieve feedback op een rij.

Aad Monquil en Yke Meindersma (VU lerarenacademie)

De behavioristische invalshoek is bij het opleiden van leraren altijd vrij dominant geweest, waarbij leraren in opleiding gedragsaanwijzingen kregen om hun docentgedrag te optimaliseren. Er is ook een stroming geweest die kennis over het opleiden van leraren centraal stelde om het docentgedrag te optimaliseren. Bij de VU is tien jaar geleden een didactiek rond kernpraktijken ontwikkeld waarbij de persoonlijke theorie van de lio in de begeleiding centraal staat. De persoonlijke theorie bestaat uit een mengeling van theoretische kennis, ervaringskennis, maar ook persoonlijke ambities en overtuigingen van de lio. Wij demonstreren deze didactiek tijdens de workshop en lichten haar toe.

Amber Witsenburg (Nederlandse Organisatie Aseksualiteit) en Bas Hageman (Stichting Paarse Vrijdagkrant)

Al sinds 2012 zijn scholen verplicht om aandacht te besteden aan seksuele diversiteit. In de praktijk blijft deze aandacht vaak erg beperkt en hebben veel leraren het idee dat ze niet genoeg kennis hebben over dit onderwerp om er iets mee te doen. Toen ik het afgelopen jaar in het kader van mijn opleiding tot docent Engels stage liep, ondervond ik aan den lijve hoe het is om anno 2022 queer en uit de kast te zijn in het Nederlandse onderwijs – van stigmatiserende opmerkingen over transgender personen van collega’s tot leerlingen die met ‘homo’ schelden. Ook de queer leerlingen die ik begeleidde bij de GSA (Gender and Sexuality Alliance) klaagden over discriminatie.

Ik wil daarom lerarenopleiders voorzien van kennis over gender en seksuele diversiteit én manieren om hiermee te werken op school, zodat zij die kennis weer kunnen doorgeven aan de nieuwe generatie docenten. Eerst zal ik aandacht besteden aan theorie en terminologie (wat is intersekse of aseksueel? Hoe spreek je een non-binair persoon aan?). Vervolgens gaan we interactief in op situaties die zich op school voor kunnen doen (een leerling komt tijdens de mentorles uit de kast, of een transgender leerling durft zich niet meer om te kleden bij gym. Wat nu?). Ook zal er ruimte zijn voor vragen.

Camilla Heath (IVKO)

In een korte presentatie laat ik zien wat wij op onze school in de sectie Engels hebben ontworpen en uitgevoerd tijdens het begeleiden en opleiden van docenten met lesobservaties en terugkoppelgesprekken. Wij hebben een sterk Montessori thema dat alle aspecten van communicatie onderbouwt met materialen en pedagogiek, gecombineerd met co-teaching in observatie en feedback.

N1: Liesbeth Vlaar (H2O)

Beeldcoaching is een manier om de student/startende docent op een oplossingsgerichte manier te laten reflecteren op een onderdeel van de les. Het gaat altijd uit van een leervraag waarbij de student/startende docent stilstaat bij een verbeterpunt in zijn/haar ontwikkeling.

We gaan in deze workshop voor werkplekbegeleiders en schoolopleiders met de volgende vragen aan de slag:

  • Hoe pak je deze vorm van begeleiding aan?
  • Waar kun je zoal op letten in het filmmateriaal?
  • Hoe bespreek je dit filmmateriaal na met je student/startende docent?

Het is een zowel informatieve als praktische workshop.

N2: Michelle McDonnel (Coördinerend schoolopleider Regius College, Pontis Onderwijsgroep & AONHW), Carianne Epskamp (P&O adviseur Regius College & Pontis Onderwijsgroep) en Frank Broersen (adjunct directeur locatie HAVO/VWO Regius College & Pontis Onderwijsgroep

Begeleiding en professionalisering doen wij samen, maar hoe? En wat levert het op voor de student, beginnende docenten, de collega's en de school? Wij willen antwoorden op deze vragen geven met behulp van een inspirerende casus uit onze praktijk. Er is ook ruimte tijdens deze presentatie om vragen te stellen aan de vertegenwoordigers vanuit verschillende perspectieven: directie, P&O en de begeleiding.

Gepubliceerd door  Faculteit Onderwijs en Opvoeding 24 januari 2023

Datum

Startdatum 26 jan

Tijd

09:45 - 16:30 uur