Hogeschool van Amsterdam

Werkplekleren

Conferentie Samen Opleiden

Hoe leiden we leraren op?

Evenement

Dit jaar hebben we voor de conferentie Samen Opleiden het thema Opleidingsdidactiek gekozen. Opleidingsdidactiek gaat over de manier waarop we toekomstige leraren opleiden, over het HOE. Daarbij gaat het om het handelen van het hele team van lerarenopleiders. Wat doen de schoolopleider, werkplekbegeleider en instituutsopleider om te bereiken dat de aanstaande leraar een competente leraar wordt? Hoe krijgt het opleiden van leraren binnen de instituten vorm en hoe gebeurt dit op de werkplek en, misschien wel het allerbelangrijkste, hoe zorgen we voor verbinding tussen theorie, praktijk en de persoon van de leraar-in-opleiding?

Opleidingsdidactiek is volop in ontwikkeling. Op opleidingsscholen en op de instituten zijn de afgelopen jaren vele nieuwe aanpakken en werkwijzen ontwikkeld voor het opleiden van leraren. Er wordt ook veel gepubliceerd over opleidingsdidactiek. Het VELON heeft Katern 7 van de Kennisbasis Lerarenopleiders uitgebracht: Opleidingsdidactiek: Hoe leiden we leraren op? Deze maand is het vierde deel van een reeks publicaties over ‘Samen Opleiden’ van de hand van Bob Koster en Judith Stappers uitgekomen: Het transformatorhuisje. Inzichten en methodieken voor het opleiden van aanstaande leraren op de werkplek.

We willen de conferentie Samen Opleiden gebruiken om met elkaar te delen wat er de afgelopen jaren ontwikkeld is en geschreven is, opdat een ieder zijn opleidingspraktijk met deze kennis en methodieken kan verrijken.

Bob Koster is de keynote spreker. Hij zal ons onder andere meenemen in de metafoor van het transformatorhuisje en uiteenzetten wat dit huisje met het opleiden van leraren van doen heeft.

De bijdragen worden verzorgd door opleiders van de scholen en van de instituten. De bijdragen gaan over werkplekleren, vakdidactiek, kwaliteitszorg, personeelsbeleid, koppeling praktijk- theorie en al het andere dat impact heeft op het gezamenlijk opleiden van de docenten van de toekomst.

Programma

Tijd Activiteit
Vanaf 9.00 Ontvangst en registratie Kohnstammzaal (Zaal KSH09A10)
9.30 - 10.00 Plenaire opening André Koffeman (Zaal KSH09A10)
10.15 - 11.15 Breakout-sessie A
11.15 - 11.30 Koffiepauze
11.30 - 12.30 Breakout-sessie B
12.30 - 13.30 Lunch
13.30 - 14.30 Keynote Bob Koster (Zaal KSH09A10)
14.45 - 15.50 Breakout-sessie C
15:50 - 16.30 Borrel


Breakout-sessies

We hebben een zorgvuldige selectie van workshops en 30 minutensessies (consultatie, presentatie en inspiratie) gemaakt. Verschillende gewaardeerde collega’s van opleidingsinstituten en scholen grijpen de kans om verschillende onderwerpen rond het hoofdthema te presenteren en te bespreken. Via het aanmeldformulier kan je je voorkeuren opgeven.

Hieronder kun je een beschrijving van de sessies inzien. Kies tijdens elke Breakout-sessie één workshop of één van de combinaties van twee 30 minutensessies.

Breakout-sessie A (10.15 - 11.15 uur)

Doelsysteemmethode: leraren-in-opleiding adaptief en onderzoekend begeleiden

Anna Kaal en Hanna Westbroek (VU)

Hoe leg je samenhang tussen theorie en lespraktijk bloot en geef je leraren-in-opleiding de handvatten om hun eigen handelen te begrijpen en te verbeteren? Hoe kun je zo begeleiden dat je recht doet aan het ontwikkelproces van verschillende leraren-in-opleiding? Hoe krijgt reflectie meer betekenis en voorkom je dat het een 'verplicht nummer' wordt? In deze workshop staat een methode centraal die (toekomstige) leraren helpt om hun persoonlijke theorie en overtuigingen weer te geven in relatie tot hun praktijk in één overzichtelijk plaatje: het doelsysteem. Deelnemers maken kennis met de DS-methode, de opbrengsten voor LIO’s en hoe deze kan worden gebruikt in adaptieve en onderzoekende begeleidingsgesprekken. Aan het eind van de workshop kunnen de deelnemers de methode zelf inzetten. De workshop wordt geleid door twee VU-lerarenopleiders en twee praktijkbegeleiders.

Sessie 2a: Twee zien paar ogen zien meer dan één!

Ria Rigter & Fanny Rietveld (AAOS)

In de Almeerse Academische Opleidingsschool heeft iedere student twee begeleiders: een leermeester en een werkmeester. In deze workshop laten we zien waarom wij voor deze begeleidingsvorm hebben gekozen en wat dit voor voordelen heeft voor de student. Wat betekent dit voor de organisatie van het begeleiden in de school? Kortom een begeleidingsvorm waarmee je in de eigen opleidingsschool je voordeel mee kunt doen.

Sessie 2b: Verwachtingen van studenten en WPB’ers

Milja Vels en Nadège Moesker (ROWF)

Niets zo demotiverend als een voortijdige beëindiging van een stage: wat rest is namelijk een hoop frustratie bij alle betrokkenen. Om toekomstige teleurstellingen te voorkomen hebben wij een aantal belangrijke vragen opgesteld, die we laten beantwoorden door zowel de student als de WPB.

Dit zogenaamde praatpapier brengt de wederzijdse verwachtingen in kaart en gebruiken wij als voorbereiding op het kennismakingsgesprek. Dit jaar zijn we met het praatpapier begonnen en we zijn enthousiast maar het is nog in ontwikkeling. Daarom zouden we graag met geïnteresseerden om tafel zitten om het papier te optimaliseren. Feedback gevraagd dus!

Van didactiek naar klaslokaal; Over context, overtuigingen en denkmodus

Sebastiaan Dönszelmann (VU)

Hoe komt het dat goed doordachte en onderzochte didactiek de weg naar het klaslokaal soms maar moeizaam weet te vinden? Het is aanwijsbaar lastiger om ontwikkelingen door te voeren in het onderwijs dan in andere werkvelden. De heldere verklaringen hiervoor komen in deze bijeenkomst aan bod. Om een tip van de sluier op te lichten: die verklaringen komen voort uit de eigen schoolcontext, uit overtuigingen van docenten en uit de manier waarop wij denken wanneer we het druk hebben. Oplossingen zijn er gelukkig ook. Niet altijd de eenvoudigste oplossingen, maar we kunnen er vandaag mee beginnen, in de workshop. Sebastiaan Dönszelmann neemt jullie graag mee naar de kloof tussen theorie en praktijk en daar ook weer uit. Sebastiaan is van origine docent Frans, sinds 2005 lerarenopleider aan de VU en hij promoveerde vorig jaar op doeltaaldidactiek en professionalisering van ervaren docenten.

Sessie 4a: Lesgeven op vernieuwings-scholen

Amber Brand en Marco Snoek (HvA)

Vernieuwingsscholen: nieuwe schoolconcepten, nieuwe opleidingsconcepten? Wat moet je weten, kennen en kunnen om een goede docent te zijn op een vernieuwingsschool? En wat vraagt dit van de lerarenopleiding? Deze vraag staat momenteel centraal in meerdere samenwerkingstrajecten tussen lerarenopleidingen en vernieuwingsscholen. De HvA en Amsterdamse vernieuwingsscholen ontwikkelen momenteel samen een nieuwe HvA leerroute. De eerste contouren van een studietraject dat studenten voorbereidt op het werken in een vernieuwingsschool worden inmiddels zichtbaar en een minor wordt het eerste concrete resultaat van de samenwerking. In een traject van Pleion (samenwerkingsverband van vernieuwingsscholen) ontwikkelden lerarenopleidingen en vernieuwingsscholen uit heel Nederland samen materiaal dat ingezet kan worden bij het begeleiden van stagiaires op vernieuwingsscholen. Een workshopreeks, een profiel van de docent op een vernieuwingsschool en rubrics die gebruikt kunnen worden bij de begeleiding van stagiaires zijn de uitkomst van deze samenwerking. Dit materiaal zal binnenkort gepubliceerd worden. Wat levert het intensief samen onderwijs ontwerpen op voor beide partijen? Welke keuzes worden er gemaakt als de focus ligt op onderwijsvernieuwing? Is hier sprake van een botsing tussen de traditie en het nieuwe? Moeten aannames over onderwijs op de schop? In deze inspiratiesessie wordt je meegenomen in de dynamiek van het samen opleiden met het oog op vernieuwende onderwijsconcepten.

Sessie 4b: Kernpraktijken als ‘linking pin’ tussen instituut en praktijk

Adam Handelzalts en Caspar Geraedts (VU)

De VU lerarenacademie heeft haar curriculum een aantal jaar geleden heringericht. Ze heeft samen met schoolopleiders Kernpraktijken gedefinieerd. Dit zijn “aanwijsbare, coherente en veel voorkomende (deel)taken die docenten uitvoeren in de praktijk”. Het curriculum van de VU lerarenacademie is ingericht aan de hand van deze Kernpraktijken. De bedoeling is dat studenten in bepaalde weken op de VU ondergedompeld worden in deze kernpraktijken en dit vervolgens ook in hun schoolpraktijk uitdiepen. Sinds ruim een jaar zorgen we dat wpb’s wekelijks worden geïnformeerd over welke kernpraktijk aan de orde komt op maandag in een bepaalde week.

Het doel van de bijeenkomst is:

  • Informeren over de kernpraktijk en het gebruik ervan.
  • De lijst van kernpraktijken ‘herijken’ – passen ze nog? Missen we wat?
  • Samen nagaan hoe we wpb’s en SO’s kunnen ondersteunen bij het benutten van dit instrument met hun studenten.

Samen naar het eindcijfer

Hans Bulthuis en Dianne Hoefakker (ROSA)

Een belangrijk onderdeel bij het afronden van het praktijkdeel: hét eindcijfer! Het kiezen van een passend cijfer is een lastige aangelegenheid. Wat is bijvoorbeeld de waarde van een 7.0? En wat moet het cijfer weergeven: de groeipotentie? De mate waarin de student past binnen het plaatje van de WPB? De inzet? De interpretatie van het beoordelingsformat? Studenten gaven op het tevredenheidsonderzoek aan dat de beoordeling niet altijd naar hun tevredenheid was. Dit resulteerde in een gezamenlijk experiment van HvA en KSH (ROSA) met het ‘samen beoordelen’. In de workshop nodigen we werkplekbegeleiders, schoolopleiders en IO’ers uit (fictieve) studenten te beoordelen. En zullen we ontdekken wat het verschil is tussen alleen en samen beoordelen en raak je geïnspireerd te kijken naar de beoordelingspraktijk en -mogelijkheden binnen jouw school.

Breakout-sessie B (11.30 - 12.30 uur)

De toolbox, een alternatieve methode voor intervisie en groepsgerichte begeleiding van starters

Elmar van Ee (de Dam) en Yke Meindersma (VU)

Voor intervisie met peers en gerichte begeleiding van lio’s en starters is op het Gerrit van der Veen College een alternatieve methode ontwikkeld voor groepsgerichte begeleiding: Het vullen van de toolbox van de leraar. Het gaat er bij deze methode om de ‘gereedschapskist’ samen met peers te vullen met handig ‘gereedschap’ waarmee pedagogisch en didactisch handelen versterkt kan worden. Deelnemers leren om met deze methode te werken door de methodes zelf toe te passen. We zullen ook met elkaar mogelijke toepassingen in het kader van intervisie en begeleiding op school en op het instituut in kaart brengen. De deelnemers aan de workshop nemen mee:

  1. Een gevulde gereedschapskist met didactisch pedagogisch gereedschap
  2. Een overzicht van de verschillende mogelijkheden om de methode in te zetten in het kader van begeleiding lio’s, inductiebeleid en breder.

Sessie 2a: Kracht van theater

Maria van Hove (ROSA)

De schoolopleider van het KKC heeft samen met de instituutsopleider van de HvA een drietal bijeenkomsten voor studenten ontwikkeld waarin de kracht van theater gebruikt wordt. Studenten en startende leraren zijn enthousiast over deze bijeenkomsten, waarin ze veel leren over hoe ze overkomen bij leerlingen. In deze inspiratiesessie wordt verteld hoe deze bijeenkomsten zijn ontstaan en wat de meerwaarde van drama is bij het opleiden van docenten.

Sessie 2b: Hoe daag je (on)ervaren docenten uit?

Sarina Bronder (GSF) en Thomas Klijnstra (UvA)

Hoe kun je docenten op je school meer uitdagen? Zodat startende en ervaren docenten zich kunnen blijven ontwikkelen? Sinds vier jaar bestaat er voor docenten van de Gooise Scholen Federatie de mogelijkheid om ontwikkeltijd te krijgen voor een innovatieproject. Tijdens deze presentatie laten we meer zien over de opzet van dit programma. We geven een inkijkje in de verschillende projecten die zijn opgezet (van klein tot heel groot). Ook laten we zien wat sterke onderdelen zijn en dingen die minder goed gingen.

Het leren van de LIO visualiseren

Lutz Lohse (UvA)

De onderwijspraktijk van LIO’s wordt op de ILO beoordeelt op de bekwaamheidsgebieden vakinhoud, vakdidactiek, pedagogiek en professioneel handelen. Hiervoor hanteren wij rubrieken die op meerdere momenten tijdens het opleidingstraject diverse criteria rubriceren. Een startbekwame docent wordt geacht aan het einde van de opleiding criteria te scoren die (gemiddeld) op het niveau 3 liggen. Het hieruit voortvloeiende cijfer komt dan overeen met een zes. De praktijk leert echter dat het vaststellen van een cijfer op basis van de gehanteerde rubrieken omslachtig is. Daarnaast wordt de ontwikkeling van een LIO op basis van de criteria onvoldoende in beeld gebracht.

In deze korte workshop presenteer ik een interactief programma welke de criteria grafisch weergeeft en het bijbehorende cijfer automatisch berekend. De grafische weergave kan een bijdrage leveren aan de inhoudelijke discussie tussen LIO, werkplekbegeleider en vakdidacticus. Het model, gebaseerd op een standaard beschikbare Windows applicatie (Excel) kan in principe ook voor tal van andere rubrieken gebruikt worden waarin ontwikkelingsgerichte aspecten een rol spelen. Let op: neem voor deze workshop een laptop mee om te kunnen oefenen.

Sessie 4a: Verwachtingsmanagement

Helen van Hoorn (UvA) en Arend Spierenburg (ACOA)

We presenteren een kant-en-klaar instrument waarmee begeleider en stagiair(e) op constructieve wijze met elkaar in gesprek kunnen gaan. Achtergronden over de totstandkoming van het instrument en plussen en minnen van het instrument in de praktijk van de AcOA worden besproken.

We gaan daarnaast in gesprek met elkaar over:

  • ervaren dilemma’s bij begeleiden en beoordelen in de eigen schoolpraktijk
  • manieren om dilemma’s op te lossen
  • bruikbaarheid van het gepresenteerde instrument in de eigen opleidingscontext en feedback op het instrument (vorm en gebruik)

Sessie 4b: Het TPS-dilemma

Sharon Boughanem (de Dam)

TPS staat voor Theorie en Praktijk in de School. Het TPS programma heeft als doel om de transfer van theorie en praktijk te bevorderen. Binnen dit programma ligt de focus op theorieën/modellen en handelingen die een leraar kan toepassen om het leren en begeleiden van een leerling te bevorderen. Studenten worden op diverse scholen ontvangen om de koppeling in de praktijk te maken. In de loop van de jaren is opleidingsschool De Dam gegroeid, waardoor de organisatie van TPS lastiger is geworden. Tijdens het ronde tafelgesprek zal het bovenstaande verder toegelicht worden, daarna zullen vragen gesteld worden aan de deelnemers. Door het ronde tafel gesprek wisselen deelnemers ervaringen uit en worden inzichten met elkaar gedeeld. Daarnaast helpt het de organisatie van het TPS programma verder te ontwikkelen en te verbeteren.

Werkplekleren op maat, het kan!

Chiel Berkhout, Carry Jeremiah en Pauline Sturm (H2O)

Tijdens deze inspiratiesessie willen wij jullie meenemen in het ontwikkelproces dat wij (onder begeleiding van Miranda Timmermans en Chris Kroeze) als driehoek: IO, SO, student, hebben doorgemaakt dit afgelopen jaar op weg naar leerwerktraject gericht op de individuele ontwikkelbehoeften van de student. Een doelgerichter traject met meer eigenaarschap van de student. Werkplekleren op maat, het kan!

Breakout-sessie C (14.45 - 15.50 uur)

Analysespel basisbehoeften in jouw manier van lesgeven

Jacco Butter (AONHW)

Door middel van het analysespel krijgt de deelnemer een beeld hoe zijn handelen als docent zich verhoudt tot de basisbehoeften van de leerlingen, nu en in de nabije toekomst. Deelnemers maken m.b.v. korte beschrijvingen (op kaartjes) van hun handelen als docent een beeld van hun lesgeven op dit moment. Vervolgens komt de vraag aan de orde wat je als (aankomend) docent (nog) meer zou willen doen in je lessen. Ook hier wordt een beeld van gemaakt. Dit beeld geeft aanknopingspunten om in de komende periode stappen te zetten in de manier waarop je je lessen vormgeeft en hoe je met de leerlingen omgaat. Dit kan voor studenten opgenomen worden in bijvoorbeeld hun persoonlijk ontwikkelingsplan.

Sessie 2a: Leraren opleiden met Virtual Reality

Natasja Maas (UvA)

Het Mundus college in Amsterdam West begeleid nieuwe studenten met behulp van Virtual Reality. Met een VR-bril op waan je je in een klas en bezie je vanuit het perspectief van een leerling wat het effect van bepaalde docenthandelingen zijn. Het is een krachtig middel om reflectie in action toe te passen en na te gaan welke handelingsalternatieven er zijn. In deze 30 minuten inspiratie sessie krijg je de mogelijkheid om je af te sluiten van de 'echte' wereld en op te gaan in de VR-experience op het Mundus. Het aantal inschrijvingen is beperkt. Als je geïnteresseerd bent neem alvast je oortjes mee voor bij je telefoon.

Sessie 2b: Begeleiding met een 360-graden camera

Jasper Hooimeijer (HvA)

Nieuwe technologieën bieden tal van mogelijkheden om je studenten te begeleiden. 360-graden camera’s bieden de begeleiders en de studenten de mogelijkheid om nog beter naar de lespraktijk te kijken. Als begeleider kun je de student in actie zien zonder dat je naar de locatie hoeft. De student heeft de mogelijkheid om naar het eigen handelen te kijken, waarbij zowel de student in beeld is, maar ook de leerlingen. In deze sessie laat ik zien wat je kunt doen met een 360 graden camera en hoe dat er in de praktijk uit ziet. Komt dat zien, komt dat zien.

Sterk voor de klas

Maria van Hove (ROSA)

Op het KKC maken wij gebruik van de Kracht van theater (zie de beschrijving van de sessie ‘Kracht van het theater’). Een van de bijeenkomsten heet Sterk in de klas. Studenten geven daarin een mini-les aan leerlingen en ontvangen feedback. Leerlingen worden getraind om deze feedback goed te kunnen geven. Tijdens deze workshop doe je oefeningen die de docenten in opleiding ook doen en ervaar je zelf de meerwaarde van drama bij het opleiden van docenten.

ICT-tools voor in de klas

Jeanine Das (ROSA)

ICT-tools kunnen een belangrijke bijdrage aan de les zijn. Maar hoe zet je ze effectief in? In deze workshop gaan de kandidaten zelf aan de slag om te ervaren hoe (online) ICT-tools de lessen effectiever, aantrekkelijker, motiverender en uitdagender kunnen maken. Het enige wat je voor deze interactieve workshop nodig hebt is je smartphone.

Coachend opleiden bij NOA

Ranko Steusel & Pettra van Beveren (NOA)

In deze workshop willen we de deelnemers kennis laten maken met de opleidingsvisie en de opleidingsdidactiek ‘Coachend Opleiden’ van NOA. Aan de hand van onze twee instrumenten coachkaart en groeimindmap laten we jullie ervaren hoe we handen en voeten geven aan de begeleidingsgesprekken en aan het ontwikkelen van de beroepsidentiteit. Aan het einde van onze workshop kunnen deelnemers de coachende elementen verbinden met hun eigen praktijk.


Keynote sprekers

In deze keynote gaat Bob Koster, lerarenopleider en lector bij de Fontys Lerarenopleiding in Tilburg, in op de vraag ‘wat is écht samen opleiden?’. Daarnaast gebruikt hij de metafoor van het ‘Transformatorhuisje’ om duidelijk te maken hoe complex het leerproces van studenten op de werkplek is. Ook wordt deze metafoor gebruikt om de aanpakken en werkwijzen voor het opleiden van leraren, die tijdens de conferentie worden gedeeld, te duiden.

Locatie

De conferentie vindt plaats in de Kohnstammzaal van de HvA (9e verdieping van het Kohnstammhuis).

Aanmelden

Aanmelden voor de conferentie kan tot en met 15 januari 2020 via het online aanmeldformulier .

Kosten

Deelname aan de conferentie is kosteloos, maar niet vrijblijvend. Als je je aanmeldt, rekenen we erop dat je komt.

Organisatie

De Conferentie Samen Opleiden wordt georganiseerd door de lerarenopleidingen van de Hogeschool van Amsterdam, de Vrije Universiteit Amsterdam en de Universiteit van Amsterdam.

Gepubliceerd door  Faculteit Onderwijs en Opvoeding 14 januari 2020

Datum

Startdatum 28 jan

Tijd

09:00 - 16:30 uur

Locatie

Kohnstammhuis (KSH)

Wibautstraat 2-4

1091 GM Amsterdam

020 599 5555