Hogeschool van Amsterdam

Urban Governance and Social Innovation

Heel de stad, heel de Aarde

een catalogus van Amsterdamse commons bomvol ideeën en oplossingen voor deze tijd

4 jun 2020 16:00 | Urban Governance

De commons zijn in opkomst. In Amsterdam alleen al wemelt het van de initiatieven waarin bewoners in collectief beheer actief zijn op het gebied van dagelijkse behoeften als wonen, voedsel en energie. De Whole Commons Catalog Heel de stad, heel de Aarde laat de vitale aanwezigheid en rol van de commons in Amsterdam zien in een inspirerende publicatie, die dezelfde eigenschappen uitstraalt die de commons zelf kenmerken: collectief, veelvormig, experimenteel, praktisch en visionair. Onderzoeker Joachim Meerkerk van het CoE Urban Governance and Social Innovation werkte mee aan de publicatie.

Als we over ‘de commons’ spreken, gaat het over lokale initiatieven waarin burgers zichzelf organiseren rondom een gedeeld maatschappelijk goed. Commons zijn er op allerlei verschillende terreinen van het economische verkeer, waaronder energie, voedsel, wonen, inkomensvoorziening, kennis, cultuur en welzijn. Ze vormen het experimenteerveld van de samenleving; commons floreren in de luwte van markt en overheid, waar ruimte is voor zaken die volgens de gangbare, beperkte opvatting van economie niet direct (maar soms wel indirect) een economische waarde vertegenwoordigen, en waar via echte experimenten – experimenten die niet veilig binnen het gestelde kader blijven maar die dat hele kader opnieuw tegen het licht houden, bijstellen en als het nodig is, omverwerpen – ook echte vernieuwing kan plaatsvinden.

Samensteller en hoofdredacteur van Heel de stad, heel de Aarde is kunstenaar, trendonderzoeker en commoner van het eerste uur Natascha Hagenbeek. Zij liet zich inspireren door de Whole Earth Catalog, een tijdschrift waarin filosofische artikelen werden gecombineerd met recensies van boeken en producten, en dat tussen 1968 en 1972 uitgroeide tot een ruim 400 pagina’s tellende gids van de Amerikaanse tegencultuur waar idealistische individuen experimenteerden met een volledig zelfvoorzienende, ecologische levensstijl. Oprichter van de Whole Earth Catalog Stewart Brand verzamelde met zijn redactie zoveel mogelijk ideeën en voorbeelden van kleinschalige experimentele innovaties gericht op individuele empowerment, variërend van instructies hoe je zelf kaas kunt maken tot een ode aan een apparaat dat we sinds Brand kennen onder de naam personal computer.

Vindingrijk

In de laatste paar weken van het productieproces van Heel de stad, heel de Aarde bracht de coronacrisis de kwetsbaarheid van onze economische systemen en de noodzaak om de economie minder afhankelijk te maken van de markt  (‘decommodificatie’) scherp aan het licht. De wens om te decommodificeren op het gebied van voedsel, energie en zorg voor elkaar ligt ten grondslag aan de vele alternatieven die door vindingrijke, zelforganiserende gemeenschappen worden of al zijn ontwikkeld, en die in Heel de stad, heel de Aarde worden gepresenteerd. Ook het gemeenschappelijk handelen dat de basis vormt van de commons heeft in de huidige crisis extra urgentie gekregen.

De menselijke maat

“Samen bouwen we aan nieuwe, eerlijke, sociale systemen en infrastructuren gebaseerd op de menselijke maat”, schrijft David Bollier, coauteur van Free, Fair and Alive: The Insurgent Power of the Commons in zijn enthousiasmerende voorwoord bij Heel de stad, heel de Aarde.

Hedendaagse commons zijn vaak lokaal van opzet en opereren op terreinen waar de markt en de overheid geen monopolies hebben. Voor haar inventarisatie van de Amsterdamse commons vroeg Hagenbeek de voorhoede van Amsterdamse commoners om de ideeën en initiatieven die hen inspireren in woord en beeld onder de aandacht te brengen. In drie hoofdstukken Voedsel, Gemeenschap en Energie brengt Heel de stad, heel de Aarde, analoog aan de Whole Earth Catalog, vooruitstrevende ideeën van denkers samen met projecten van initiatiefrijke doeners.

Zo presenteert Joachim Meerkerk zijn persoonlijke visie op wat urban commons betekenen voor de stad en verwijst daarbij naar het hoofdstuk St(r)aat van de gemeenschap van Stan Majoor en Joachim over de Jan Eef in het boek Plekken van hoop en verandering.

Heel de stad, heel de Aarde is online te lezen en op papier te bestellen via: www.heelderaarde.net. De gebruiker bepaalt de prijs via een vrijwillige donatie.