Nieuwe Bewogen Stad daagt populair denken uit: 'Systeemwereld is geen vijand'

"Het tweewereldenverhaal reduceert complexe maatschappelijke processen tot een polariserende tegenstelling tussen burgers en overheid," schrijft hoofdredacteur Eelco van Wijk in zijn inleiding. "Daarmee verdwijnt uit beeld dat systemen geen externe machten zijn, maar sociale constructies die voortkomen uit politieke keuzes en collectieve afspraken. Zonder systemen kunnen de vaak geromantiseerde leefwerelden helemaal niet bestaan"

Van Tafelberg tot K-torens

Gastschrijver Chris Keulemans illustreert dit in zijn essay over de Tafelberg in Amsterdam Zuidoost. Het voormalige jeugdgevangeniscomplex werd omgebouwd tot een innovatieve woonplek voor 290 jongeren, waarvan 60 uit de jeugdzorg komen. Keulemans laat zien hoe geluk soms juist ín het systeem zit: "Tussen alle protocollen en verordeningen door kiert er altijd ruimte voor het onverwachte."

Ook projectontwikkelaar Else Ferf Jentink (Lieven de Key) beschrijft in een interview over de overstap naar stadswarmte in de K-torens hoe systeem en leefwereld productief samengaan: "De crux zit in vertaalwerk: iemand die de systemen kent, de menselijke maat ziet, en in de organisatie de macht heeft om knelpunten weg te nemen."

Pleidooi voor nuance

Meerdere auteurs in deze editie waarschuwen voor de gevaren van het populaire frame. Harm Walma, beleidsadviseur armoede en voormalig bewindvoerder, stelt dat de polariserende gedachte dat 'de systeemwereld de boosdoener is' effectieve armoedebestrijding in de weg staat. Onderzoeker Sofie Hees pleit voor meer aandacht voor 'bestuurspraktijken' en laat zien hoe systeemverandering in het armoedebeleid vraagt om geduldig loodgieterswerk.

Bijzonder hoogleraar Monique Kremer (UvA) onderstreept in haar bijdrage over vertrouwen dat het systeem vooral simpeler moet: "Habermas waarschuwde niet dat er te weinig aandacht zou zijn voor de leefwereld, maar maakte zich juist zorgen over de kolonisatie van de leefwereld door het systeem.” Lector Lex Veldboer, tevens wetenschappelijk directeur van het Centre of Expertise Rechtvaardige Stad, pleit juist voor meer overheid: "In aandachtswijken is een substantiële 'big government' nodig voor een 'big society'."

In een gesprek met socioloog Jos van der Lans komt naar voren hoe zelfs bewonersinitiatieven kunnen vastlopen in bureaucratie. En in zijn voorwoord illustreert programmamanager Asis Aynan het thema met het Amsterdamse lotingssysteem voor basisscholen – een voorbeeld van hoe de leefwereld het systeem naar de hand kan zetten.

Lees het volledige magazine

De 17e editie van Bewogen Stad is nu te lezen. Ontdek alle verhalen over hoe systeem en leefwereld elkaar versterken kunnen.