De stadsdocent: professional, ervaringsdeskundige en verbinder (5)

‘Ik ben vanuit de opleiding Ergotherapie van de Hogeschool van Amsterdam (HvA) altijd al betrokken geweest bij studentprojecten in de wijk’, start Soemitro Poerbodipoero. ‘Bijvoorbeeld via één van de Buurtcampussen. Ik koppelde studenten regelmatig aan vraagstukken uit een wijk en onderzocht wat ze kunnen bijdragen in de stad én wat ze van bepaalde projecten kunnen leren over hun toekomstige beroep en hun beroepsidentiteit.’

Meerwaarde voor onderwijs

Soemitro Poerbodipoero is docent-onderzoeker aan de opleiding Ergotherapie van de HvA. Twee jaar geleden ontving hij een Comenius Senior Fellow-beurs voor onderzoeksproject De stadsdocent: de onmisbare intermediair in de wijk. ‘Waarom ik onderzoek wilde doen naar het stadsdocenschap? We lieten studenten al geregeld opdrachten uitvoeren in de wijk, maar docenten gingen nog nauwelijks mee. Terwijl we uit eerder onderzoek wisten dat de aanwezigheid van een stadsdocent in de wijk een grote meerwaarde heeft voor het onderwijs én de relatie met de partners in de wijk. Helemaal wanneer studenten vanuit verschillende opleidingen er samen aan een opdracht werken.

We zagen het stadsdocentschap langzaam ontstaan. Maar niemand wist nog hoe je dat onderwijs zo goed mogelijk vormgeeft, hoe je stadsdocenten hiervoor goed uitrust én hoe je stadsdocentschap goed inbedt en uitbouwt. Ik ben gaan onderzoeken wat we nodig hebben op gebied van professionalisering om het stadsdocentschap verder te ontwikkelen aan de HvA.’

Voortschrijdend inzicht

Poerpodipoero’s ambitie is groot. ‘Onze projectgroep telde, naast mij, 5 stadsdocenten. Daarnaast hoopte ik dat een grotere groep docenten mee zou gaan in het stadsdocentschap. Het was weer een ‘wake-up call’ voor me dat er veel meer nodig is dan enthousiasme en een mooi idee om het stadsdocentschap structureel van de grond te krijgen.

Onze docent-onderzoekers bezitten allemaal de vaardigheden om studenten op te leiden tot gedegen professionals. Het stadsdocentschap omvat echter meer dan alleen lesgeven of coachen. Je moet je als docent op locatie verhouden tot de plek waar je bent. Je hebt tijd nodig om in de praktijk aanwezig te zijn en contacten op te bouwen, zodat jij een vaste rol en plek krijgt in die praktijk. Daarnaast ben je het gezicht van de HvA en is het telkens weer jouw taak om de wijk te verbinden met het onderwijs.

Ook was ik erg onder de indruk van de kwetsbaarheid die de stadsdocenten toonden. Goed stadsdocentschap vereist dit en heeft veel te maken met persoonlijke drijfveren en idealen. Hoe denk je over de wijk? Wat kom je daar brengen? Hoe kijk je naar studenten en het onderwijs? De stadsdocenten in mijn team reflecteerden stevig op hun eigen persoon en handelen en werden daardoor nog kritischere professionals. Na verloop van tijd betekende dit bijvoorbeeld dat één van de collega’s afscheid nam van de HvA. Zij kwam tot de conclusie dat ze haar bijdrage aan de gemeenschap nóg beter kon leveren in haar thuisstad, buiten Amsterdam.’

Met horten en stoten

Om zijn team met stadsdocenten goed te kunnen ondersteunen, luisterde Poerbodipoero vooral naar hun wensen. ‘Op verzoek organiseerde ik scholing, die uitmondde in de cursus Community Engaged Scholarship. In deze cursus leren (aankomend) stadsdocenten bijvoorbeeld over het ethisch werken in en hun eigen positie ten aanzien van de wijk. Ook organiseerden we samen een intervisiestructuur en later ook een Stadskring HvA om van en met elkaar te leren. Daarnaast leerden we van onze bijzonder lector Barbara Groot - Sluijsmans over participatieve methodieken. Af en toe organiseerde ik een gezamenlijke stadswandeling of een veldwerkbezoek aan een gemeenschapsorganisatie, vaak onder leiding van wijkbewoners. Ik heb immers ook niet alle antwoorden op vragen.

Hoe de stadsdocenten uit mijn team zicht ontwikkelden gedurende het project? Met horten en stoten. Allemaal op hun eigen manier. Ik heb ze vooral hun ruimte zien nemen om te worstelen met vraagstukken. Binnen de opleiding Verpleegkunde bleek het bijvoorbeeld nog niet zo makkelijk om het stadsdocentschap te integreren. Daar ging de stadsdocent op zoek naar haalbare alternatieven voor verpleegkundestudenten. Die vond ze in de minor Global Health, van waaruit ze nu duurzame samenwerkingsrelaties opbouwt in de stad.

Bij de opleiding Fysiotherapie nam de ontwikkeling van het stadsdocentschap al snel een vlucht. Daar werd bijvoorbeeld besloten om docenten vanuit een van de Buurtcampussen te laten werken in duo’s. En bij de opleiding Interprofessionele Paramedische Zorg (IPZ) enthousiasmeerde de stadsdocent haar collega’s om het stadsdocentschap als teamontwikkeling te omarmen.’

Initiatieven verbinden

Toch bleef het HvA-breed uitrollen van het stadsdocentschap steeds een uitdaging. ‘Er zijn inmiddels veel mooie initiatieven. Maar deze worden nog niet van hogerhand met elkaar verbonden of gefaciliteerd. En dat is wel nodig, willen we het stadsdocentschap aan de HvA naar een hoger plan tillen. Het gaat daarbij niet alleen om ontwikkeltijd voor docenten, maar vooral over het ontwikkelen van een gezamenlijk (uit)gedragen visie. De ambitie is er; nu nog het commitment. Practice what you preach.

Het stadsdocentschap is een vernieuwende manier van onderwijs geven. De HvA kan hierin een voorloper zijn wanneer ze alle initiatieven met elkaar verbindt en docenten meer ruimte biedt om te groeien. Bijvoorbeeld door een standaard onderdeel over stadsdocentschap toe te voegen aan de basisopleiding van onze docent-onderzoekers, zodat zij zich verder kunnen professionaliseren. Natuurlijk zal ik me hier na de afronding van dit project hard voor maken. Door gesprekken te blijven voeren met onderwijsteams en managers van de HvA, maar ook op symposia en in onderzoeksnetwerken. Gedegen stadsdocentschap betekent namelijk dat je professionals opleidt die van meet af aan menswaardig werken en waarde toevoegen aan de plek waar ze dit mogen leren.’