Promoveren op knieblessures vrouwenvoetbal bij PlaySafe

‘Een kruisband is heel plat gezegd de verbinding tussen je onder- en bovenbeen’, start Mathijs van der Meer. ‘Het houdt je onderbeen stabiel ten opzichte van je bovenbeen. Maar wanneer je er, bij een plotselinge of grote beweging, te veel druk op zet, scheurt het af. Voetballende vrouwen lopen daarop een groter risico dan mannen. Vooral bij plotselinge richtingsveranderingen. Bij zo’n blessure ben je al snel zo’n 9 tot 12 maanden uit de roulatie. Dit heeft vaak een grote invloed op je welbevinden, je zelfvertrouwen én je carrière.’

Twee keer meer

Mathijs van der Meer en Theo van Spanje zijn beiden opgeleid als fysiotherapeut en bewegingswetenschapper en werken in hun eigen praktijk. Daarnaast zijn ze docent-onderzoeker aan de opleiding Fysiotherapie en de European School of Physiotherapy (ESP) van de Hogeschool van Amsterdam (HvA). Beiden zijn als onderzoekers betrokken bij het PlaySafe-onderzoek dat zich richt op het verminderen van knieblessures in het vrouwenvoetbal met vernieuwende technologie en Artificiële Intelligentie(AI).

Van Spanje: ‘We focussen ons tijdens dit onderzoek op het voorkomen van het scheuren van de voorste kruisband bij vrouwen. Deze blessure komt namelijk zo’n 2, 3 keer meer voor bij voetballende vrouwen dan bij voetballende mannen. Hoe dat komt? Er zijn diverse oorzaken. Vrouwen hebben een andere lichaamsbouw, waardoor de hoeken van gewrichten over het algemeen anders zijn dan die van mannen. Bovendien zijn er verschillen in spiersamenstelling en beweegpatronen. Daarbij lijkt het erop dat mannen sneller meer spierkracht kunnen ‘aanzetten’ rondom hun gewrichten. Ook spelen hormonale veranderingen mee.’

Van der Meer: ‘Bij een gescheurde knieband krijg je direct een dikke knie. Pas na een paar weken kun je de knie weer gebruiken in het dagelijks leven, maar vaak is deze dan instabiel. Het duurt meestal maanden voordat je weer kunt sporten. Bij sommigen is het trainen van de spieren voldoende om de functie van de knie te herstellen. Maar omdat dit niet bij iedereen werkt, wordt bij topsporters vaak gekozen voor een operatie.’

Objectieve informatie

Maar herstel van een kruisband met een operatie is niet zaligmakend. Van der Meer: ‘Je verliest bijvoorbeeld de natuurlijke feedback vanuit de kruisband over de positie van de knie én op termijn loop je meer kans op artrose. Heel belangrijk dus om er samen voor te zorgen dat het aantal van deze blessures afneemt.’

Van Spanje: ‘Aan het PlaySafe-onderzoek doen 6 bekende voetbalclubs mee. Als onderzoekers komen wij 8 keer per jaar bij de clubs tijdens trainingsmomenten. De dames spelen een rondo op het veld. Ze staan in een kring, tikken de bal over en de speelster in het midden moet de bal afpakken. Met een geavanceerd camerasysteem filmen we de bewegingen van de middelste speelster. Zij wordt namelijk gestimuleerd tot het maken van plotselinge richtingsveranderingen.’

Van der Meer: ‘Tijdens de eerste 4 metingen analyseren we het beweeggedrag per speelster. De laatste 4 metingen richten we ons op afwijkingen in dit gedrag. Vernieuwend aan onze manier van werken, is dat we meten in een werkelijke spelsituatie en dat de speelsters geen sensoren dragen.’ Van Spanje: ‘Dit geeft ons de mogelijkheid om een groot aantal vrouwen te volgen. De vraag is of we richtingsveranderingen met deze techniek betrouwbaar kunnen identificeren en omschrijven.’

Van der Meer: ‘Daartoe hebben we eerst beschreven welke bewegingen we onder een richtingsverandering scharen. We testen nu of we met deze beschrijving allen dezelfde beelden filteren uit onze opnames. Als dit lukt, kunnen we vervolgens onderscheid aanbrengen in bewegingen op basis van de hoek van de heup, knie en voet ten opzichte van het veld. Deze informatie hopen we samen te brengen in een dashboard dat voetbalclubs extra, objectieve informatie geeft over hun speelsters.’
 

Onderzoek en resultaten

Van Spanje en Van der Meer voeren de metingen uit met hulp van studenten Fysiotherapie. Van Spanje: ‘Voor hen is dit onderzoek heel leerzaam. Door een klinisch oog te ontwikkelen voor hoe iemand beweegt, leren studenten veel over het ontstaansmechanisme van een voorste kruisbandblessure. Daarbij kunnen studenten ons camerasysteem ook inzetten om beweegpatronen van andere doelgroepen te analyseren.’ Van der Meer: ‘Ook is het mooi om studenten te prikkelen om deel te nemen aan onderzoek en hen te laten ervaren wat er voorafgaat aan een wetenschappelijke publicatie.’

Zelf willen de onderzoekers na dit jaar graag verder met een promotietraject, gebaseerd op de resultaten uit het PlaySafe-onderzoek. Van Spanje: ‘Vanuit mijn interesse voor biomechanica en fysiologie, ben ik vooral benieuwd naar de kans op het afscheuren van een kruisband in het vrouwenvoetbal bij bepaalde beweegpatronen.’ Van der Meer: ‘Voor mij zou een startvraag zijn: Welke factoren kunnen bijdragen aan het scheuren van een voorste kruisband? En welke factoren kunnen de kwaliteit van bewegen beïnvloeden en hoe kun je hier vanuit de praktijk op inspelen?’

Maar voor ze met hun vervolgonderzoek starten, kunnen de deelnemende voetbalclubs al profiteren van de komende onderzoeksresultaten. Van Spanje: ‘Wanneer het beweeggedrag van een speelster verandert, speelt er mogelijk iets wat de kans op een blessure vergroot. Denk aan stress of vermoeidheid door persoonlijke omstandigheden.’ Van der Meer: ‘Beweeggedrag geeft dus extra houvast in de begeleiding van speelsters. Zowel in preventie als in performance en revalidatie. Zo kan iedereen zo gezond mogelijk voetballen.’