De stadsdocent: professional, ervaringsdeskundige en verbinder (1)

‘Samen leren in en met de wijk, zodat studenten zien welke wereld er schuilt achter een patiënt. Dat is het belangrijkste aspect van stadsdocentschap’, aldus docent-onderzoeker Maaike Flinkenflögel, verbonden aan de opleiding Verpleegkunde van de Hogeschool van Amsterdam (HvA) en opgeleid als arts. Ze werkte jaren geleden in Rwanda aan een opleiding voor zorgprofessionals, zoals te lezen in een eerder interview.

‘Het bezoeken van communities in de dorpen hielp de studenten geneeskunde om fysieke klachten van patiënten beter te duiden en behandelen. Dat is in Nederland niet anders. Wanneer je je een breed beeld kunt vormen van een patiënt, kun je diegene zo goed mogelijk begrijpen en helpen.’

Focus op klachten

‘Binnen de zorg ligt de focus vaak op een specifieke klacht’, vervolgt Flinkenflögel. ‘Maar als je kunt kijken naar het bredere plaatje kun je klachten in mijn ogen pas echt oplossen. Stel: iemand heeft hoofpijn of buikpijn. Dan kun je medicatie geven om de symptomen te verlichten. Je doet op dat moment niets aan de oorzaak. Wellicht heeft stress door armoede of een onzekere woonsituatie wel een grote invloed. Deze stress verwijder je niet met pillen. Sterker nog, je hebt geen idee van deze stress wanneer je niets weet over de achtergrond van de persoon. Ik zou daarom heel graag willen dat er breder naar patiënten en hun klachten gekeken wordt. Ik denk zelfs dat dit de zorg op termijn ontlast. Het zou dus mooi zijn als studenten van meet af aan leren kijken met een brede blik. En daarin kan het stadsdocentschap een mooie rol vervullen.’

Werken in je eigen wijk

Flinkenflögel hielp Soemitro Poerbodipoero bij de opzet van de aanvraag voor zijn Comenius Senior Fellow project De stadsdocent: de onmisbare intermediair in de wijk, dat 2 jaar geleden startte en binnenkort eindigt. Zelf woont ze in de wijk waar ze werkt. ‘Mijn woon- en leefsituatie koppelde ik daardoor al snel aan mijn stadsdocentschap. Voor mij is dat een grote meerwaarde. Mijn activiteiten in mijn wijk leidden de afgelopen jaren namelijk tot verschillende projecten in en bezoeken aan de wijk met mijn studenten. Als ik hier niet had gewoond, had ik deze kansen waarschijnlijk gemist.

Een klein jaar geleden was er in mijn wijk bijvoorbeeld een markt met allerlei kraampjes waarmee wijkorganisaties zich voorstelden aan de buurt. Ik raakte er aan de praat met medewerkers van inloophuis Stap Verder, waar bewoners van Amsterdam-Zuidoost terechtkunnen voor informatie, advies en hulpverlening. Zij werken onder meer samen met het Hushu House, een organisatie die zich inzet voor ongedocumenteerde stadsgenoten. Door mijn gesprekken met Stap Verder kwam er een mooi bezoek met studenten uit de minor Global Health tot stand. Een ongedocumenteerde stadsgenoot vertelde hen hoe je dakloos raakt. Welke zaken hebben invloed op je gezondheid wanneer je dakloos bent? En wat is er in Nederland voor nodig om zorg te krijgen?

Veel verpleegkundigen zien patiënten pas wanneer ze in het ziekenhuis terechtkomen. Wat mensen moeten regelen voordat ze bij ons komen, dát realiseren zowel verpleegkundigen als studenten zich vaak niet. Geen documenten betekent bijvoorbeeld geen zorgverzekering. Daardoor heeft een dakloze veel meer kans op diverse ziekten en overlijdt gemiddeld 20 jaar eerder dan jij en ik. En wat denk je dat stress en eenzaamheid doen met je gezondheid? Inmiddels zijn we een mooi samenwerkingsproject gestart, waarin studenten breed kijken naar het begrip gezondheid.’

Context en achtergrond

Het mooie aan het stadsdocentschap vindt Flinkenflögel dat ze deze rol kan invullen mét haar stadsgenoten. 'Ik ben docent vanuit mijn functie aan de hogeschool, maar een ongedocumenteerde wijkbewoner die mijn studenten informeert, is op dat moment net zo goed docent. Als ervaringsdeskundige kan hij mijn studenten heel andere dingen leren. Veel beter dan ik.

Ik ben in dienst bij de opleiding HBO-Verpleegkunde, maar het is zo belangrijk dat we in de wijk samenwerken vanuit de verschillende disciplines. Alleen zo leren studenten kijken vanuit een brede blik en kunnen zij hun patiënten straks nog beter verzorgen en begeleiden. Als je bijvoorbeeld weet dat iemand een Marokkaanse achtergrond heeft, begrijp je dat de gemeenschap voor diegene heel belangrijk is. Er komen veelal diverse personen mee naar gesprekken met artsen en er wordt gezamenlijk besloten over de geboden zorg. Wij zijn dat in Nederland anders gewend. Als we vanuit de opleiding HBO-Verpleegkunde breder durven kijken, dan kunnen we samen specialisten opleiden die veel weten over hun vak én die een patiënt bekijken en helpen vanuit diens context en achtergrond.’

Verschil maken

Maar juist in het samenwerken met verschillende professionals hapert het nog wel eens. ‘Zeker nu er bezuinigd wordt op hoger onderwijs. Belangrijke initiatieven en onderwijsvernieuwingen, waarbij professionals en studenten breder en meer buiten de grenzen van hun vakgebied leren kijken, komen onder druk te staan of worden gestopt, terwijl deze juist een enorme toegevoegde waarde hebben. Ik heb de kracht van het stadsdocentschap mogen ervaren, maar zie nu hoe lastig het is om dit binnen ons onderwijs uit te breiden.

Door het Comeniusproject van Soemitro voel ik me wel gesteund door mijn collega-stadsdocenten vanuit andere opleidingen. We leerden veel van en met elkaar en proberen stuk voor stuk een verschil te maken. Helaas lopen we allemaal tegen de grenzen van onze opleidingen aan. Het is de uitdaging om het stadsdocentschap in de toekomst breder te trekken binnen de HvA. Waardoor we meer gaan samenwerken en patiënten vervolgens optimaal kunnen behandelen en begeleiden.’