Samenwerking burgers biedt kansen bij complexe vraagstukken

‘De wereld vraagt om samenwerking in complexe vraagstukken op het gebied van zorg en welzijn’, start Barbara Groot-Sluijsmans. ‘Oplossingen ontwikkeld vanuit alle beschikbare perspectieven – die van wetenschap, praktijkorganisaties, de kunsten en burgers – werken namelijk vaak het beste. Maar hoe doe je nu participatief onderzoek op een goede manier? Daar is deskundigheid, reflectie en creativiteit voor nodig. Vanuit mijn bijzonder lectoraat Participatief onderzoek voor Gezondheid en Welzijn wil ik hieraan een bijdrage leveren.’

Rijdende trein

Barbara Groot – Sluijsmans is sinds 1 december 2024 lector Participatief onderzoek voor Gezondheid en Welzijn bij de Hogeschool van Amsterdam (HvA). ‘Toen ik mijn lectoraat een jaar geleden startte, sprong ik op een rijdende trein. Ik kon direct aanhaken bij een aantal bestaande samenwerkingen: SPRONG-projecten Bridge2Health en PREVENT. In beide SPRONG-projecten werken diverse organisaties en hogescholen samen rondom burgerwetenschappen en wijkgerichte preventie. Daarnaast maakten we afgelopen jaar plannen - en kregen we subsidie - voor een Amsterdamse eXtreme Citizen Science Hub. Deze Hub is een initiatief van de HvA, de Vrije Universiteit (VU), de Universiteit van Amsterdam (UvA), het Amsterdam UMC en andere partners.

Al deze 3 samenwerkingsprojecten hebben een werkpakket rondom ethiek. Het werk dat daar gedaan wordt en de gesprekken die gevoerd worden, sluiten naadloos aan bij mijn ambities en expertise. Met elkaar voerden we de afgelopen tijd gesprekken over onder andere het functioneren van ethiekcommissies bij hogescholen en universiteiten. Zij worstelen namelijk met de vraag hoe ze participatief onderzoek zo goed mogelijk kunnen beoordelen. Bij dergelijk onderzoek weet je vooraf niet altijd welke dilemma’s je gaat tegenkomen.

Ook is het fijn als er ruimte is om de samenwerking met burgers gaandeweg te laten groeien. Onlangs mocht ik over deze en andere vragen een voordracht geven aan alle ethische commissies van hogescholen in Nederland. Daarnaast hebben we een 6-delige Ethic Retreat opgezet, waarbij we met leden van ethische commissies in verschillende sessies nadenken over deze vraagstukken.’

Communiceren en dilemma’s

Omdat ervaringskennis niet altijd uit te drukken valt in woorden, werkt Groot – Sluijsmans in de wijk graag samen met burgers én kunstenaars. Dit doet ze vanuit haar positie als lector bij de HvA, maar ook als assistent professor bij de VU. ‘Onlangs ontvingen we een subsidie voor onderzoek naar manieren om wetenschapscommunicatie samen met burgers vorm te geven. Dit doen we vanuit een project van de VU, waarin we onderzoek doen naar de ervaringen van moeders in Amsterdamse stadswijken tijdens de coronapandemie.

Moeders maakten zelf een serie korte films over hun ervaringen. In samenwerking met onder andere de Buurtcampussen gaan we deze korte films delen, zodat we het gesprek in de buurt kunnen voeren over de ervaringen tijdens de pandemie en ideeën voor nazorg van en voorbereiding op een volgende pandemie of crisis. Natuurlijk kom je tijdens dergelijke onderzoeksprojecten wel eens dilemma’s tegen. Hoe werk je echt gelijkwaardig samen in zo’n project? En hoe waardeer je de betrokken moeders? Doet een VVV-bon recht aan hun werk? Over dit soort thema’s spreek ik graag met collega’s, ervaringsdeskundigen en betrokkenen tijdens dilemmacafés.’

Ethiek als weg

Om studenten kennis te laten maken met participatief onderzoek, organiseerde Groot-Sluijsmans afgelopen jaar 2 samenwerkingsprojecten tussen studenten van de HvA en de VU. ‘Eén van de groepen richtte zich op zorgzame buurten. Rondom de Nieuwmarkt deden studenten straatonderzoek samen met Cliëntenbelang Amsterdam en partners in de buurt. VU-studenten vonden dat best spannend, waarop HvA-studenten hen hierbij hielpen. HvA-studenten leerden bijvoorbeeld weer van het scriptieproces van de VU-studenten.’

Voor docent-onderzoekers van de HvA gaf Groot – Sluijsmans verschillende workshops over participatief onderzoek. ‘Ik heb serieus nagedacht over het creëren van een standaard aanbod hierin, maar er zijn al diverse partijen die dit heel goed doen. Daarom zou ik me willen richten op het samen leren van uitdagende situaties in het participatief onderzoek en de reflectie hierop. Bijvoorbeeld in een dilemmacafé. Ik hoop dan ook dat we deze structureel kunnen gaan aanbieden vanuit de hogeschool. Wellicht in samenwerking met de Stadskring. Ethiek is in mijn ogen namelijk de weg om met elkaar te onderzoeken of we het goede doen in de wijk.’

Meedoen van A tot Z

Of iedere student en docent-onderzoeker inmiddels doordrongen is van het belang van participatief onderzoek? ‘Nee, zover is het nog niet. Vanuit mijn lectoraat neem ik anderen stap voor stap mee in onze manier van werken.’

Een mooie volgende stap is dan ook haar lectorale rede op 27 januari in de Gerard van Haarlemzaal van het Jacoba Mulderhuis. ‘In dit verhaal neem ik mijn toehoorders mee in de huidige situatie én mijn ideaalplaatje, waarbij we in onderzoek met burgers samenwerken van A tot Z. Daarna hoop ik dat steeds meer mensen participatief onderzoek willen doen waarbij burgers ook ervaren dat het een feest is om samen te werken. Het zou mooi zijn als alle studenten van de HvA en de VU begrijpen waarom onderzoek doen met burgers belangrijk is.’

Lectorale rede - 27 januari

De lectorale rede van Barbara Groot - Sluijsmans vindt plaats op dinsdag 27 januari om 16.00 uur in de Gerard van Haarlemzaal in het Jakoba Mulderhuis (JMH). Of kijk mee via de livestream lectorale rede. De livestream volgt in de week van de lectorale rede. 

Vooraf organiseert het lectoraat een interactief symposium waarin we verhalen delen over participatief onderzoek: de dilemma’s die we tegenkomen, en de creatieve manieren waarop we reflecteren op het samenwerken tussen onderzoekers, burgers en andere betrokkenen.