Hogeschool van Amsterdam

Proactiviteit: veel gevraagd minder gewenst, toont HvA-onderzoek

Promotieonderzoek belicht paradox van proactiviteit op werkvloer

21 nov 2019 13:28 | CAREM

Proactief gedrag van medewerkers helpt een organisatie in theorie vooruit of behoedt ze voor bedreigingen en fouten. In werkelijkheid staat een significant deel van de leidinggevenden onvoldoende open voor werknemers die zich uitspreken. Andersom geldt voor de proactieve boodschappers dat zij effectiever te werk kunnen gaan.

Dat blijkt uit promotieonderzoek van HvA-docent en -onderzoeker Maryna Sharygina-Rusthoven. Zij promoveerde afgelopen maandag op de meest confronterende vorm van proactiviteit: ‘voice’. Het gaat daarbij om suggesties geven voor verbeteringen in de organisatie of alarmeren richting de leidinggevende of collega’s. Deze boodschappen dagen de normale gang van zaken uit en kunnen als kritiek of ‘extra werk’ worden beschouwd. 

Proactiviteit is een veelgevraagde eigenschap in vacatures en wordt steeds belangrijker geacht in een tijd waarin bedrijven, volgens Sharygina-Rusthoven, met differentiatie en ideeën het verschil moeten maken. Tegelijkertijd blijft nog onderbelicht dat de omgeving grote invloed heeft op proactief gedrag. "De mate waarin de leidinggevende openstaat voor een alarmering of verbetering is cruciaal," zegt Sharygina-Rusthoven.

Is die openheid beperkt dan kunnen de consequenties groot zijn. "Er zijn tal van zaken, die de kern van het bedrijf of de organisatie raken, die leidinggevenden ontgaan. Als werknemers zich niet veilig voelen om die zaken te signaleren heeft dit op termijn gevolgen voor de concurrentiepositie van de onderneming."

In haar proefschrift The Role of Context in Proactive and Voice Behavior behandelt Sharygina-Rusthoven het samenspel tussen proactiviteit, de inhoud van de boodschap, met welk emotioneel frame (angst of enthousiasme) deze boodschap is overgebracht, openheid van de leidinggevende en een veilige omgeving.

Oplossing 

Soms wint het belang van de boodschap het van de angst voor negatieve reacties van collega’s. "Hoe urgenter de boodschap hoe minder een veilige omgeving van invloed is op proactief gedrag," aldus Sharygina-Rusthoven. Wil een medewerker vervolgens ook gehoord worden, dan kan hij zijn boodschap het beste vergezellen van een of meerdere oplossingen.

Want, ontdekte Sharygina-Rusthoven, wanneer een medewerker de manager alarmeert over mogelijk negatieve uitkomsten van een beslissing zonder daarbij met alternatieve oplossingen te komen, doet dat geweld aan het vertrouwen dat de leidinggevende in de medewerker stelt. Daarin hebben leidinggevenden volgens Sharygina-Rusthoven ook een opvoedende taak. Zij moeten aangeven hoe ze de inbreng van medewerkers willen ontvangen.

Oost versus West

De van oorsprong Oekraïnse Sharygina-Rusthoven vond inspiratie voor haar onderzoek in haar thuisland en het verschil in proactief gedrag op de werkvloer in Nederland. Uit het eerste deel van het proefschrift blijkt dat in Oekraïne leidinggevenden niet worden aangesproken met suggesties voor verbeteringen of alarmeringen over wat fout dreigt te gaan. Dergelijk gedrag wordt gezien als verstorend, en leidend tot extra werk. Werknemers zijn bang voor de gevolgen van proactief gedrag. Proactiviteit wordt wel sociaal geaccepteerd als het tot doel heeft de eigen baan te behouden.