Trage tijd brengt onderwijsinnovatie in stroomversnelling

Een grote onderwijsinnovatie die er bijvoorbeeld aan komt, is de implementatie van de nieuwe kerndoelen. 70% van de nieuwe kerndoelen is voorgeschreven; 30% kan zelf ingevuld worden en geeft dus ruimte om na te denken over het eigen onderwijs. Ina gaf daarover een presentatie tijdens het SLO-congres in november. “Dit vraagt echt om nieuw lesgevend gedrag.”, legt ze uit. “En omdat leraren over het algemeen alleen voor de klas staan, is het lastiger dit nieuwe gedrag aan te leren. Je ziet elkaar weinig in de dagelijkse praktijk en je bent als leraar veelal individueel verantwoordelijk voor de kwaliteit van je werk binnen je eigen klassen en jouw eigen vak. Als je nieuw gedrag gaat uitproberen, helpt het enorm om feedback te krijgen of je ideeën en ervaringen met een collega uit te wisselen. Je hebt ook flink wat zelfdiscipline nodig om nieuw gedrag aan te leren. Als je dat niet goed organiseert en geen gevoel van gezamenlijk handelingsvermogen creëert, versterkt dat uiteindelijk het gevoel dat je als leraar geen onderdeel bent van een professioneel team en er in je eentje voor staat.” 

Begeleiding bij complexe uitdagingen 

Ina was jaren senior onderwijsadviseur en onderzoeker bij een onderwijsadviesbureau; ook heeft ze zelf zo’n 20 jaar voor de klas gestaan. Nu combineert ze haar baan als docentonderzoeker bij het lectoraat met begeleiding van scholen en schoolbesturen bij veranderingen en onderwijsinnovaties. “Innoveren in het onderwijs is een complexe uitdaging. Er komt veel bij kijken.”, licht ze toe. “Niet in de laatste plaats omdat er veel verwacht wordt van scholen en daarmee van leraren. Naast de nieuwe kerndoelen geldt dat bijvoorbeeld ook voor formatief handelen en toetsen, en het realiseren van inclusief onderwijs in 2035.” En zo speelt er op elke school wel meer dat aandacht vraagt van het onderwijsteam.  

Eigenaarschap  

Samen met Marco Snoek, lector Leren en innoveren, doet Ina onderzoek naar patronen. “Wat we in ons onderzoek zien, is dat de schoolleiding vaak het initiatief neemt voor een innovatie. Bijvoorbeeld omdat er bepaalde maatschappelijke ontwikkelingen zijn. Of omdat er zorgen zijn over de onderwijskwaliteit. De schoolleiding formuleert vervolgens een visie, een projectgroep vertaalt die visie dan naar een pedagogisch-didactisch ontwerp en bedenkt een aanpak die de leraren in hun praktijk implementeren.” En daar gaat het vaak mis. “De docenten zijn niet betrokken geweest en voelen die noodzaak misschien minder. Zeker als zij hun ervaringen uit de dagelijkse praktijk niet hebben kunnen inbrengen. Je ontneemt leraren daarmee eigenaarschap en je krijgt geen optimaal onderwijsontwerp passend bij de eigen school.” 

Trage tijd organiseren 

Het gebeurt dan regelmatig dat zo’n team vast komt te zitten. Ina bracht het team bij een schoolbestuur weer in beweging. “Samen met mijn collega Sanne Huijbregts heb ik twee bijeenkomsten georganiseerd met een gemixte groep waar ook leraren in zitten. We hebben een aantal inzichten besproken en vervolgens afspraken gemaakt over de volgende stappen. Na enkele weken hebben we met het team geëvalueerd. Het lijkt simpel maar wat ik doe, is vooral trage tijd organiseren: tijd om te laten bezinken en na te denken.”  

Deelnemers aan de sessies geven aan dat ze meer inzicht hebben gekregen in het proces en de patronen die er spelen. Ze zijn zich ook bewuster geworden van wat er speelt. Ina voegt daar verheugd aan toe: “In de evaluatie staat letterlijk dat de deelnemers na de sessies door de bomen weer het bos zagen.” 

Regelmatig vragen schoolbesturen Ina en haar collega’s een lezing te verzorgen en om vraagstukken gerelateerd aan onderwijskundige ontwikkelingen of verandertrajecten binnen de school met het team op te pakken. Ook verzorgen zij trajecten voor groepen leraren die een leervraag hebben en hiermee onderzoekend aan de slag willen. Ina: “Deze maatwerktrajecten geven we altijd vorm in samenspraak met het bestuur, de school of de leraren: wat speelt er bij hen, wat past bij hun specifieke situatie?”  

Onderwijsontwikkeling in stroomversnelling  

Zo is voor ondersteuning bij onderwijsinnovaties een combinatie van een innovatie- of verandertraject met een masteropleiding ook een interessante optie. Bijvoorbeeld de master Professioneel Meesterschap of de master Pedagogiek “Een of meerdere teamleden volgen dan deze masteropleiding - die gefinancierd kan worden met een lerarenbeurs - en gaan aan de slag met veranderkundige vakken en inzichten. Tegelijkertijd ondersteunen wij dan het schoolteam in een maatwerktraject. En juist dat kan de gewenste onderwijsontwikkeling in een stroomversnelling brengen.”  

Meer informatie

Voor meer informatie over maatwerktrajecten voor besturen, scholen en leraren is Ina Cijvat bereikbaar via c.c.cijvat@hva.nl(opent in nieuw venster). Meer informatie over de masteropleidingen en de hieraan gerelateerde maatwerktrajecten is te verkrijgen bij Sanne Huijbregts via s.huijbregts@hva.nl(opent in nieuw venster) 

*) SLO is het landelijk experticecentrum dat in opdracht van OCW de landelijke onderwijsdoelen opstelt en valideert.