Hogeschool van Amsterdam

Kenniscentrum Onderwijs en Opvoeding

Buitenschools Leren

Deelproject van Gelijke kansen voor een diverse jeugd

Project

Hoe ziet het buitenschools leren in Nederland eruit en welke invloed heeft het op ontwikkelingskansen van leerlingen met verschillende onderwijs- en thuisachtergronden?

Doel van dit deelproject

Met dit project spelen we in op de ontwikkeling dat leren en ontwikkelen van kinderen en jongeren steeds meer buiten de school plaatsvindt. Met dit onderzoek willen we enerzijds die buitenschoolse onderwijsactiviteiten in kaart brengen. Anderzijds willen we werkzame factoren van buitenschools leren in beeld brengen die kunnen helpen om de verbinding tussen binnen- en buitenschools leren te optimaliseren, om zo de ontwikkelingskansen van leerlingen te versterken en ongelijkheid tegen te gaan.

Onderzoeksvragen

De wetenschappelijke kennisbasis over de opkomst van het buitenschools leren is op dit moment zeer beperkt, hoewel deze opkomst een significante verandering van het onderwijslandschap kan betekenen. Dat veranderende onderwijslandschap roept verschillende vragen op: over het hoe en waarom van de opkomst van het buitenschools leren. Maar ook over de gevolgen van die groei voor het onderwijslandschap zelf, en voor het leren en de ontwikkeling van kinderen en jongeren met verschillende onderwijs- en thuisachtergronden.

Hoofdvraag: In welke mate en op welke wijze dragen verschillende vormen van buitenschools leren bij aan de ontwikkeling(skansen) in termen van kwalificatie, socialisatie en persoonsvorming van leerlingen met verschillende onderwijs- en thuisachtergronden?

Deelvraag 1: Hoe ziet het huidige landschap van buitenschools leren in Nederland eruit en welke ontwikkeling heeft dit landschap recent doorgemaakt?

Het antwoord op deze deelvraag geeft een beknopte beschrijving van de stand van zaken en ontwikkeling in de afgelopen jaren in termen van aard en vorm, de aanbieders, de gebruikers, de doelen en functies van het huidige aanbod.

Deelvraag 2: Welke factoren en motieven liggen ten grondslag aan vraag en aanbod in het buitenschools leren?

Met behulp van deze deelvraag wordt een beeld geschetst van factoren in onderwijs (op zowel macro-, meso- en micro-niveau) en samenleving en van de motieven van ouders, leerlingen, scholen en aanbieders die ten grondslag liggen aan de actuele vraag en aanbod van buitenschools leren.

Deelvraag 3: Welke effecten hebben verschillende vormen van buitenschools leren op  kwalificatie, socialisatie en persoonsvorming voor verschillende leerlingen? Wat zijn werkzame factoren? 

Aan de hand van deze deelvraag toetsen we welke effecten en werkzame factoren van buitenschools leren kunnen worden geïdentificeerd in termen van inhoud en vormgeving van het aanbod, verschillende onderwijsuitkomsten (kwalificatie, socialisatie en persoonsvorming) en verschillende leerlingen (verschillende leeftijden, onderwijssoorten en thuisachtergronden).

Deelvraag 4: Welke samenwerkingsvormen tussen scholen, aanbieders van buitenschoolse leeractiviteiten en andere actoren in de leefomgeving van jongeren (ouders, peers, werkgevers, anderen) bieden kansrijke verbindingen om de kwalificatie, socialisatie en persoonsvorming van verschillende groepen leerlingen optimaal te ondersteunen?

Met deze laatste vraag willen we een beeld krijgen van kansrijke verbindingen tussen de verschillende settings waarin jongeren leren en zich ontwikkelen. Hierbij wordt de verbinding gelegd tussen het leren op school, buiten school en thuis.

Aanpak

De vier deelvragen vormen een keten van elkaar logisch opvolgende schakels, waarin vanuit een beschrijving van de huidige stand van zaken wordt toegewerkt naar een toetsing van effectieve praktijken, die uitmondt in een handreiking voor de toekomst. Hierbij wordt een trechtermodel gehanteerd: van een brede beschrijving van de stand van zaken zoomen we gaandeweg in op een aantal praktijken. De verschillende deelvragen voeden elkaar: de opbrengsten van het ene deelproject leveren input voor de vormgeving en uitvoering van het volgende.

Deelproject 1 realiseren we via desk research, interviews en surveys een inventarisatie en rubricering van buitenschoolse leeractiviteiten en settings.

Deelproject 2: interviews, focusgroepen en bredere surveys om motieven helder te krijgen.

Deelproject 3: toetsen van korte- en langetermijneffecten. Bijvoorbeeld een vergelijking van scores op schoolvakken waarvoor wel en niet door een leerling is geparticipeerd in buitenschoolse leeractiviteiten, een vergelijking tussen leerlingen van één school die wel en niet deelnemen aan buitenschoolse leeractiviteiten, of een vergelijking tussen scholen.

Deelproject 4: good practices beschrijven op basis van de opbrengsten van de eerste drie deelprojecten.

Gepubliceerd door  Kenniscentrum Onderwijs en Opvoeding 10 oktober 2018