Hogeschool van Amsterdam

Urban Technology

Tool maakt impact meetbaar van afvalinitiatieven

Onderzoek van de HvA helpt lokale partijen organisch afval duurzaam te verwerken

15 jun 2020 13:38 | Urban Technology

Zien we straks wormenhotels in elke wijk? Of is de voedselfiets dé oplossing om circulaire- en klimaatdoelstellingen te behalen door het slim verwerken van organisch afval? Vanuit initiatiefnemers en gemeenten is er behoefte aan kennis over de effecten van zulke nieuwe afvalsystemen. Daarom hebben onderzoekers van de Hogeschool van Amsterdam (HvA) in het project Re-Store een tool ontwikkeld om de milieukundige, economische en sociale impact ervan te bepalen. Simulatiemodellen bieden vervolgens richtlijnen om de initiatieven te optimaliseren en op te schalen.

Hoe zetten we deze middelen in zodat het in de praktijk en op de lange termijn gaat werken? ‘De tool moet door initiatiefnemers en bedrijven zelf gebruikt kunnen worden, door met eigen data inzichtelijk te krijgen wat de vernieuwende afvalsystemen voor hun instelling en omgeving betekenen’, vertelt onderzoeker en projectleider Maarten Mulder. ‘Dus de tool moet toegankelijk zijn, maar geavanceerd genoeg om zoveel mogelijk situaties te kunnen testen.’ 

Fictieve scenario's voor opschaling

Daarbij is het mogelijk om fictieve scenario’s omtrent inzamelen, verwerken en benutten van afval toe te voegen in de tool. Dit biedt inzicht in de effecten van een afvalinitiatief indien wordt opgeschaald en meer mensen aan het initiatief gaan deelnemen. Ook dient de tool om te identificeren in welke processtappen de meeste kosten en emissie van broeikasgassen plaatsvinden, om zo andere strategieën te ontwerpen die een circulaire keten bevorderen.

Tool

Accepteer de marketingcookies om deze video te zien

Milieukundige, economische en sociale impact

De tool kijkt naar milieukundige, economische en sociale indicatoren. Daarbij is de milieukundige impact van een afvalsysteem gebaseerd op de emissies die vrijkomen tijdens het verwerkingsproces of bij transport. Daarnaast let de tool op de vervangende waarde van de producten die gemaakt worden van het afval (zoals compost of biogas), waardoor minder emissies vrijkomen voor bijvoorbeeld de productie van kunstmest of elektriciteit. Kijken we naar de economische impact, dan zijn investeringen, operationele kosten en baten van belang. 

Om de sociale impact te bepalen, is een meetmethode en enquête ontwikkeld die initiatiefnemers kunnen gebruiken. Het gaat over kwaliteit van sociale relaties, verbondenheid met de buurt en bewoners, inzet voor de buurt, en kennis, bewustwording, intentie en gedrag ten opzichte van afvalscheiding en -verwerking. ‘Hier hebben we, ook in overleg met de partners, nog twee indicatoren aan toegevoegd: de arbeidsplaatsen (voor mensen met afstand tot de arbeidsmarkt) die het initiatief oplevert en het bereik van het initiatief’, voegt Mulder toe.

Milieukundige impact

Accepteer de marketingcookies om deze video te zien

Sociale impact

Accepteer de marketingcookies om deze video te zien

Economische impact

Accepteer de marketingcookies om deze video te zien

Werking van de tool

Met de tool is het mogelijk om verschillende (fictieve) routes te doorlopen in de afvalketen om de impact te bepalen -  van afvalproductie tot inzameling, verwerking, transport en toepassing. Bij iedere stap vult de gebruiker een aantal variabelen in die betrekking hebben op de karakteristieken van deze stap. 

Denk bij de afvalinzameling aan het type voertuig, het type brandstof en de afstand van de inzamellocatie tot de afvalverwerking. Bij de toepassing vul je in hoe de producten gebruikt worden, bijvoorbeeld als vervanger voor tuinaarde, kunstmest of stroom. Er is daarnaast ook wat samenwerking nodig: voor het invullen van de fictieve scenario’s voor opschaling is het aannemelijk dat meerdere partijen gegevens aan moeten leveren. Bijvoorbeeld voor informatie over een nieuwe verwerkingsinstallatie moet de leverancier data aanleveren, terwijl voor een vergelijking met de huidige situatie data van de gemeente nodig is. Vier praktijkcases waarin GFE-afval apart ingezameld en verwerkt wordt, maken onderdeel uit van het onderzoeksproject.

De Re-Store tool komt in functionele vorm open-source beschikbaar. Door deze in veel praktijksituaties toe te gaan passen, zal de tool verder uitgebreid en verbeterd kunnen worden.

Impressie van gebruiksinterface tool

Impressie tool vergelijking afvalsystemen

Van data naar de praktijk

Inzicht in de milieukundige, economische en sociale impact van ketens voor afval scheiden en verwerken zijn waardevol. Dit is echter niet voldoende om te kunnen bepalen of zo’n systeem in de praktijk succesvol zal zijn. Succes hangt er immers ook van af of de partijen erin slagen op de lange termijn met elkaar samen te werken. Persoonlijke voorkeuren zoals aandacht voor kosten of duurzaamheid spelen daarbij een rol. En omstandigheden zoals marktprijzen of bestaande contractafspraken die het overstappen naar een ander systeem mogelijk in de weg kunnen staan. Daarom werkte Re-Store aan simulatiemodellen die handvatten en richtlijnen bieden voor langdurig succes.

Langdurig succes met simulatiemodellen

In het simulatiemodel worden de acties en interacties gemodelleerd tussen zogenaamde ‘agents’: techniek, partijen (burgers, bedrijven, overheden) en de omgeving. Aan elke agent zijn bepaalde variabelen te koppelen. Daarnaast kan er ‘gespeeld’ worden met variabelen die invloed hebben op de samenwerking. Denk bijvoorbeeld aan nieuwe wetgeving of andere marktprijzen.

Opzet simulatiemodellen

Communicatie en kennis essentieel

Er hebben uitgebreide simulaties plaatsgevonden met verschillende combinaties van agenten en variabelen. Hieruit blijkt dat betere communicatie en kennis essentieel zijn. Om lokale verwerkingsketens meer dan vijf jaar in stand te kunnen houden, is het vooral van belang dat de processen van de afvalverwerkende partij passen bij bestaande eigen kennis, vaardigheden en bedrijfsvoering. 

Een ander punt dat uit de simulatiemodellen kwam was dat het afval bij voorkeur aangeboden wordt door een vrij groot lokaal netwerk van tientallen (of meer) aanbieders. Een stabiel lokaal initiatief heeft continu beschikking over enkele malen meer afval dan het verwerkingsproces minimaal nodig heeft. Het maken van meerjarige afspraken over afvalleveringen zorgt voor een stabielere keten met grotere kans op succes.

Waar de Re-Store tool bedoeld is om laagdrempelig te kunnen gebruiken, zijn de simulatiemodellen onderdeel van een groter wetenschappelijk onderzoek. Het zelf toepassen hiervan is voor de lokale initiatiefnemers is al snel te complex.

Simulatiemodel

Accepteer de marketingcookies om deze video te zien

Simulatiemodel afvalscheiding

Accepteer de marketingcookies om deze video te zien

Simulatiemodel afvaluitwisseling

Accepteer de marketingcookies om deze video te zien

De Week van Re-Store bij Urban Technology

Tijdens de Week van Re-Store van 15 t/m 19 juni kom je meer te weten over het tweejarig onderzoek Re-Store: de waarde van organisch afval. Van eindpublicatie tot de ontwikkelde tool, verdiepende artikelen en video’s, de hele week staat in teken van het slim benutten van GFE-afval.

Onderzoeksproject Re-Store
Lectoraat: Circulair ondernemen en ontwerpen
Nieuws: Alle Re-Store-artikelen
Eindpublicatie: Duurzaamheidsimpact bepalen en vergroten voor stedelijke initiatieven die voedselresten verwerken