Hogeschool van Amsterdam

Kenniscentrum Techniek

Onderzoek versnelt de verduurzaming van verwarming

HvA draagt in project Heatnet bij aan versnelde uitrol van duurzame lage temperatuur warmtenetten

9 okt 2020 09:42 | Urban Technology

Internationaal onderzoeksproject Heatnet draait om verduurzaming van warmte. Minder gebruik van aardgas en meer van duurzame warmtebronnen zoals de restwarmte van datacenters. Het project moest de uitrol van warmtenetten in stedelijk gebied versnellen. En dat is gelukt! Niet alleen zijn er nieuwe warmtenetten in zes Europese steden gerealiseerd. De deelnemende partners hebben kennis opgedaan over slim opereren in complexe stedelijke transities. De betrokken lectoren en onderzoeker van de Hogeschool van Amsterdam (HvA) vertellen over de aanpak en opgedane inzichten.

De rol van de HvA in het onderzoeksproject is die van evaluatieleider. Tijdens zes evaluatiebijeenkomsten in drie jaar reflecteerden de partners op hun proces om van elkaar te leren en elkaar verder te helpen. Lector Energie en Innovatie, Renée Heller: ‘Als evaluator wilden we niet alleen achteraf vaststellen hoe het is gegaan. Maar overeenkomstig het doel van dit Interreg project – transnational learning - stapten we in een continue leerproces met elkaar.’

Op de schouders van reuzen

Dit helpt de pilotpartners inzichten op te doen en voort te bouwen op elkaars ontdekkingen. Frank Suurenbroek, lector Bouwtransformatie, neemt het woord: ‘In zulke complexe transitieprojecten is zoveel waar je rekening mee moet houden. Deze procesmatige evaluatieaanpak helpt zicht te krijgen op de vraagstukken waarvoor je staat. Zulke transities zijn geen lineair proces. De inzichten zijn ook niet altijd één op één vertaalbaar naar andere projecten. Maar deze aanpak maakt complexe processen wel navigeerbaar. Het biedt pathways for innovation die je kunt overwegen.’

Deze kennis vertaalden de onderzoekers naar verschillende publicaties en guides die beschikbaar zijn gemaakt voor partijen die voor de uitrol van een warmtenet staan. Suurenbroek: ‘De Stakeholder-guide is daarnaast interessant voor alle partijen die werken aan complexe stedelijke transities.’ Verantwoordelijk voor de ontwikkeling van de stakeholders-guide was docent-onderzoeker Egbert-Jan van Dijck.

‘De warmtetransitie vergt een innovatie op systeemniveau. Daarom hebben we een uitgebreide stakeholderanalyse op mesoniveau gemaakt’, vertelt Van Dijck. ‘Het geeft niet alleen een beeld van betrokken individuen en organisaties op energiesectorniveau maar juist ook hun rol in de keten, hun belangen en bezorgdheid. Deze stap op weg naar een situationele analyse heeft ons in staat gesteld om een holistisch beeld te schetsen en een diepte-analyse uit te voeren naar barrières bij de ontwikkeling van de nieuwe generatie warmte- en koudenetten op het gebied van financiën, wet- en regelgeving en organisatie.’

Studenten betrekken

‘Voor het onderwijs breiden we deze analyse verder uit.’ Van Dijck: ‘Naast de ‘human-elements’ analyseren we ook ‘non-human elements’ zoals gebouwen, technologieën, infrastructuur, energiebronnen en ondergrond. Deze zijn voor de situatie even bepalend als de ‘human-elements. De pijpen voor een warmtenet kunnen bijvoorbeeld niet door een rivier of treinspoor gelegd worden. Deze barrières moet je wel op het netvlies hebben.’ Studenten zien in één oogopslag een veel completere situatie in plaats van alleen de mensen of stakeholders. Dat geldt voor vierdejaars en ook de tweedejaars studenten.

Heller: ‘Op dit project zijn meerdere studenten afgestudeerd. Studenten zijn zelfs op eigen initiatief naar Ierland afgereisd om meer te weten te komen over de energie en warmte situatie daar en om partners te interviewen.’

Uitrol van warmtenetten

‘De realisatie van een warmtenet is een proces waar veel bij komt kijken’, vertelt Heller. ‘Gezien de complexiteit is het bijzonder en belangrijk dat de realisatie bij alle zes de partners is gelukt in deze korte tijd. Het zou zonde zijn als je de in een land beschikbare, waardevolle warmtebronnen niet aanspreekt. Datacenters bijvoorbeeld, hebben een grote bak warmte over. De uitrol van één warmtenet naar meerdere warmtenetten helpt ons om beschikbare warmtebronnen te benutten voor verduurzaming en verlaging van onze CO2-uitstoot.’

Interdisciplinair en cross-thema

Het Heatnet project is een mooi voorbeeld van een interdisciplinaire samenwerking tussen twee lectoraten met verschillende specialistische kennis. Frank Suurenbroek: ‘De implementatie van een warmtenet lijkt een technisch project, maar is ook een stedelijk transformatieproces.’ Heller vult aan: ‘Bij stedelijke transitie gaat het om projecten waarbij het voor de hand ligt om de energiesprong te maken, maar waar nog weinig aandacht is voor de warmtetransitie, terwijl daar een grote kans ligt. Met onze samenwerking hebben we die kans gegrepen.’