Hogeschool van Amsterdam

kenniscentrum faculteit Digitale Media & Creatieve Industrie

Tools voor moderne tentoonstellingsmaker

Onderzoek van HvA helpt tentoonstellingsmakers met evaluatie van bezoekersreacties

24 sep 2019 13:14 | Afdeling Communicatie

Voor moderne tentoonstellingsmakers is beleving steeds belangrijker geworden. Met de resultaten van een onderzoek van de HvA hebben ze tools in handen waarmee reacties van bezoekers op ontwerpbeslissingen kunnen worden geevalueerd.

Dat ‘beleving’ voor de moderne tentoonstellingsmaker steeds belangrijker wordt, is alom bekend. Tegelijkertijd is er, als het gaat om beleving, weinig onderbouwing van wat werkt en waarom. Om die reden heeft de Hogeschool van Amsterdam in samenwerking met diverse musea en ontwerpbureaus, een werkwijze ontwikkeld waarmee tentoonstellingsmakers op een meer gerichte manier de reacties van bezoekers op ontwerpbeslissingen kunnen evalueren. Deze werkwijze wordt gepresenteerd in de publicatie De Tentoonstellingsmaker van de 21ste Eeuw. Ontwerpen voor beleving en in de toolkit De Tentoonstellingsmaker van de 21ste Eeuw. Evalueren van ontwerpbeslissingen.

Lees meer over de toolkit.

Lees meer over dit project.

Download de publicatie hier.

Onderzoek naar sturen op ‘beleving’

In de Nationale Kennisagenda voor het Museale Veld is te lezen: “De tweede ambitie is de belevingswaarde voor de bezoeker te vergroten en daarmee de impact van het museum te versterken” (Versloot, 2014, p. 20). Hierbij staat belevingswaarde voor het vermogen van musea om de inhoudelijke boodschap over te brengen én bezoekers te inspireren en te raken. Er wordt echter in diezelfde kennisagenda ook onderkend dat meer kennis en inzicht nodig is om te kunnen bepalen welk type bezoeker welk type beleving in welke type tentoonstelling zoekt en hoe daarop in te spelen.

In het praktijkgerichte onderzoek van de Hogeschool van Amsterdam stond de vraag centraal of sturing door de tentoonstellingsmakers op narrativiteit, sfeer, digitale media en participatie invloed heeft op de mate waarin bezoekers geraakt worden, geïnspireerd raken en iets hebben geleerd. Tijdens het onderzoek is actief samengewerkt met diverse museumprofessionals. De resultaten van het onderzoek, zoals ontwikkelde tools om meer onderbouwde keuzes te maken over beleving en resultaten van het bezoekersonderzoek, zijn nu beschikbaar.

Methodische uitdaging

De eerste opdracht was om meetinstrumenten te ontwikkelen waarin op een meer gestandaardiseerde manier inzicht verkregen kon worden in de manier waarop bezoekers reageren op de eerdergenoemde sturingsmiddelen en de ontwerpkeuzes van tentoonstellingsmakers. In twee onderzoeksprojecten zijn 13 casestudies opgezet om tot deze gestandaardiseerde werkwijze te komen. Tijdens de casestudies zijn interviews met de makers georganiseerd, ontwerpdocumenten bestudeerd en is bezoekersonderzoek uitgevoerd. Het resultaat is een werkwijze waarop tentoonstellingsmakers op een meer gerichte manier de reactie van bezoekers op ontwerpbeslissingen kunnen evalueren.

Leren, inspireren, raken

Daarnaast is bij zes deelnemende musea de gestandaardiseerde methode getest en bezoekersonderzoek uitgevoerd. Uiteindelijk zijn 1503 vragenlijsten door Nederlandse bezoekers ingevuld. Twee op de tien bezoekers zeggen emotioneel te zijn geraakt door hun bezoek aan de tentoonstelling. Gevoelens die bezoekers hebben ervaren tijdens het bezoek aan de tentoonstelling zijn voornamelijk 'geïnteresseerd', 'verwonderd' en 'ontspannen'. Het minst genoemd zijn 'gespannen', 'teleurgesteld', 'gelukkig' en 'geïrriteerd'. Twee derde van de bezoekers geeft aan geïnspireerd te zijn geraakt door het bezoek aan de tentoonstelling. Ongeveer een derde zegt anders te zijn gaan nadenken over het onderwerp en wil meer informatie op gaan zoeken. En ten aanzien van leren komt uit het onderzoek naar voren dat het merendeel van de bezoekers vindt dat men waardevolle informatie heeft geleerd (80%), ook is men tevreden over de educatieve inhoud van de tentoonstelling (86%).

De kracht van het verhaal

Gevraagd naar het meest belangrijke aspect waardoor men is geraakt of geïnspireerd en waarvan ze het meest geleerd hebben, antwoordt de helft van de bezoekers dat dit het verhaal is. Een derde van de bezoekers vindt dat de sfeer het meeste bijdraagt aan de mate waarin men emotioneel is geraakt. Digitale media worden vooral genoemd bij ‘leren’: ongeveer een vijfde van de bezoekers vindt dat dit aspect heeft bijgedragen aan de mate waarin zij waardevolle informatie hebben geleerd.

Over het onderzoek

In de projecten Designing Experiencescapes (gefinancierd door ACIN) en De Tentoonstellingsmaker van de 21ste Eeuw (gefinancierd door Regieorgaan SIA), is samen met 13 musea en 5 ontwerpbureaus onderzoek gedaan naar hoe tentoonstellingsmakers meer onderbouwde afwegingen kunnen maken.

Het doel van het onderzoek was om een evaluatie- en sturingsmodel te ontwikkelen waarmee tentoonstellingsmakers meer inzicht krijgen in het bieden van een bezoekersbeleving zodat bezoekers meer leren over de inhoud van de tentoonstelling én geïnspireerd en geraakt worden. Op 15 februari 2019 is het onderzoek afgesloten met een eindsymposium waar o.a. de resultaten werden gepresenteerd, interactieve workshops werden gehouden en ruim 150 mensen uit het werkveld bij elkaar kwamen.

De onderzoeken zijn gerealiseerd in samenwerking met Regieorgaan Praktijkgericht Onderzoek SIA (subsidiegever), ACIN (subsidiegever), Hogeschool van Amsterdam (penvoerder), Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid, Studio Louter, Rijksmuseum van Oudheden, Flipje Tiel Museum, Museum Volkenkunde, Tropenmuseum Junior, Zuiderzee Museum, Drents Museum, Joods Historisch Museum, Rijksmuseum Boerhaave, Allard Pierson Museum, Museum Catharijneconvent, Van Gogh Museum, Amsterdam Museum, Bruns B.V., Familiemusea, Synergique, No More Mondays en de Reinwardt Academie.

Contact?

Bij aanvullende vragen kan contact worden gezocht met Lectoraat Crossmedia via lectoraatcrossmedia@hva.nl.