Hogeschool van Amsterdam

Amsterdams Kenniscentrum voor Maatschappelijke Innovatie

Motieven van burgers om (niet) naar de rechter te gaan

Stap naar rechter vaak geen puur rationele keuze

25 sep 2018 14:31 | AKMI

Achter de keuze om naar de rechter te stappen gaat vaak geen puur rationele afweging schuil. Emoties, zelfredzaamheid en mentale weerbaarheid zijn voor mensen medebepalend bij het al dan niet starten van een rechtszaak. Dit blijkt uit onderzoek van het Verweij Jonker Instituut en de Hogeschool van Amsterdam in opdracht van de Raad voor de rechtspraak.

Drempels

Het onderzoek is uitgevoerd omdat het nog onvoldoende duidelijk is welke drempels mensen precies ervaren bij de gang naar de rechter. Om hier meer zicht op te krijgen spraken de onderzoekers met 40 rechtszoekenden en 8 rechtshulpverleners. Uit de gesprekken blijkt dat rechtszoekenden over het algemeen niet bewust aansturen op een rechtszaak. De gang naar de rechter vermijden zij het liefst omdat het veel onzekerheid met zich meebrengt. De onderzoekers omschrijven het als een toneelstuk waarvan rechtszoekenden het script niet kennen. Daarnaast spelen ook de kosten en de moeite die een rechtelijke procedure met zich meebrengt een rol bij de afweging die iemand maakt.
Op basis van de rol die rationele en minder rationele overwegingen spelen, onderscheiden de onderzoekers 3 verschillende type rechtzoekenden: de rechtvaardigheidszoeker, de rechtszoeker en de ontgoochelde.

Rechtvaardigheidszoeker

De rechtvaardigheidszoeker laat zich vooral leiden door zijn rechtsvaardigheidsgevoel. Deze emotie maakt dat hij niet altijd een realistische en evenwichtige inschatting maakt van zijn positie in een rechtszaak. Dit kan tot gevolg hebben dat iemand te snel naar de rechter stapt, wat vervolgens weer tot teleurstelling kan leiden omdat hij overtrokken verwachtingen heeft van de uitkomst.

Rechtszoeker

De rechtszoeker is de meest rationele van de 3. Hij weegt materiële - en immateriële kosten af en besluit op basis daarvan zijn strategie. Op het gebied van materiële kosten speelt het al dan niet hebben van een rechtsbijstandverzekering vaak een doorslaggevende rol.

Ontgoochelde

De ontgoochelde is minder goed in staat om voor zichzelf op te komen. Het lukt hem vaak niet om concrete stappen te zetten waardoor zijn situatie zou kunnen verbeteren. Om die reden is hij snel geneigd het ‘erbij te laten zitten’. De ontgoochelde heeft daarbij ook het gevoel dat de Rechtspraak er niet voor hem is. Door dit alles kan het zo zijn dat hij niet naar de rechter stapt terwijl dit wel in zijn voordeel zou kunnen werken.

Vervolg

Toegankelijkheid van rechtspraak staat hoog op de agenda van de Rechtspraak. Het onderzoek laat zien waar deze toegankelijkheid zou kunnen worden verbeterd. De onderzoeker geven hierbij ook praktische oplossingen zoals een beslisboom op de rechtspraak.nl of een persoonlijk adviesgesprek. De Raad hoopt dat de individuele gerechten de handschoen zullen oppakken om – geïnspireerd door het onderzoek – initiatieven te ontwikkelen die de toegankelijkheid te vergroten. Ook bekijkt de Raad hoe de onderzoeksresultaten kunnen helpen bij initiatieven op het terrein van communicatie en dienstverlening.

download hier het document