Hogeschool van Amsterdam

Amsterdams Kenniscentrum voor Maatschappelijke Innovatie

Lector Martin Stam blikt terug op 42 jaar HvA

5 jul 2016 16:33 | AKMI

Gedurende 42 jaar was Martin Stam verbonden aan de Hogeschool van Amsterdam. Nu is het tijd voor afscheid en kijkt hij terug in een interview. Aan stoppen denkt Martin nog niet: “Ik wil samen met anderen een school beginnen voor het opleiden van ervaringsdeskundigen in armoede en sociale uitsluiting. Het motto is: niet voor de school, maar voor het leven.”

Op de weg van Amsterdam naar Sliedrecht – zeker tachtig lange kilometers – zei Martin’s boze vader helemaal niets tegen hem. Zijn ouders hadden mei 1969 tot hun grote schrik ‘hun’ Martin (19) op de voorpagina van ‘hun’ Het Vrije Volk zien staan, een sfeerimpressie van het bezette Maagdenhuis met op de voorgrond een jongen die een appeltje stond te eten.

Nadat hij met zevenhonderd bezetters was gearresteerd en na zes uur weer vrijgelaten, fietste Martin onbekommerd naar zijn studentenkamer in Amsterdam-West. Daar stond zijn vader hem op te wachten. Thuis in Sliedrecht trof hij een huilende moeder. “We dachten dat je studeerde!”, zei ze verdrietig. Martin Stam (hij studeerde Nederlandse Taal en Letterkunde) gehoorzaamde zoals zoveel jongeren in die tijd zijn ouders niet, maar studeerde desondanks af. Het onderwijs werd zijn werk, waarin hij bleef opkomen voor een meer inclusieve samenleving en ijveren tegen de zittende macht.

De ‘vooruitgangsgelovige’

De succesvolle democratisering van het onderwijs en de ontzuiling in de jaren zestig en zeventig maakten hem een ‘vooruitgangsgelovige’, zegt Stam. Hij was gefascineerd door "dat samenspel van onze idealen en daden waarmee we in botsing kwamen met een autoriteit die op lemen voet bleek te staan. Dat creëerde een vrije ruimte die onvermoede kansen en verre horizonten dichterbij bracht.”

Omdat hij in het oog sprong als activist werd Stam in 1974 als docent gevraagd op de sociale academie CICSA, een voorloper van de Hogeschool van Amsterdam. Daar hielp hij het hoger onderwijs meer toegankelijk maken voor jongeren uit wat toen nog de arbeidersklasse heette, zoals migrantenkinderen.

Op naar schaalvergroting hbo-scholen

Later steunde hij eerst de schaalvergroting van hbo-scholen. “400 scholen werden er 40, ik zag dat wel zitten. De scholen waren te klein en verkokerd, wat na de ontzuiling maatschappelijk en politiek te weinig armslag bood om opgewassen te zijn tegen de snelle veranderingen in het sociale domein.” Maar die schaalvergroting pakte heel anders uit. Hogescholen lieten zich inspireren door het marktdenken en veranderden in korte tijd van ambachtelijke sectoren, zoals zorg, welzijn en onderwijs, in industrieën waarin de vorm voor de inhoud kwam te staan.

Op zoek naar de beroepstrots van docenten

Promoveren werd Stam zijn nieuwe ‘actiemiddel’ - nadat hij was ‘uitgedebatteerd’ - om de kwaliteit van het onderwijs te waarborgen. “Waar zit nog de beroepstrots van de docent?”, onderzocht hij in zijn proefschrift (‘Leren door innoveren’). Volgens Stam leidt de strikte beregeling in het onderwijs tot ‘georganiseerde domheid’. “Die vrije ruimte die onvermoede kansen en verre horizonten dichterbij brengt, is steeds meer in de verdrukking gekomen.” De uitkomst van zijn onderzoek was op het oog paradoxaal: je hebt goede managers nodig met een visie over die vrije ruimte als voorwaarde om docenten te laten experimenteren, zodat ze er zelf weer voor zorgen dat het onderwijs beter wordt.

Lectoraat als hoogtepunt carrière

Zijn promotieonderzoek maakte van Stam een ‘veranderkundige’, zo zegt hij. Hij ging instellingen in zorg en welzijn onderzoeken die outreachend werken en kreeg in 2006 de kans om een onderzoeksgroep op te richten die zich bezighield met veranderprocessen in het sociale domein. Inmiddels is die uitgegroeid tot het lectoraat ‘Outreachend werken en Innoveren’, met tien vaste en nog eens twintig los-vaste medewerkers. “Het lectoraat is het hoogtepunt in mijn carrière.”

Kwetsbare burgers als co-producent

Het onderzoek gaat over de vraag hoe burgers in kwetsbare posities zelf de kwaliteit van hun leven kunnen verbeteren. Daarvoor moeten zij zich losmaken van klantposities en samen met anderen co-producent worden. Sinds 2009 onderzoekt hij met zijn team praktijken waarin dit gebeurt, in het kader van de WMO-werkplaats, die sinds begin dit jaar Werkplaats Sociaal Domein heet. Daar zijn er veertien van in Nederland. In Amsterdam staat ‘outreachend werken’ centraal.

School voor ervaringsdeskundigen

Het naderende pensioen is voor Stam geen reden om er helemaal mee op te houden. “Ik wil samen met anderen een school beginnen voor het opleiden van ervaringsdeskundigen in armoede en sociale uitsluiting. Het motto is: niet voor de school, maar voor het leven.” Daarmee lijkt de cirkel van zijn werkende leven rond. Toen hij begon op de CICSA hielp hij de vooropleiding opbouwen. Die bood voortijdige schoolverlaters de kans om toch gediplomeerd sociaal werker te worden. “Op die manier brengen we het menselijke terug in het systeem. Dat gebeurde veertig jaar geleden met de vooropleiding, en vanaf september met COEVA, de Coöperatieve opleiding voor ervaringsdeskundigen in armoede en sociale uitsluiting”.

Martin Stam (1950) heeft in juni 2016 afscheid genomen van de HvA, om met pensioen te gaan. Hij was de laatste 10 jaar van zijn loopbaan werkzaam als lector Outreachend Werken en Innoveren bij het Amsterdams Kenniscentrum voor Maatschappelijke Innovatie. Zijn rol wordt overgenomen door Lex Veldboer.

Interview door Bette Dam.

Voor meer informatie

Voor vragen of meer informatie kunt u contact opnemen met Lex Veldboer.

AFSCHEID MARTIN STAM 21 JUNI 2016

Accepteer de marketingcookies om deze video te zien