Hogeschool van Amsterdam

Urban Technology

Steden ontwerpen met neurowetenschap

Frank Suurenbroek en Gideon Spanjar, lector en onderzoeker Bouwtransformatie aan HvA, presenteren aan Harvard University geteste stedelijke ontwerpoplossingen

5 jun 2020 09:13 | Urban Technology

New Yorkse skyscrapers in Amsterdam? De stad verwacht in vijftien jaar een groei in populatie van 20%, waarvoor 10% meer huisvesting gaat komen. Met als gevolg: extreme verdichting en gemeentelijke ambitie voor ontwikkelen van hoogbouwmilieus. Frank Suurenbroek en Gideon Spanjar, lector en onderzoeker Bouwtransformatie aan de Hogeschool van Amsterdam (HvA), presenteren aan Harvard University stedelijke ontwerpoplossingen om een menselijke maat op straatniveau te behouden. En daar komt een veelbelovende technologie uit de neurowetenschappen aan te pas.

Suurenbroek en Spanjar testen met hun project Sensing Streetscapes de visuele ervaring van de stad door inwoners. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van ‘eye-trackingtechnologie’. Deze technologie uit het nieuwe, hybride veld neuroarchitectuur maakt zichtbaar hoe we onbewust en voortdurend onze omgeving scannen, en daarop ons (loop)gedrag aanpassen. De technologie legt voor ieder oogfixatiepunt waarnaar wordt gekeken de exacte plek in de omgeving vast op een ‘heatmap’. Dat levert informatie op over de leefbaarheid van de stad.

Ontwerpoplossingen testen met eye-trackingtechnologie

‘Met de eye-trackingtechnologie maken we zichtbaar of de toegepaste ontwerpoplossingen het beoogde effect op de gebruikers van de ruimte hebben’, zegt Spanjar. ‘Een mix van woningen, winkels en bedrijven zorgen voor ogen op straat en kan het gevoel van veiligheid vergroten. Daarnaast maken ritme en variatie in de architectuur, zoals in onze oude binnensteden, de straat aantrekkelijk. Ten slotte kan aandacht voor het gebruik van materialen verder bijdragen aan een menselijke maat. Dit zijn de drie ‘klassieke’ ontwerpoplossingen die doorgaans goed werken in ons bestaande woonmilieu en waar mensen graag op fixeren.’

Testpersonen in actie

Maar is onze waardering voor en ervaring van het straatbeeld anders wanneer het woonmilieu verandert met hoogbouw en verdichting? Testpersonen kregen in een laboratorium met de eye-trackingtechnologie diverse foto’s van bestaande straten in hoogbouwmilieus voorgeschoteld. Straten waar alle drie de klassieke ontwerpoplossingen waren toegepast, werden hooggewaardeerd. ‘Precies ook de oplossingen waar de testpersonen op fixeerden tijdens het experiment’, verduidelijkt Spanjar. ‘Juist een doordachte subtiele overgang tussen façade en straatruimte kan de negatieve effecten die soms gepaard gaan met hoogbouw verzachten. Aandacht voor gebruik van materialen, zoals kinderkoppen in het trottoir en geïntegreerde bloembakken bij de entrees, dragen bij aan het tot stand brengen van een menselijk maat op ooghoogte.’

In het laboratorium met eye-trackingtechnologie

Een leefbare stad

Om de stad leefbaar te houden nu er meer mensen willen wonen en werken, pleiten Suurenbroek en Spanjar daarom voor een samenhangend ontwerp van zogenoemde streetscapes in hoogbouwomgevingen die bijdragen aan een menselijke schaal op ooghoogte. Dat is nodig, want de onvermijdelijke toekomst met meer hoogbouw en verdichting in de G4-steden Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en Den Haag (onderdeel van het onderzoek) gaat gepaard met zorgen om het menselijk welzijn. De on-Nederlandse hoge dichtheden kunnen een gevoel van onrust, sociaal isolement en andere gezondheids- en stressklachten opleveren. Spanjar sluit af: ‘De menselijke maat moet daarom altijd ten grondslag liggen aan het ontwerp van de stad.’

Van conferentie tot publicatie

De resultaten van het onderzoek worden gepresenteerd op Harvard Graduate School of Design, tijdens de digitale versie van de Digital Landscape Architecture (DLA) conferentie. Daarnaast zijn alle bevindingen, adviezen en uitdagingen te lezen in de publicatie Eye-Tracking the City: Matching the Design of Streetscapes in High-Rise Environments with Users’ Visual Experiences in de Journal of Digital Landscape Architecture (JoDLA).