Hogeschool van Amsterdam

Urban Technology

Gezocht: verkoeling in Amsterdam

HvA-onderzoekers in de media over een hittebestendige toekomst voor de stad

25 mei 2020 08:00 | Urban Technology

We praten graag bij de koffieautomaat over het extreme weer in Nederland, aangewakkerd door het nieuws op televisie en in kranten. Wat moet Amsterdam doen om het hoofd koel te houden bij 42 graden, zoals Het Parool berichtte eerder dit jaar. En wat kunnen we doen tegen hittestress, vraagt het Financieel Dagblad. Onderzoekers aan de Hogeschool van Amsterdam (HvA) van project De Hittebestendige Stad bieden inzichten en richtlijnen nu hittegolven steeds vaker voorkomen. Een terugblik op tips en onderzoeksresultaten in de media over dit tweejarig onderzoek.

‘Pantoffelafstand’ naar koele plekken

Koele plekken in de buurt, zoals parkjes, water en zelfs supermarkten, worden extra belangrijk nu het steeds heter wordt. Maar hoe ver moeten we lopen om de zweetdruppels op het voorhoofd tegen te gaan? In Het Parool spreekt Jeroen Kluck, lector Water in en om de stad bij de HvA, over de pantoffelafstand: ‘Ook mensen die slecht ter been zijn, moeten schuifelend in een minuut of vijf (zo’n 300 meter) verkoeling kunnen zoeken.’ Denk aan kwetsbare groepen als ouderen. Met Afstand-tot-koeltekaarten kleuren Kluck en zijn onderzoeksteam plekken felrood als ze op meer dan vijf minuten van een verkoelende plek liggen. Die kleur moet groener. 

Grote, schaduwrijke bomen

'Het hele centrum van Amsterdam is eigenlijk rood op de kaart’, vertelt Kluck aan AT5. Maar waar vind je dan een koele plek waar Amsterdammers weer even kunnen ademen? 'Schaduw is belangrijk', legt onderzoeker Lisette Klok uit in het Financieel Dagblad. Studenten hebben in opdracht van Klok een ontwerp gemaakt voor de Amsterdamse Kalverstraat, waarin doeken boven de straat schaduw bieden. 'Die kun je weghalen, want in de winter wil je weer wel zon hebben', benadrukt Klok. Groene wijken of straten met veel grote, schaduwrijke bomen scoren ook goed, voegt Kluck toe in AT5. Een verscheidenheid aan parkjes in de stad zijn daarbij cruciaal.

Onderzoek naar verschil lucht- en gevoelstemperatuur

De kracht van groen kwam ook naar voren in een vergelijkingsonderzoek naar groene en verharde schoolpleinen, tijdens de warme zomer van 2019. Klok vertelt aan AT5 dat tijdens dit onderzoek met twee weerstations de luchttemperatuur, windsnelheid, zonnestraling, luchtvochtigheid en globetemperatuur (maat voor gevoelstemperatuur) werden gemeten op beide schoolpleinen. Vervolgens werden de verschillen in lucht- en gevoelstemperatuur op beide pleinen bepaald. ‘Terwijl de luchttemperatuur op beide locaties amper verschilde, liep de gevoelstemperatuur wel sterk uiteen’, vertelt Klok aan AT5. ‘Schaduw van bomen rond het groene schoolplein zorgde ervoor dat de gevoelstemperatuur tijdens het heetste deel van de dag 10-15 graden lager was vergeleken bij het verharde plein.’ Kortom, schaduw van bomen is de meest effectieve manier om koele plekken te creëren op een speelplein, maar natuurlijk ook elders in de stad!

De hittebestendige toekomst

Kijken we naar de toekomst, dan mogen we nog hetere dagen verwachten dan de records van de laatste jaren. ‘Gemeente Amsterdam waarschuwt in het rapport Strategie Klimaatadaptatie dat het kwik in 2050 kan oplopen tot 42 graden. In 2085 zijn zelfs nachten mogelijk waarin het kwik niet verder daalt dan 26 graden’, aldus Het Parool in een interview met Kluck. Van hittestress in winkelstraten tot woonwijken, er zijn altijd oplossingen. ‘Op het Marineterrein is bijvoorbeeld een experiment gaande met kunstgras dat minder hitte afgeeft, en woningbouwcorporaties gaan op 10.000 Amsterdamse woningen ‘slimme blauwgroene daken’ plaatsen die beter water vasthouden en zo verkoeling bieden’.

Adviesrapport voor alle gemeenten

Rijk, provincies, gemeenten en waterschappen hebben de gezamenlijke ambitie vastgelegd dat Nederland in 2050 zo goed mogelijk klimaatbestendig is ingericht. Daarvoor is besloten dat klimaatbestendig inrichten uiterlijk in 2020 onderdeel is van het beleid en handelen van overheden. Met het eindrapport van het onderzoek, Een koele kijk op de inrichting van de buitenruimte, helpt het onderzoeksteam gemeenten hun stad hittebestendig te maken. Hierin komen hittekaarten, hitteopgave, hittemaatregelen en specifieke ontwerprichtlijnen samen. Van de maximale loopafstand naar koele plekken tot een percentage groen per wijk, het adviesrapport hanteert toetsbare richtlijnen die de hitteopgave tot hanteerbare regels terugbrengt, voor alle steden in Nederland.

Week van De Hittebestendige Stad - 25 t/m 29 mei

Tijdens de Week van De Hittebestendige Stad van 25 t/m 29 mei kom je meer te weten over het tweejarig onderzoek De Hittebestendige Stad. Vanwege de huidige coronamaatregelen kan het geplande symposium op 10 juni niet doorgaan. Ter vervanging van het symposium vindt er een webinar plaats op vrijdag 29 mei. In aanloop naar het webinar wordt er gedurende een week aandacht besteed aan dit onderzoeksproject. 

Nieuws: Alle Hitteweek-artikelen

Eindpublicatie: De Hittebestendige Stad - Een koele kijk op de buitenruimte

Lectoraat: Water in en om de stad