Hogeschool van Amsterdam

Urban Governance and Social Innovation

HvA-dak proeftuin voor 10.000 m2 klimaatbestendige daken

Wethouder Laurens Ivens opent het blauw-groene dak op het Benno Premselahuis van de HvA

30 jun 2020 08:45 | Urban Technology

Een dak dat zorgt voor meer biodiversiteit in de stad, ons beschermt tegen al te grote hitte en overtollig water na fikse regenbuien opvangt en reguleert. Het klinkt als een utopie, maar in Amsterdam komt 10.000 m2 aan blauw-groene daken die dit mogelijk maken. Het Benno Premselahuis van de Hogeschool van Amsterdam (HvA) was als eerste aan de beurt. Wethouder Laurens Ivens opende het dak van onderzoeksproject RESILIO op een van de warmste dagen van het jaar. ‘RESILIO maakt me trots om Amsterdammer te zijn.’

Met een Europese subsidie van €4,8 miljoen voor dit vernieuwende project op het gebied van klimaatadaptatie, wordt dit najaar 10.000 m2 aan blauw-groen dak gerealiseerd in Amsterdam. Vernieuwend in deze proef is het slimme systeem met sensoren, waardoor het dak water vasthoudt of juist loost gebaseerd op de weersvoorspelling. De slimme daken worden in een netwerk verbonden, waardoor een nieuw soort watermanagement op wijk- en gebouwniveau ontstaat.

Wethouder Laurens Ivens over klimaat

Wethouder Ivens benadrukte nog maar eens de noodzaak van het project RESILIO ‘nu we de gevolgen van klimaatverandering zien’. Ivens legt uit: 'Het is steeds vaker droog of heet, of er vallen juist extreme regenbuien. Daarbij zien we ook veel stenen daken en openbare ruimte, waardoor het in Amsterdam nog heter wordt. We hebben meer groen, wateropvang en biodiversiteit nodig om met deze weersomstandigheden om te kunnen gaan. Daarom ben ik zo trots op RESILIO, daar komt dat op een innovatieve manier bij elkaar.’

Rondleiding op het blauw-groene dak

Op de hete zomerdag kreeg niet alleen wethouder Ivens een rondleiding over het koele dak met inheemse beplanting, bloemen en water, ook Hanneke Reuling, vice-voorzitter van CvB HvA; Willem van Winden, lector Urban Economic Innovation en partners zoals Waternet waren aanwezig. Onderzoekers en studenten lieten zien waar ze al ruim een jaar aan werken om de opschaling in de stad te kunnen realiseren.

‘Wij meten de hydrologische impact’, vertelt een student naast een zichtbaar blauwe laag. ‘Deze laag, onder het groen, vangt de buien op om planten goed water te geven op het dak en het geleidelijk leeg te laten lopen op straat.’ Dit wordt bepaald door het slimme systeem met sensoren die handelen naar weersverwachting. Is er een fikse regenbui voorspeld? Dan moet het dak geleegd zijn voordat het losbarst. Dit kan helpen om de piekafvoer tijdens zware regenbuien te verminderen en biedt extra opslagruimte voor later. ‘Wij onderzoeken met de blauwe laag op dit dak en modelstudies hoe je daarmee wateroverlast in de stad kan voorkomen. Dit testen we verder in de praktijk in Slotermeer en de Rivierenbuurt.’

Hittestress verminderen

Als onderdeel van onderzoeksprogramma Urban Technology, meet het team van RESILIO ook wat de effecten zijn van blauw-groene daken op hittestress. De blauw-groene daken hebben als voordeel dat ze veel meer water kunnen opvangen en dus ook langer vocht kunnen verdampen tijdens hitte en droogte. Daardoor blijft het koeler binnenshuis, maar kan het door opschaling ook de stedelijke omgeving verkoelen. ‘Wij meten de temperatuur onder en boven het dak, samen met de warmteoverdracht’, vertelt Anna Solcerova, onderzoeker van Urban Technology. ‘Dit doen we door te testen met verschillende dakvarianten, zoals daken met wit grind en water. Daar zetten we voornamelijk studenten voor in, door projecten te koppelen aan stages en afstuderen.’

Bewoners betrekken op het dak

De blauw-groene daken hebben ook een sociaal karakter. ‘Als het dak toegankelijk is, kan het dienen als een soort privépark voor de bewoners of gebruikers van het gebouw’, vertelt lector Van Winden. Het dak van het Benno Premselahuis is daar een voorbeeld van, met veilige ramen aan de zijkanten en verscheidene open plekken waar mensen veilig kunnen bewegen. Zelfs met 1,5 meter afstand. ‘Dit zorgt wel voor uitdagingen’, vervolgt Van Winden. ‘Enerzijds de extra kosten voor inrichting en veiligheid; woningcorporaties willen liever ook niet dat je het dak op gaat. Anderzijds de verantwoordelijkheid op het dak. Waternet is normaal verantwoordelijk voor watermanagement, maar nu zouden bewoners betrokken kunnen worden bij onderhoud. Daarom doen we ook een kosten-batenonderzoek om tot nieuwe en nodige afspraken te komen tussen gemeente, corporaties, Waternet, bewoners en andere belanghebbenden.’

Ondanks hogere kosten voor het aanpassen van bestaande daken, waar de gemeente subsidies voor verleent, ziet wethouder Ivens met name kansen voor nieuwbouw en een ander handig snufje dat RESILIO presenteert: ‘Het slimme systeem verbindt de nieuwe daken met een netwerk aan elkaar, en zorgt zo voor een groot oppervlak met waterberging, waardoor we beter bestand zijn tegen periodes met droogte en hevige regenbuien.' Wanneer opschaling op wijkniveau gerealiseerd wordt, dient het slimme netwerk voor een op elkaar afgestemd drainagesysteem. Zo houden de daken langer water vast, om het water op een gewenst moment in de straten van de wijk los te laten.

Samenwerken met studenten, partners en EU

RESILIO staat voor ‘Resilience nEtwork of Smart Innovative cLImate-adaptive rOoftops’ en is een samenwerkingsverband tussen de Gemeente Amsterdam, Waternet, Polderdak, Rooftop Revolution, HvA, VU, Stadgenoot, De Key en Consolidated. Daarnaast is een belangrijk onderdeel van RESILIO dat er continu studenten betrokken worden. HvA-studenten van verschillende faculteiten doen onderzoek naar allerlei aspecten van groen-blauwe daken, zoals businessmodellen, effecten op biodiversiteit, kosten-batenanalyses, koeling onder het dak en in de buurt en de sociale waarde.

Het RESILIO-project wordt gefinancierd door het Urban Innovative Actions (UAI) Programma van de Europese Unie. Daarmee staan de Europese ogen op Amsterdam gericht. ‘RESILIO maakt me trots om Amsterdammer te zijn’, sluit wethouder Ivens de opening af, nadat hij symbolisch een plantje geplaatst heeft op het dak. ‘De Europese Unie steunt Resilio en investeert veel in dit project, maar we doen dit uiteindelijk voor een veel groter deel van de wereld, waar dezelfde problemen spelen. Zo kunnen we met dit project een bijdrage leveren aan klimaatadaptatie wereldwijd.’

Meer info

Projectpagina RESILIO
Onderzoeksprogramma Urban Technology
Lectoraat Water in en om de stad
Onderzoeksprogramma Urban Governance and Social Innovation
Lectoraat Urban Economic Innovation