Hogeschool van Amsterdam

Extra risico's voor kwetsbaren door coronamaatregelen

Het gebrek aan toekomstperspectief breekt mensen op

29 mei 2020 12:03 | Faculteit Maatschappij en Recht

Bij onder meer ouderen en mensen met psychische problemen zijn gezondheidsproblemen, somberheid en zelfdestructief gedrag – zoals drinken, gokken en compulsief kopen op internet – versterkt onder invloed van de maatregelen. Dat blijkt uit onderzoek waaraan het HvA-lectoraat Langdurige Zorg en Ondersteuning een bijdrage heeft geleverd.

In het project Coronatijden brengen Nederlandse kennisinstellingen en maatschappelijke partners de impact van de coronacrisis op kwetsbare groepen in Nederland in kaart. Dat gebeurt onder coördinatie van de Universiteit van Amsterdam. Vandaag zijn de eerste resultaten gepubliceerd. Het project richt zich op:

  • ouderen, thuis en in het verpleeghuis;
  • mensen met psychiatrische problemen;
  • mensen met licht verstandelijke beperkingen;
  • dak- en thuislozen; gezinnen met jonge kinderen; gezinnen waar huishoudelijk geweld aan de orde is;
  • begeleiders en mantelzorgers.

“We konden snel schakelen om aan dit onderzoek deel te nemen, omdat we bij het lectoraat al onderzoek doen naar mensen met licht verstandelijke beperkingen en we nu mooi mee konden nemen hoe het in coronatijden met hen gaat”, zegt Rick Kwekkeboom, HvA-lector Langdurige Zorg en Ondersteuning.

Structuur

Door het wegvallen van dagbesteding en structuur is eenzaamheid een nijpend probleem, vooral voor degenen die thuis wonen. Ook zijn er in alle kwetsbare groepen mensen die buiten proportioneel bang zijn voor de coronadreiging.

Zowel mantelzorgers als professionals in verpleeghuizen zitten klem tussen de wens om kwaliteit van leven te realiseren en besmetting te voorkomen. Maar liefst een derde geeft aan niet te weten hoe deze doelen te coördineren.

Door de thuisisolatie kunnen spanningen in gezinnen hoog oplopen, en tot onveilige situaties leiden, in het bijzonder voor vrouwen en kinderen. Bij acute onveiligheid wordt face-to-face contact gezocht. Tegelijkertijd is onderzoek naar vermoedens van huiselijk of seksueel geweld bemoeilijkt door beperking van huisbezoek.

Toekomstperspectief

Voor alle groepen speelt de duur van de maatregelen een rol. Een paar weken is nog te overzien en in sommige gevallen werd de relatieve rust zelfs gewaardeerd, maar een gebrek aan toekomstperspectief breekt mensen na verloop van tijd op.

Kwekkeboom: “Voor een deel van onze respondenten hebben de ontwikkelingen inderdaad hun leven behoorlijk overhoopgegooid en zijn ze banger geworden. Een ander deel geeft aan met de social distancing maatregelen geen of in ieder geval minder moeite te hebben.”

De lector ziet ook positieve ontwikkelingen, zoals meer contact met buren die nu vaker thuis zijn. “Voor ons als onderzoekers was te zien hoe groot de veerkracht bleek te zijn van deze toch maatschappelijk wat minder zichtbare groep. Of dat ook voor de langere termijn geldt, is natuurlijk afwachten.”

Hoe nu verder?

Danny de Vries, universitair docent Antropologie aan de Universiteit van Amsterdam en een van de projectleiders, ziet dat de balans recentelijk iets verschoven is richting minimale kwaliteit van leven. “Tijdens de laatste persconferentie op 19 mei zijn de eerste stappen gezet om sociaal verkeer voor kwetsbare groepen weer op gang te brengen. Ons onderzoek kan ondersteuning geven hoe dit verder vorm te geven, doordat we documenteren hoe de impact van COVID-19 specifiek uitwerkt bij de diverse kwetsbare groepen in verschillende regio’s.” Dit vraagt om landelijk beleid dat het veilig herintroduceren van face-to-face contact in begeleidings- en dagbestedingsprogramma’s stimuleert. Binnen dit gezamenlijke traject volgt het lectoraat Langdurige Zorg en Ondersteuning van de Hogeschool van Amsterdam mensen met onder andere licht verstandelijke beperkingen nu in ieder geval drie maanden en hoopt dat ook te blijven doen in het komende jaar, nu de landelijke maatregelen deels versoepeld worden.

De rapportages van de deelonderzoeken zijn in te zien via de website van Coronatijden.

Projectfinancier en partners

Het project is gefinancierd door ZonMW en is een samenwerking tussen de Universiteit van Amsterdam (coördinator van het project), MEE NL, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Trimbos Instituut, Ben Sajetcentrum, Pharos Expertisecentrum Gezondheidsverschillen en de Hogeschool van Amsterdam. Elke partner is verantwoordelijk voor een van de deelprojecten in het onderzoek met focus op een specifieke doelgroep.