Hogeschool van Amsterdam

HvA loopt voor op UvA met vrije toegang onderzoeksoutput

'Open access'- beleid HvA 'ambitieus en vooruitstrevend'

17 aug 2018 11:04 | Afdeling Communicatie

Voor iedereen gratis toegankelijk. Deze eis wordt steeds belangrijker voor alle wetenschappelijke artikelen die met publiek geld zijn gefinancierd. Maar hoe organiseer je dat als kennisinstelling? Voor de Hogeschool van Amsterdam (HvA) blijkt dat een stuk eenvoudiger dan voor de Universiteit van Amsterdam (UvA) constateren Jaroen Kuijer en Saskia Woutersen, bibliothecarissen bij de gedeelde bibliotheek van de twee organisaties.

"We staan er niet bij stil, maar je komt het vrijwel nergens anders tegen", zegt Jaroen Kuijper over de gedeelde bibliotheek met de UvA, een overblijfsel van de bestuurlijke samenwerking. Hijzelf is in dienst bij de HvA, maar zijn collega Saskia Woutersen bij de UvA. Deze unieke situatie gaf de twee bibliothecarissen de mogelijkheid om het 'open access'- beleid van beide instellingen met elkaar te vergelijken. Zij publiceerden over hun bevindingen in het vakblad Liber Quarterly. En wat blijkt? De HvA is een stuk voortvarender aan de slag gegaan met 'open access' dan de UvA. 

100% vrij toegankelijk

Zo heeft de HvA in 2015 een nieuwe onderzoekersagenda opgesteld met als belangrijke doelstelling dat 60% van de wetenschappelijke publicaties in 2019 open access is en dat dit in 2024 moet zijn gestegen naar 100%. Daar staat tegenover dat de UvA niet eens een beleid heeft om vrije toegang tot hun onderzoeksresultaten te stimuleren. Een ander belangrijk verschil is dat de HvA begin 2017 een fonds in het leven heeft geroepen dat de kosten dekt om 'open access' te kunnen publiceren in een respectabel tijdschrift. Deze tijdschriften vragen namelijk geld aan de onderzoekers  ter compensatie voor het missen van inkomsten als zij de artikelen niet meer achter een betaalmuur mogen zetten. 

Oneigenlijk voordeel

Eerlijkheidshalve moet Kuijper bekennen dat het voor de HvA ook makkelijker is om ambitieuze doelen te formuleren dan voor de UvA. "Zij hebben last van de wet van de remmende voorsprong. Maar omdat onze onderzoekstraditie nog relatief beperkt is kunnen we met een schone lei beginnen", aldus Kuijper. Daar komt bij dat Hogescholen van oudsher veel meer binding hebben met de omgeving. Hun onderzoek is praktijkgericht, waardoor het veel logischer is dat onderzoeksresultaten vrij toegankijk zijn voor het werkveld, burgers of overheidsfunctionarissen, waarmee ook al nauw wordt samengewerkt in de verschillende onderzoeksprojecten.  Zo was er volgens Kuijper "geen enkele discussie" met onderzoekers van de HvA of open access wel van meerwaarde is. "Dat is bij de universiteiten wel anders."

Beoordeling

Toch wordt er ook op de universiteiten steeds meer aan praktijkgericht onderzoek gedaan. Dat komt ook omdat bij de financiering steeds vaker een vereiste is dat onderzoek maatschappelijk relevant is. Toch worden onderzoekers aan de universiteit nog vooral beoordeeld op publicaties in wetenschappelijke tijdschriften met peer review (beoordeling van de kwaliteit van het onderzoek door vakgenoten), terwijl hogeschool-onderzoekers worden beoordeeld op hun onderzoeksoutput op alle niveaus. En dat betekent dat naast academische literatuur ook rapporten voor beroepsuitoefenaars en publicaties in dag- en weekbladen meetellen.

Lekensamenvatting

Wat dat betreft is het niet verwonderlijk dat de HvA onderzoekers vraagt hun wetenschappelijke publicaties te voorzien van een lekensamenvatting, zodat de resultaten ook begrijpelijk zijn voor een breder publiek. Want naast de juridische en financiele barrières waar instituten met een lange onderzoekstraditie vaak tegenaan lopen, is er ook nog zoiets als een taalbarrière. Veel artikelen zijn in zulk specialistisch jargon geschreven dat ze zelfs voor academici in een andere discipline maar moeilijk te doorgronden zijn. De lekensamenvatting  is volgens Kuijper en Wouters een mooi voorbeeld van echte 'open access' en bovendien een voorbeeld van HvA-beleid waar universiteiten nog wat van kunnen leren. 

Onderzoekers die graag open access willen publiceren kunnen terecht bij de bibliotheek.

In deze brochure wordt precies uitgelegd welke fondsen beschikbaar zijn.