Hogeschool van Amsterdam

Centre of Expertise Applied Artificial Intelligence

“Zet digitale technologie niet gehaast in voor coronacrisis”

23 apr 2020 12:00 | Applied Artificial Intelligence

Er is de afgelopen twee weken veel over gezegd: de corona-app die het kabinet wil laten ontwikkelen om inzicht te krijgen in het verloop van covid-19. Verschillende experts op het gebied van privacy en ict hebben hun zorgen al geuit over de plannen en binnen 24 uur is bij de eerste corona-app een datalek geconstateerd. Meer dan 60 lectoren schreven een open brief aan Hugo de Jonge, minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, over de risico’s van het versneld lanceren van een dergelijke app. We vroegen Nanda Piersma, lector Urban Analytics en Wetenschappelijk Directeur Expertisecentrum Applied Artificial Intelligence, om een toelichting.

Je hebt samen met meer dan 60 andere lectoren een open brief gestuurd naar minister De Jonge. Waar maken de lectoren zich zorgen over?

We hebben een brief geschreven aan de minister over het gebruik van het slecht doordacht en gehaast inzetten van digitale technologie voor de coronacrisis. Daarbij gaat het naast privacy en transparantie, ook over de bruikbaarheid van de technologie voor de doelstelling die de regering voor ogen heeft. Mijn ervaring is dat je bij een digitaliseringsproject bijna twee derde van de tijd bezig bent met het heel precies formuleren en duiden wat je wilt bereiken. Daar kunnen maanden overheen gaan. Te snel de technische uitvoering ontwikkelen, betekent te vaak dat je de verkeerde tool maakt.

Een aantal zaken die in de brief worden benoemd, zoals privacy en transparantie, zijn al door de overheid als voorwaarden gesteld bij de ontwikkeling van een app. Is dat niet voldoende?

Neem nou de app die de GGD voor ogen heeft, die geeft aan dat je in buurt bent geweest van iemand die later corona blijkt te hebben. De GGD en RIVM willen de overdracht van het coronavirus zo in beeld hebben en volgen. Heel goed om daar data bij te gebruiken.

Maar daar heb ik wel een flink aantal vragen bij. Wat is “in de buurt“? Minder dan 1,5 meter van elkaar mogen we niet komen, en mensen weten zelf wel wanneer ze te dicht bij elkaar in buurt zijn geweest. Daarmee volg je dus besmetting via bekenden, die elkaar waarschijnlijk

Toch wel vertellen dat ze besmet zijn. Als de app wordt ingesteld op meer dan 1,5 meter, dan is niet duidelijk of er overdracht is geweest, want je kunt niet besmet worden op grotere afstand volgens de huidige inzichten. Daarmee gaat de app dus niet vertellen wat de overdrachten zijn. En dit is nog maar één voorbeeld van de vragen die eerst moeten worden beantwoord, voordat we gaan programmeren.

Hoe kunnen onderzoekers van bijvoorbeeld de HvA helpen bij de ontwikkeling of het testen van dergelijke apps?

De dataprojecten van de HvA (en de andere hogescholen) hebben altijd de insteek om ook alternatieven te bekijken voor technische oplossingen. Misschien kunnen we coronapatiënten die daartoe in staat zijn, met enquêtes vragen waar ze geweest zijn en waar zij denken dat ze besmet zijn. Als dan blijkt dat er significant veel patiënten samen gesport hebben, of in het park hebben gelegen, of bij vrienden in huis op bezoek zijn geweest, dan krijgen we daarmee ook informatie over acties die een verhoogde kans op besmetting geven, ondanks de 1,5 meter afstand die mensen hebben gehouden. Of ben je in een ziekenhuis geweest, naar een begrafenis, of naar bepaalde winkels? En waren dat kleine buurtsupers, Albert Heijn of de LiDL?

Is er wat jou betreft een alternatief om het contactonderzoek van de GGD op een andere manier in te richten dan met zo’n app?

Dataonderzoek hoeft niet direct persoonlijke data zoals uit een app te gebruiken. Maurice de Hond heeft bijvoorbeeld de relatie tussen luchtvochtigheid en coronagevallen onderzocht. Mijn lectoraat richt zich op dataprojecten die ook vaak verschillende databronnen combineren om een vraag te beantwoorden, zonder privacy te schenden of mensen te tracken. Dat wilden we de minister meegeven in de brief: kijk breed en mobiliseer een grote groep dataonderzoekers, duik niet meteen één techniek in.

Nanda Piersma is lector Urban Analytics en verbonden aan de Hogeschool van Amsterdam en het Centrum Wiskunde & Informatica. Haar lectoraat onderzoekt hoe partijen in de stad beter inzicht kunnen krijgen in hun data, door middel van data-analyse, algoritmes en business analytics.