Hogeschool van Amsterdam

kenniscentrum faculteit Digitale Media & Creatieve Industrie

Smartphone bij concert versterkt én verstoort ervaring

17 okt 2019 11:18 | Afdeling Communicatie

Hoe gebruiken we media om ons te verbinden met events? Verstoort het delen van een foto op Instagram de ervaring van een prachtig concert? Of versterk je die juist, door dankzij social media een aandenken te creëren dat je later kunt koesteren? Marlies Dinjens interviewt docent/onderzoeker Esther Hammelburg van het Lectoraat Crossmedia. Esther promoveert op ‘liveness’: via media erbij zijn op het moment dat het gebeurt.

 

Voor je onderzoek sprak je ruim 380 mensen korter of langer op meerdere festivals. Hoe ging je te werk?

Ik heb bij Oerol, 3FM Serious Request en op de Pride Amsterdam bezoekers geïnterviewd over hun mediagebruik. Een vraag was bijvoorbeeld of ze foto’s van een event wel of niet delen. Ik heb ook 44 personen langer gesproken, waarvan 21 tijdens het event hun mediagebruik voor mij bijhielden. Daar was meer ruimte voor reflectie op dit mediagebruik: wat maakt nu dat je het gevoel hebt dat je erbij bent op het moment dat het gebeurt? Ook maak ik gebruik van online observaties, posts, stories en tweets. De interviews zijn uitgewerkt en gecodeerd met het programma MAXQDA. Ik ben mijn onderzoek gestart vanuit een onderzoeksvraag, niet vanuit een hypothese. De vraag is: wat is de kern van een live beleving? Tijdens mijn onderzoek kwamen de aspecten tijd, plaats en het sociale naar voren: we zijn nu hier samen. Dit zijn nu ook de thema’s geworden waarin ik mijn proefschrift heb opgedeeld.


Kun je daar meer over vertellen?

Een event is een sociaal gebeuren, omdat je het met een specifieke groep mensen beleeft. Maar terwijl je bij een concert bent, deel je een foto met een vriendin die er niet bij is, maar op haar werk zit. Hierdoor ben je ook een beetje bij haar in de buurt. Je maakt een foto van een evenement, zodat je later de herinnering kunt koesteren. Tijd is hierdoor veel gelaagder geworden: je bent niet alleen maar in het nu. Ik geloof dat we geen live-belevingen meer hebben die niet ‘gemedieerd’ zijn. Media spelen altijd een rol.


Is dat bijvoorbeeld ook zo in het theater? Regisseur Ivo van Hove stelde in Zomergasten dat theater een heel belangrijke rol zal spelen in de 21ste eeuw, omdat het live is en gemaakt door ‘echte mensen’ die voor je staan. In de tijd dat alles gedigitaliseerd is, zal dit iets zijn waar mensen naar zullen ‘snakken’, aldus Van Hove. Zie je dat ook zo?

In het theater zijn we ons zo bewust van de afwezigheid van de telefoon dat die hierdoor juist een grote rol speelt. Het theater is een ‘heilige plek’, waar telefoons uitstaan. Dat idee bevestigt de bijzondere beleving juist extra. Op Oerol wordt locatietheater gemaakt op unieke plekken op Terschelling die heel fotogeniek zijn. Bezoekers gaven aan in de interviews dat ze hun telefoon bewust wegdoen. Ze willen het moment enerzijds niet verpesten en anderzijds balen ze ook dat ze het hierdoor niet kunnen delen. Dat dubbele aspect is heel interessant: je zit in een moment dat je niet wil verstoren en tegelijkertijd bevestig je met een foto juist ook het bijzondere van het moment. Dat het een moment is waarvan je een aandenken voor later wil.


Benadert de nieuwe technologie steeds meer de live-ervaring? Of gaat er toch niets boven het bijwonen van een concert of voetbalwedstrijd?

De ene ervaring is niet beter of slechter, maar anders. Eind jaren '80/begin jaren '90 is al onderzoek gedaan door Daniel Dayan en Elihu Katz naar grote evenementen die op televisie werden uitgezonden, zoals een koninklijke bruiloft. Kijkers voor de televisie hadden echt het gevoel dat ze erbij waren en beleefden het, voor hun gevoel, niet minder intens. Sterker nog, soms zie je het thuis beter dan ter plekke, zoals bij 3FM Serious Request waar je helemaal niet precies meekrijgt wat er in het Glazen Huis gebeurt als je ernaast staat. In interviews over 3FM Serious Request vertellen juist ook veel mensen over hun beleving van het event in hun huis via televisie. Zo schetste een vrouw: met een dekentje op de bank, met de hond en een versierde kerstboom ernaast, voor haar dé totale ervaring is van 3FM Serious Request. Het gaat er dan dus om dat je er live bij bent. Iemand anders had bijvoorbeeld veel van de uitzendingen gezien, maar kon niet naar de slotuitzending kijken waarin het totaalbedrag bekend werd gemaakt. Ik vroeg of hij toen de herhaling wilde zien. Dat was volgens hem niet hetzelfde: het gaat om het erbij zijn.


Zag je eigenlijk een groot verschil in mediagebruik bij de verschillende events? De Oerolbezoeker lijkt mij minderhet type dat met een smartphone in de aanslag alles filmt?

Op Oerol zag ik inderdaad opvallend veel bezoekers met digitale camera’s om foto’s te maken. De telefoon bleef vaak in de tas, maar ik zag er toch ook verrassend veel Instagram-gebruik. Het verschilt wel per event, deels vanwege het verschil in bezoekers qua leeftijd bijvoorbeeld. Maar ook door verschillen in de events. Je ziet bijvoorbeeld dat bij events die op televisie worden gevolgd, zoals het Songfestival, Twitter veel populairder is. Kijkers willen er via Twitter ook bij zijn en hun mening delen. Op de Pride was Instagram populair en met name ook de Stories. (Berichten die na 24 uur gewist worden, red.) Dat is trouwens ook een interessant fenomeen: het is in het moment, je bent ergens live bij en daarna verdwijnt het weer. En toch heb je het dan even met je vrienden gedeeld.


Lees hier meer over het promotieonderzoek van Esther Hammelburg:
www.hva.nl/liveness