Hogeschool van Amsterdam

Kenniscentrum Techniek

Themanummer Ruimte+Wonen

samengesteld door Frank Suurenbroek en Like Bijlsma

12 okt 2020 09:42 | Urban Governance

Frank Suurenbroek heeft samen met Like Bijlsma (PBL) een nieuw themanummer van het vakblad Ruimte+Wonen samengesteld waarin de publieke ruimte centraal staat.

Nu onze activiteiten simultaan plaatsvinden in de nabije woonomgeving zien we dat de openbare ruimte een nieuwe betekenis krijgt. Het is de plek om je grootouders te zien, een lunchwandeling te maken, met je vrienden af te spreken en voor sommigen is het zelfs de vakantiebestemming. Een prettige en toegankelijke openbare ruimte blijkt van onschatbare waarde nu in de afgelopen maanden onze wereld steeds kleiner is geworden.

Tegelijkertijd zien we steeds meer ruimteclaims op de -in stedelijke omgevingen vaak schaarse- publieke ruimte ontstaan. Vanuit verschillende beleidskokers wordt de ruimte opgeëist om het (vaak sectoraal aangestuurde) beleid te implementeren. Het binnenstedelijke bouwen drukt de laatste plukjes onbebouwd terrein de stad uit. Vanuit het verkeer worden oplossingen gevraagd voor nieuwe vormen van mobiliteit. De klimaatopgave vraagt ruimte voor groen en water, de lokale ondernemers vragen om een goede toegankelijkheid voor het winkelend publiek, en ga zo maar verder. Ook onder de grond wordt het steeds voller. Het is lastig, maar niet onmogelijk -zoals een aantal auteurs in dit nummer laten zien- om deze soms botsende claims met elkaar te verenigen.

De sluimerende strijd om onze gedeelde stedelijke publieke ruimte staat nog niet op de agenda, laat staan dat die is uitgekristalliseerd. In de praktijk eindigt de uitkomst van de strijd om de ruimte vaak in het integreren van functies en het optimaliseren van stromen: openbare ruimtes als frictievrije ruimtes waarin voetgangers en ander verkeer efficiënt van a naar b bewegen. Deze manier van denken klinkt ook door in oplossingen voor schone mobiliteit. In de nabije toekomst dienen stadslogistiek (pakketbezorgers etc.) en de vele gedeelde mobiliteitsvoorzieningen in een krappe omgeving in alle behoeftes te voorzien. De voorspelbaarheid van het individuele gebruik en gedrag zijn dan van essentieel belang om nauw op elkaar afgestelde systemen en gebruikersbehoeften goed te laten functioneren. En dan hebben we het nog niet over eventuele vormen van autonoom rijdende auto's .

Optimalisatie en voorspelbaarheid staan echter op gespannen voet met de sociale functie van de openbare ruimte. Dit wordt geborgd in het publieke deel van de openbare ruimte, waar mensen elkaar ontmoeten en vermijden, waar samen wordt geleefd maar waar ook conflict ontstaat.

De rol van de publieke ruimte als verbinder wordt bovendien steeds belangrijker - en complexer - door sociale fragmentatie, tribalisering en individualisering. Welke publieke ruimtes zorgen er nog voor dat de inwoners steeds opnieuw vertrouwd raken met elkaar? Met de verdichting in de steden, de vergroeningsambities, klimaatbestendige inrichting en de bezorgeconomie komen er steeds meer opgaven bij. Waar biedt de publieke ruimte nog plekken voor contemplatie en rust in een rumoerige woonomgeving met vele kleine appartementen en gedeelde voorzieningen? Wie weegt de tegengestelde behoeften van overheden, belanghebbenden en burgers? Welke partijen hebben het overzicht? Wie is aan zet?

In dit themanummer benaderen we de uitdagingen voor onze publieke ruimte vanuit een baaierd aan invalshoeken. De ruimte wordt beschreven vanuit verschillende schaalniveaus (van straat en blok naar megalopool), vanuit verschillende kwaliteiten (ruimtelijk, sociaal, cultureel), vanuit het verleden en vanuit de toekomst. Opvallend is de nadruk die de auteurs leggen op sociale rol van de publieke ruimte, en de waarde die deze genereert voor een leefbare en klimaatbestendige woonomgeving. In vrijwel alle artikelen komt de rol van gebruikers en burgers en het publieke belang aan de orde. De technologische en logistieke vraagstukken liggen nog wat meer buiten het blikveld, maar zullen waarschijnlijk sneller gaan dan we nu kunnen bedenken. We laten dit thema niet meer los!

Auteurs en bijdragen

  • Vincent Kompier: 'Worstelen met Begegnuszone en Superilla: straatvernieuwers in Barcelona en Berlijn'
  • Anita Blom: 'Stedelijk groen als ordenend principe: ontwerpprincipes van toen en nu'
  • Cor Wagenaar: 'Choreografie van de stad: openbare ruimte vormt het hart en de ziel van de stad'
  • Martijn de Waal: 'The City as a License: technologieën en gebruik van publieke ruimte'
  • Ivan Nio, Frank Suurenbroek en Anneke Treffers: 'Buurtdragers als lens in de stedelijke vernieuwing'
  • Maurice Harteveld: 'Huiselijke openbare ruimte: ontwerpen van plekken nabij'
  • Beeldessay Covid-19 en de publieke ruimte
  • Interview met Annemieke Fontein, Paco Bunnik en Henk Snel.