Behoefte leerlingen bepaalt gedragsverandering van het onderwijsteam
Hoe verander je gedragspatronen van je collega’s? Met dat vraagstuk had Karin van de Lagemaat een flinke uitdaging te pakken. In 2024 startte zij - naast haar baan bij Montessori Lyceum Oostpoort - met een doctoraatsprogramma: professional doctorate. Met een actieonderzoek wil zij het team- en organisatieleren binnen het Montessori Scholengemeenschap Amsterdam versterken. Ze is op de helft van haar onderzoekstraject én positief: “Team- en organisatieleren was een verlangen; nu is het een agenda-item.”
Karin begon twee jaar geleden haar onderzoeks- en veranderaanpak met de vraag wat team- en organisatieleren eigenlijk is en wat je daarmee kunt. “De basis van mijn traject is: ‘Waar leraren met en van elkaar leren, leren leerlingen beter.’ Het gaat eigenlijk over versterken van duurzame onderwijsontwikkeling. Leraren worden in de klas geconfronteerd met verschillende vraagstukken en verwachtingen. Daar kunnen ze zelf mee aan de slag gaan maar eigenlijk wil je dat leraren mét en ván elkaar leren om onderwijs te blijven verbeteren.” Ze kwam er al gauw achter dat je dit niet voor elkaar krijgt door medewerkers zomaar bij elkaar te zetten met het idee dat het dan gewoon gebeurt. “We hebben uiteindelijk procesbegeleiders opgeleid die de innovaties begeleiden en dat werkt goed.”
Vertragen is nodig
Een tweede inzicht was dat iedereen wel heel erg druk is. “We rennen maar door en daarmee raak je het overzicht kwijt. Uiteindelijk keren mensen in zichzelf. Om dat te doorbreken moet je vertragen.”, legt Karin uit. “Ik herken het ook wel want ik ben heel erg resultaatgericht. Maar als je in een bepaald patroon vastzit, moet je dat zichtbaar maken en bespreken met je collega’s. En dat betekent ook dat je je soms kwetsbaar moet opstellen. Dat kan spannend zijn. Om het gesprek op gang te brengen heb ik bouwstenen voor teamleren in beeld gebracht die daartoe uitnodigen.”
Karin is op de helft van haar onderzoekstraject. Zou ze met de kennis van nu bepaalde zaken anders hebben aangepakt. “Nou wat me wel is opgevallen is dat de term ‘teamleren’ mensen het gevoel geeft dat er iets niet goed gaat. Dat zet de rem erop. Wat we nu anders doen is dat we veel meer vanuit de leerling kijken. Wat heeft de leerling nodig? En hoe ga je dat vanuit het lerarenteam realiseren? Dus dat hele ‘teamleren’ is een bijproduct geworden. We gebruiken de term eigenlijk niet meer.”
Duurzame verandering
Als resultaat van haar onderzoek wil Karin een overdraagbare methode opleveren. “Om te beginnen is het van belang dat de teams in beeld hebben welke condities en structuren nodig zijn. Als je iets wilt veranderen moet je het met elkaar over de inhoud, het proces én over verantwoordelijkheden en belangen hebben. Die kunnen nog wel eens uit elkaar lopen dus dat moet je wel benoemen. Het is niet alleen samen wérken maar ook samen léren. En als je er dan ook voor zorgt dat de infrastructuur zo is ingericht dat kennis delen en -benutten de standaard zijn wordt samen leren een routine. Dan heb je een duurzame verandering tot stand gebracht.”
Voordelen van samen leren
Karin verwacht sowieso dat dit traject effect heeft op de attitude van de leraar juist omdat leraren tijdens dit traject meer met en van elkaar gaan leren. “Ik denk dat je je veel bewuster wordt van het geïsoleerde karakter van het beroep. Dus dat je nu eerder anderen actief betrekt bij professionaliseringsactiviteiten. Je hebt immers de voordelen voor jezelf ervaren en hopelijk ook gemerkt hoe daarmee de school- en onderwijsontwikkeling versterkt is.”
En dat was precies waarom ze zo enthousiast was over het PD-traject. “Het is een uitgelezen kans om een participatief actieonderzoek in vo-scholen te doen én direct bij te dragen aan het oplossen van een complex probleem. Ik vind het ideaal om middenin de praktijk te staan.”
Ik vind het mooi om te zien hoe Karin zich in dit traject ontwikkelt. Het professional doctorate is een nieuw traject waarbij de PD-kandidaat als professional middenin de praktijk staat.
Marco Snoek
lector Leren en Innoveren
‘Ik vind het mooi om te zien hoe Karin zich in dit traject ontwikkelt’ zegt begeleidend lector Marco Snoek. ‘Het professional doctorate is een nieuw traject, waarbij niet onderzoek centraal staat, zoals bij een regulier universitair promotie-onderzoek. In een professional doctorate staat de verandering van de beroepspraktijk centraal. Dat maakt zo’n traject tot een uitdaging omdat die praktijk altijd complex is. Dan gaat het er om dat Karin als PD-kandidaat allereerst als professional midden in die praktijk staat en dus zicht heeft op de cruciale vragen die daar spelen en als onderzoeker met een brede blik verdiepend kijkt naar die vraagstukken. Om vervolgens daar als innovator op zoek te gaan naar nieuwe benaderingen en aanpakken, en tenslotte als change agent bijdraagt aan de concrete implementatie van die nieuwe benaderingen en aanpakken. Die combinatie van vier rollen maken een professional doctorate tot een mooi en betekenisvol traject dat bijdraagt aan verbetering van de praktijk binnen Karin’s school, maar dat ook bijdraagt aan kennis en inzichten die voor de hele sector interessant zijn.’
Over het professional doctorate
Voor het onderzoek wordt Karin van de Lagemaat(opent in nieuw venster) begeleid door twee lectoren: Marco Snoek, Leren en innoveren(opent in nieuw venster), en Daniel Middelkoop, lectoraat Samenwerkende professionals(opent in nieuw venster) en twee werkveldbegeleiders bij MSA. Tussendoor is er intervisie met de andere professional doctorate kandidaten. Karin startte als eerste kandidaat bij de Hogeschool van Amsterdam (HvA) binnen het domein Leren & Professionaliseren. PD-kandidaten(opent in nieuw venster) leren handelingskennis, processen en producten te ontwikkelen voor het tot stand brengen en valideren van interventies bij complexe praktijkvraagstukken.