Nieuwe tool helpt plezier in gymles realiseren voor ieder kind
Nieuws
De gymles ligt aan de basis van een leven lang bewegen met plezier. Heel belangrijk dus dat ieder kind ervan geniet. Maar hoe meet en vergroot je dit plezier? Onderzoekers ontwikkelden hiervoor een praktische, doeltreffende tool.
‘Landelijk haalt 61% van de basisschoolkinderen de beweegnorm’, start Eline Flux. ‘In Amsterdam is dat slechts 49%, en in aandachtswijken als Nieuw-West en Zuidoost daalt het percentage verder naar 42%. Wanneer kinderen plezier ervaren in de gymles, zullen zij vaker ook buiten de gymles bewegen. Daarom hebben we ingezoomd op hoe we plezier in de gymles kunnen beïnvloeden.’
Succes en plezier
Eline Flux is senior-onderzoeker voor het lectoraat Bewegen in en om School aan de Hogeschool van Amsterdam (HvA). Ze werkt sinds september 2023 aan onderzoeksproject ‘Met een glimlach de gymles uit’. Dit doet ze onder meer met docent-onderzoeker en projectleider Pim Schaatsenberg. Schaatsenberg: ‘Waarom kinderen steeds minder bewegen? Er is veel andere afleiding. Denk aan verslavende games en apps. Daarnaast wordt de beweegruimte in grote steden steeds kleiner. Ouders vinden het daarom vaak onveilig om kinderen zonder toezicht buiten te laten spelen. Én lang niet iedereen heeft de middelen om aan te sluiten bij een sportvereniging. Naast de hoeveelheid beweging blijven overigens ook de motorische vaardigheden van Amsterdamse basisschoolkinderen achter. En we weten: wanneer je niet vaardig bent in bewegen, heb je er vaak weinig plezier in. Maar wanneer je je vaardig voelt, ga je succes én plezier ervaren. En daarvan wil je vaak meer.’
Vaardigheden leren
Onderzoeksproject Met een glimlach de gymles uit probeerde in de afgelopen jaren een antwoord te geven op vragen als: ‘Wat draagt voor kinderen bij aan hun plezierbeleving?’, ‘Hoe meet je plezier?’ en ‘Hoe kun je het beïnvloeden?’. Het project is een samenwerking tussen de 6 Nederlandse Academies voor Lichamelijke Opvoeding (ALO’s).
Flux: ‘Iedere ALO betrok een aantal regionale basisscholen én de betreffende vakleerkrachten bewegingsonderwijs die daar lesgeven. Leerlingen van groep 5 en 7, van in totaal 17 basisscholen, legden we een vragenlijst voor over hun ervaringen in de gymles. 6% gaf aan weinig plezier te hebben in de gymlessen, 25% was neutraal tot licht positief en 69% gaf aan veel plezier te beleven. Een grote groep vindt de gymles dus leuk, maar er valt ook nog winst te behalen. Veel van de kinderen die de gymles niet of minder leuk vinden, hebben namelijk ook minder goede beweegvaardigheden. Kinderen beter leren bewegen en daarmee succeservaringen laten beleven, is een van de manieren om plezier te beïnvloeden.’
10 thema’s
Om te achterhalen wat nog meer bijdraagt aan het plezier in de gymles, gingen de onderzoekers van de 6 ALO’s op de betrokken basisscholen in gesprek met leerlingen uit groep 5 en groep 7 over hun plezierervaring. Flux: ‘Wat een gymles voor kinderen leuk maakt? Bijvoorbeeld dat ze inbreng hebben op de gekozen activiteiten, dat ze samen kunnen bewegen met vriendjes en vriendinnetjes, maar ook dat ze geen pijn en/of schaamte ervaren, dat ze gezien worden door de docent en dat diegene regels en afspraken handhaaft.’ Schaatsenberg: ‘Vooral het belang van sociale veiligheid door het afspreken en handhaven van regels én de behoefte aan sociale verbinding was een eyeopener voor veel vakleerkrachten bewegingsonderwijs.’
Flux: ‘Uiteindelijk ontdekten we 63 factoren die bijdragen aan beweegplezier. Deze factoren brachten we onder in 10 thema’s: eigenaarschap, beweegactiviteiten, beweegtijd, groepsindelingen, leerproces, regels & afspraken, samenwerken, uitleg, verbinding en sociale en fysieke veiligheid. Gezamenlijk ontwikkelden we een tool in de vorm van een vragenlijst, waarmee vakleerkrachten bewegingsonderwijs hun leerlingen in korte tijd kunnen bevragen op deze 10 thema’s.’
Verdiepende vragen
Wanneer meerdere kinderen aangeven minder of geen plezier te ervaren op een bepaald thema, dan kan een vakleerkracht bewegingsonderwijs verdiepende vragen stellen over dit onderwerp. Schaatsenberg: ‘Deze vragen staan op inspiratiekaarten. Stel dat een aantal kinderen zich niet veilig voelt, dan kan een docent vragen stellen als: ‘Voel ik mij op mijn gemak bij mijn klasgenoten?’ of ‘Ben ik bang om pijn te krijgen bij bepaalde oefeningen?’
Flux: ‘Alle vragen kunnen zowel op papier als digitaal, anoniem of met naam en toenaam worden afgenomen en beantwoordt. Kinderen beantwoorden de vragen met smileys. Tijdens ons onderzoek zagen we dat de monitoring tool vakleerkrachten bewegingsonderwijs helpt om beter zicht te krijgen op individuele leerlingen en hun behoeften. We zagen hen met kleine aanpassingen – denk aan het strenger hanteren van regels en afspraken – direct werken aan het vergroten van plezier van de leerlingen. Dat klinkt eenvoudig, maar om tot dergelijke veranderingen te komen, moet je wel bereid zijn om te reflecteren op je eigen handelen.’
Leven lang bewegen
Momenteel wordt de monitoring tool ingebouwd in het leerlingvolgsysteem ‘Volg mij-Plan mij’ van 500 Nederlandse basisscholen. Dat geeft de onderzoekers straks een nog breder beeld van de plezierbeleving van basisschoolkinderen tijdens de gymles. Schaatsenberg: ‘Ook wordt de tool gebruikt als stageopdracht voor ALO-studenten. Zo leren zij van meet af aan reflecteren op hun eigen handelen en dit waar nodig te verbeteren.’
Flux: ‘Vanuit ons lectoraat werken we samen op diverse basisscholen. Ook daar gaan we de tool natuurlijk introduceren. Ik hoop dat we de tool op termijn kunnen vertalen naar het voortgezet onderwijs. Daar zien we leerlingen namelijk vaak het plezier in bewegen verliezen.’ Schaatsenberg: ‘Het allerbelangrijkste voor nu is dat de tool vakleerkrachten bewegingsonderwijs helpt reflecteren op hun eigen handelen. Wat doe ik? Wat kan ik veranderen? En hoe draagt wat ik doe bij aan een leven lang bewegen met plezier? Zo hopen we elk kind met plezier in beweging te krijgen.’
Tools voor in de gymles
Benieuwd naar alle bovengenoemde tools die de onderzoekers hebben ontwikkeld voor vakleerkrachten beweegonderwijs?
Download de tools op de projectpagina Met een glimlach de gymles uit.