Wij Ouder Wijzer stimuleert verbinding tussen ouderen
Een wijkgericht, gezondheidsbevorderend groepsprogramma voor én door ouderen. Dat is Wij Ouder Wijzer. Het initiatief bestaat inmiddels zo’n 9 jaar in Amsterdam. Hoe kijken ouderen en studenten Ergotherapie ernaar?
‘In 2017 kwam ik tijdens een presentatie over de stadsdorpen in aanraking met de onderzoekers van Gezond en Actief Ouder Worden (GAOW) van de Hogeschool van Amsterdam (HvA)’, start Marja Peltenburg (foto links). ‘GAOW is een programma dat ouderen stimuleert zo lang mogelijk gezond, actief en zelfstandig te blijven in de eigen thuissituatie. Van hieruit startten wij het Amsterdamse initiatief Wij Ouder Wijzer (WOW).’
750 jaar levenservaring
Het WOW-programma(opent in nieuw venster)helpt deelnemers hun eigen regie en mogelijkheden te vergroten met betrekking tot veranderingen, vragen en/of uitdagingen die spelen in het proces van ouder worden. Marja Peltenburg (76) en Hester Smid (72) leiden beiden verschillende gespreksgroepen. Ze gaan over hun initiatief in gesprek met studenten Ergotherapie Teun Dekker (22) en Mike Daalman (24) van de HvA.
Smid (foto rechts): ‘Op jaarbasis zijn er zo’n 5 groepen ouderen die met elkaar aan de slag gaan met het WOW-programma. De groepen komen 8 keer bij elkaar, eens per 2 weken. De eerste 4 bijeenkomsten geven we vorm in samenwerking met een ergotherapeut. Daarna gaan we zelfstandig verder. De gesprekken gaan over thema’s die te maken hebben met de uitdagingen van ouder worden. Hoe ga je bijvoorbeeld om met verlies? Of met fysieke kwalen en beperkingen?’
Peltenburg: ‘Hoe de gespreksgroep ons helpt? We vinden herkenning en erkenning. Daardoor ben je direct minder alleen. Vanuit onze groepen ontstaan geregeld vriendschappen. Mensen gaan bijvoorbeeld samen naar de film, of naar activiteiten in een buurthuis. Maar het belangrijkste is dat deelnemers zich gehoord voelen. Er zit natuurlijk ook een berg aan levenservaring in zo’n groep. Stel je hebt een groep van 10 deelnemers van 75 jaar of ouder. Met elkaar heb je dan al minimaal 750 jaar levenservaring te pakken!
Autonomie en zelfstandigheid
Vanuit de opleiding Ergotherapie leren wij dat we niet vóór maar mét cliënten werken’, reageert Daalman (foto links). ‘WOW sluit daar naadloos op aan. Als ergotherapeut bepaal ik niet wat we gaan doen met een groep deelnemers, dat doen we samen. Bij jullie gespreksgroepen treedt de ergotherapeut, zo te horen, op als ondersteunende factor. Niet als degene die bepaalt. Dat geeft mensen de ruimte om te vertellen wat er in hen leeft. Het is een prachtig voorbeeld van hoe ergotherapie zou moeten werken.’ Dekker vult aan: ‘Wanneer iemand honger heeft, kun je diegene een vis geven. Een ergotherapeut reikt op zo’n moment een hengel aan, zodat een cliënt zijn/haar autonomie en zelfstandigheid behoudt.’
Peltenburg: ‘Inderdaad, ik voel me gevoed door alle verhalen en ervaringen van anderen. Het geeft me een breed perspectief, waardoor ik betere keuzes voor mezelf kan maken. Je zult je moeten aanpassen aan je leeftijd, of je nu wilt of niet. Ik ben bijvoorbeeld aan het beeldhouwen. Maar op een bepaald moment kan ik die zware brokken steen niet meer dragen, terwijl ik wel door wil gaan met mijn hobby. Wat ik dan doe? Dan kies ik bijvoorbeeld voor hout. Iemand anders in de groep wordt wellicht geïnspireerd door mijn keuze. Ook kan ik in de groep dingen delen die ik nog niet wil delen met mijn kinderen. Denk aan het opstellen van een levenstestament.’
Praktijk- en levenservaring
De groepsleidsters van WOW hebben een prettig contact met de opleiding Ergotherapie van de HvA. Smid: ‘Door onze samenwerking hebben we door de tijd heen mooie stappen kunnen zetten. Zo is ons programma bijvoorbeeld erkend door het Loket Gezond Leven van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en hebben we inmiddels een stichting opgericht. Studenten en onderzoekers van de HvA gaan de komende tijd meten in hoeverre ons programma effectief is voor onze deelnemers. Daarnaast gaan studenten ons helpen om ons programma verder op de kaart te zetten. Het liefst in heel Nederland.’
Daalman: ‘Als studenten leren wij ook veel van de omgang met ouderen. In onze opleiding kunnen we van alles bedenken om ouderen te ondersteunen. Maar we zien pas in de praktijk of iets daadwerkelijk werkt. Wij hebben jullie praktijkervaring dus hard nodig.’ Dekker (foto rechts): ‘En niet alleen dat. Ook de levenservaring die ouderen met ons delen, is voor ons heel waardevol. Dat het niet gaat om titels en prestaties, maar om de kleine dingen. Goed contact met je familie bijvoorbeeld. Ook vind ik het mooi om te zien dat veel zaken niet leeftijdgebonden zijn. Omgaan met eenzaamheid of fysieke kwalen, komt op alle leeftijden voor.’
Vraag achter de vraag
Wat de senioren de studenten mee willen geven richting de toekomst? Peltenburg: ‘Laat je ergotherapie-rugtas af en toe thuis. Daarin zit je kennis, maar ook je verwachtingspatroon. Het is zo belangrijk om elke situatie open tegemoet te gaan. Achter iedere vraag bevindt zich namelijk een heel leven.’ Dekker: ‘Toch is het die ergo-tas waarin mijn psychologische kennis zit die ik gebruik bij het benaderen van iedere nieuwe cliënt. Wij worden van meet af aan opgeleid om te kijken naar een mens als geheel; om te luisteren naar de vraag achter de vraag. Tegen nieuwe studenten zou ik dan ook zeggen: ‘Ergotherapie draait niet alleen om de ander, maar ook om jezelf. Als je jezelf goed kent, kun je een ander zo goed mogelijk helpen.