Welke 'verdachte' wint de Forensische Spelen op Lowlands?

Sporen zijn belangrijk bij het oplossen van misdrijven en kunnen heel verschillend zijn: van een glasdeeltje onder een schoen tot bewegingsgegevens op een smartwatch. De HvA en het NFI deden al eerder samen publieksonderzoek op Lowlands. 

Sporenonderzoek
Jan Peter van Zandwijk is sinds eind 2024 bijzonder lector Digitaal Forensisch Onderzoek aan de HvA, een lectoraat dat de HvA en NFI samen oprichtten. ‘De leidende vraag dit jaar is hoeveel sporen mensen achterlaten na bepaalde handelingen en hoelang die aanwezig blijven,’ vertelt hij. Samen met Peter Zoon, Romke van Dijk en Robin Geitenbeek onderzoekt hij daarvoor glas- en vezelsporen, wachtwoordherkenning en gegevens uit smartwatches.

Op het fictieve plaats delict stappen festivalgangers in de schoenen van een verdachte die door het glas van een ingetikt ruitje loopt, een bewoner schopt en slaat en daarna probeert een computer te hacken. Elk onderdeel levert informatie op over een specifiek type spoor.

Vezels en glas als stille getuigen
Vóór de start krijgen deelnemers een lange broek aan en een smartwatch om de pols. Eerst schoppen en slaan ze tegen een grote boksbal met een felgekleurd shirt eroverheen. Vervolgens lopen ze door een bak met glasdeeltjes en leggen ze een kleine afstand af. Door voor en na het parcours foto's te maken van de schoenen en de broek, meten de onderzoekers hoeveel vezels er achterblijven op kleding na een fysieke confrontatie en hoeveel glasdeeltjes op de schoenzool blijven zitten. Beeldherkenningssoftware telt de deeltjes daarna automatisch.

'Glas en vezels zijn stille getuigen, maar vertellen pas echt een verhaal als je precies weet hoe ze zich gedragen,' zegt Robin Geitenbeek, docent-onderzoeker forensische onderzoek bij de HvA. 'We kunnen heel goed bepalen uit welke ruit een glasdeeltje komt. Maar de vraag is: hoelang blijft zo'n deeltje zitten? De inzichten die we hier met hulp van festivalgangers ophalen, helpen ons straks om verklaringen van een verdachte te toetsen. Klopt het verhaal dat iemand alleen langs het glas is gelopen, of past dat beeld er niet bij?'

Wat vertelt een smartwatch?
Tijdens het hele parcours dragen alle deelnemers een smartwatch die bewegingsgegevens vastlegt. Van Zandwijk: ‘We willen weten of activiteiten zoals slaan en schoppen achteraf zijn terug te zien in die gegevens.’ Onze telefoons en smartwatches leggen steeds meer van ons leven vast. ‘Voor het forensisch onderzoek van de toekomst kunnen het net als vezels of glas stille getuigen worden die helpen reconstrueren wat er is gebeurd,' vertelt hij. 'We weten al dat een smartwatch kan registreren of iemand loopt of rent. Maar kunnen we straks ook slaan en schoppen terugzien in die data? Lowlands brengt ons een belangrijke stap dichterbij het beantwoorden van deze vraag.'

Wachtwoorden herkennen
Deelnemers krijgen op een laptopscherm een lijst met woorden te zien en moeten onder tijdsdruk bepalen welke daarvan waarschijnlijk als wachtwoord worden gebruikt. De resultaten helpen de onderzoekers begrijpen hoe mensen wachtwoorden herkennen, welke kenmerken daarbij een rol spelen en of die kennis bruikbaar is om een AI-model te trainen.

'Strafzaken omvatten steeds meer data. Dat ene specifieke wachtwoord vinden dat een onderzoek verder kan helpen, is als zoeken naar een speld in een hooiberg,' zegt Romke van Dijk, digitaal forensisch onderzoeker bij het NFI. 'Daarom is het belangrijk om te begrijpen hoe wij als mensen wachtwoorden vormen en herkennen. Met die kennis kunnen we hopelijk een AI-model trainen en dit proces sneller en slimmer maken.'

Lowlands Science
De Forensische Spelen zijn onderdeel van Lowlands Science. Voor de allerbeste 'verdachten' valt geen medaille te winnen, wel een uniek inkijkje in forensisch onderzoek en de nummer 1-notering op het dagelijkse leaderboard.

Voor de onderzoekers is Lowlands een unieke plek: duizenden bezoekers van verschillende leeftijden en achtergronden leveren in korte tijd grote hoeveelheden representatieve data op. En dat niet alleen. ‘Als we klaar zijn met de experimenten pakken ook wij natuurlijk nog een paar concerten mee,’ aldus Geitenbeek.