Josje Schoufour associate lector Sterk en Vitaal Ouder Worden

‘Zo’n 50% van de Nederlanders heeft overgewicht en ongeveer 15% lijdt aan obesitas’, start Josje Schoufour. ‘Overgewicht en obesitas kunnen leiden tot ernstige gezondheidsproblemen en de afname van zelfredzaamheid. Sarcopenie (het verlies van spiermassa en -functie, red.) komt voor bij 5 tot 10% van de zelfstandig wonende 65+'ers. Dit percentage neemt toe naarmate mensen ouder worden. Een steeds groter aantal ouderen lijdt zowel aan obesitas als sarcopenie: sarcopene obesitas. Dit legt een enorme druk op onze zorg. Heel belangrijk dus om dit probleem aan te pakken. En dat werkt het beste vanuit een combinatie van voeding, beweging en creatieve technologie.’

Onzichtbaar risico

Josje Schoufour werkte lange tijd als senior onderzoeker voor het lectoraat Voeding en Beweging van de Hogeschool van Amsterdam (HvA). Vanuit de onderzoeksgroep Mensen in Beweging (MiB) – gestart met een 8-jarige SPRONG-subsidie van SIA - deed ze veel onderzoek naar begeleiding bij en preventie van sarcopene obesitas vanuit de driehoek voeding, beweging en creatieve technologie. 

Vanaf 1 februari 2026 is ze associate lector bij het lectoraat Voeding en Beweging van lector Peter Weijs. Eerder al werd haar directe MiB-collega Daniël Bossen benoemd tot associate lector op gebied van eHealth en Beweeggedrag onder het lectoraat Oefentherapie – Dagelijks Bewegen!.

Schoufour: ‘Sarcopene obesitas is lastig vast te stellen. Het is namelijk niet zichtbaar vanaf de buitenkant. Wanneer iemand zwaar is, zie je dat op de weegschaal. Lichaamssamenstelling – de hoeveelheid vet- en spiermassa – test je niet zo makkelijk. Een bodybuilder heeft volgens zijn BMI vaak overgewicht of zelfs obesitas, terwijl er geen sprake is van een teveel aan vet. Terwijl iemand met een paar kilootjes te veel soms een heel lage spiermassa heeft. En juist dat laatste is een groot risico. Een lage spiermassa en -kracht zorgen op termijn namelijk voor de afname van de zelfredzaamheid. Iemand kan de trap bijvoorbeeld niet meer zelfstandig op, of de boodschappen niet meer tillen. Helaas zijn sarcopenie en sarcopene obesitas nog niet wijdverbreid bekend. Wanneer iemand snel gewicht verliest, bijvoorbeeld door ziekte, medicatie of een ingreep, is zo’n 25 tot 30% van dit gewicht vaak spiermassa. Mensen beseffen dit meestal niet.’

Bewustwording en preventie

Met de onderzoekslijn Sterk en Vitaal Ouder Worden wil Schoufour sarcopene obesitas op de kaart zetten. ‘Wat is het? Hoe kun je het herkennen en/of meten? En wat kun je eraan doen? We willen zorgaanbieders bewust maken van de risico’s ervan. Ook gaan we aandacht vragen voor preventie, zodat mensen sterker en vitaler oud worden. Ik wil bijdragen aan bewustwording. 

Vanuit eerder onderzoek weten we al veel over sarcopene obesitas. Bijvoorbeeld dat in de aanpak ervan genoeg beweging én het eten van voldoende eiwitten noodzakelijk zijn. Maar hoe brengen we deze kennis in de praktijk? Hoe kunnen diëtisten en fysiotherapeuten bijvoorbeeld zo goed mogelijk samenwerken in de begeleiding van mensen met sarcopene obesitas? Hoe kunnen ze profiteren van elkaars expertise? En hoe zorgen we ervoor dat mensen met het grootste risico het snelst geholpen worden? Overgewicht en obesitas komen namelijk vaker voor bij mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden. Terwijl de huidige interventies nog weinig rekening houden met de specifieke vaardigheden en behoeften van deze groep. Professionals weten hen daardoor nog onvoldoende te bereiken.’ 

Van SONETTO tot GOO

Momenteel vormen onder andere de Europese onderzoeksprojecten SO-NUTS en SONETTO de kern van Schoufours nieuwe onderzoekslijn. ‘Bij deze onderzoeken helpen we mensen die met pensioen gaan om een gezonde leefstijl te bereiken en/of te behouden. We doen dit samen met diverse professionals, nationaal én internationaal. Zo hebben we bijvoorbeeld contact met internationale verenigingen voor diëtisten en voor mensen met obesitas. Zij hebben op hun beurt weer invloed op bijvoorbeeld de politiek. Samen kunnen we écht veranderingen bewerkstelligen. 

Ook onderzoeksproject BITE-IT en living lab Gezond en Ontmoet Osdorp vind ik bijzondere projecten. Bij BITE-IT richten we ons op mensen die terugkeren naar huis vanuit de geriatrische revalidatiezorg. We proberen hen te ondersteunen met moderne technologie, gericht op voldoende beweging en eiwitrijke voeding. Vanuit het LION-project - onderdeel van het Centre of Expertise Urban Vitality – hebben we samen met bewoners en wijkprofessionals een ontmoetingsplek gecreëerd in de wijk: de GOO (Gezond en Ontmoet Osdorp). 

In de nabije toekomst willen we nog meer onderzoek doen naar hoe we van hieruit mensen kunnen ondersteunen om gezonder te eten en meer te bewegen. Welke activiteiten kunnen we organiseren in de wijk? Hoe kunnen we diëtisten en fysiotherapeuten betrekken? Alleen zo bereiken we de mensen die onze ondersteuning het hardste nodig hebben. Ik hoop dat we de komende jaren een blauwdruk van dit project kunnen maken, zodat de opgedane kennis ook op andere plekken ingezet kan worden.’

Gedegen samenwerking

Schoufour wil sarcopene obesitas dus op de kaart zetten én nog beter gaan begrijpen hoe het voorkomen kan worden. ‘Natuurlijk doe ik dit niet alleen. Ik doe dit samen met een groep supergemotiveerde collega’s, maar ook met zorg- en welzijnsprofessionals, kennisorganisaties en buurtinitiatieven. Met collega’s deel ik informatie in vaktijdschriften, op congressen en in (internationale) netwerken. Daarnaast ga ik onderzoeken hoe we onze kennis ook mee kunnen geven aan aankomende professionals, vanuit het onderwijs. Uiteindelijk hoop ik dat we de komende jaren veel mooi onderzoek uit zullen voeren, waarmee we mensen met sarcopene obesitas of een risico hierop werkelijk bereiken en helpen. Waardoor het belang van preventie erkend en de zorg minder belast wordt. Én mensen sterk en vitaal ouder worden.’