Komt de menselijke robot er nu echt aan?

“AI is momenteel natuurlijk een buzzword,” zegt Merel Noorman(opent in nieuw venster), associate lector Responsible AI. Zij stelt dat er al heel lang over menselijke robots wordt gesproken en nagedacht, en dat daar de afgelopen jaren ook daadwerkelijk veel ontwikkelingen in zijn geweest. “In fabrieken kunnen robots nu veel meer dan ze 50 jaar geleden konden. Maar daar worden dan meteen hele grote toekomstvisies opgeplakt; die visioenen moet je met een korreltje zout nemen.”

Dat is ook de inschatting van Pascal Wiggers(opent in nieuw venster), lector Responsible IT.  “Ik verwacht niet dat menselijke robots gaan doorbreken in werk en huishouden."

Zo min mogelijk schade

Een huiselijke omgeving is namelijk heel onvoorspelbaar en totaal anders dan de afgebakende setting waarin de meeste robots nu opereren. "Deze omgeving is veel complexer dan de taal- en beeldgebaseerde taken die generatieve AI nu aankan", zegt Wiggers. “Meubels kunnen van plek wisselen; spullen liggen continu ergens anders, ook op onverwachte plekken, mensen en huisdieren lopen rond. Daar moet een robot mee kunnen omgaan. En ook met verschillende materialen, bijvoorbeeld een gladde vloer versus een hoogpolig tapijt. Een glas kan glad zijn en moet je voorzichtig vastpakken, terwijl een even grote steen zwaarder is en een veel steviger grip vraagt.” Een robot zou dus continu moeten bijleren en aanpassen om geen schade aan te richten.

Dodelijke incidenten

Merel Noorman voorziet hetzelfde punt:  “We hebben de afgelopen decennia geleerd dat robots het heel goed doen, míts de mens de omgeving erop aanpast, zodat een robot zijn taken als gewenst kan uitvoeren. Fabrieken zijn bijvoorbeeld zo ingericht, dat je als mens niet naast robotarm gaat staan. Die aanpassingen zijn doorgevoerd na dodelijke incidenten.”

Robots in de winkel

In winkels wordt inmiddels wel volop geëxperimenteerd met sociale robots, oftewel robots die zijn ontworpen om met mensen te communiceren. Dat signaleert lector Emerging Technology for Business Tibert Verhagen. “

Klanten staan er steeds meer voor open, zeker nu deze dankzij geavanceerde taalmodellen steeds vloeiender communiceren en veel kennis genereren.”

Verhagen onderzoekt hoe sociale robots de winkelervaring kunnen verbeteren. “Uit ons onderzoek blijkt dat klanten robots vooral waarderen bij nuttige taken, zoals productadvies, het beantwoorden van vragen en het wijzen van de weg.”

 

Routinetaken

In de praktijk zullen sociale robots dus vooral routinetaken overnemen. “Dat is welkom in een sector met personeelstekorten en hoge werkdruk, en het zorgt ervoor dat medewerkers meer ruimte krijgen voor persoonlijke service en echt menselijk contact - precies waar zij het verschil maken voor de klant.”

Miscommunicatie

Hoewel de ontwikkelingen in sociale robotica erg snel gaan, vraagt Merel Noorman zich toch af of we op korte termijn al menselijke robots in ons huishouden gaan opnemen.

“Met bijna-menselijke robots, die heel groot en zwaar zijn, is veiligheid een cruciaal punt. De ‘echte’ wereld is heel onvoorspelbaar. In AI noemen we dat het ‘frame problem’: je kunt niet alles in de fysieke wereld nabootsen of simuleren, omdat er simpelweg te veel informatie is om bij te houden.”

Pascal Wiggers voorziet ook dat AI weliswaar gedrag en doelen kan leren, maar niet alles onder de knie kan krijgen. “Een robot heeft veel voorbeeldsituaties nodig, om te leren hoe deze succesvol kan handelen. Daar zit een groot knelpunt.

Want wanneer een robot een fout maakt - en dat doet het in de fase waarin de AI leert absoluut - dan is er een flinke kans op fysieke schade. De benodigde data worden daarom onder gecontroleerde omstandigheden verzameld. Bij zelfrijdende auto’s gebeurt dit bijvoorbeeld doordat AI data krijgt van hoe mensen een auto besturen, voor dagelijkse taken is dataverzameling lastiger.”
 

Patroonherkenning waar AI veel gebruik van maakt, kan een deel van die onvoorspelbaarheid oplossen. Maar niet alles, waarschuwt Noorman. “Onverwachte situaties blijven zich voordoen. Ga je in zo’n geval converseren met een robot, dan kan het zijn dat deze de context of intentie niet begrijpt, met alle gevolgen van dien."

Repareren

Mensen zijn eigenlijk voortdurend met elkaar in gesprek om die miscommunicaties op te lossen. "Veel technologie werkt ook omdat mensen de hele dag aan het ‘repareren’ zijn. Maar als de computer vervolgens in reactie probeert om terug te repareren, dan kan die mismatch tot erg onhandige situaties leiden. Chat-GPT levert al schade op bij miscommunicatie, dus aan deze robots zit nog eens een extra risico. Het zal dus nog wel even duren voor een menselijke robot echt een handige toevoeging gaat zijn.”