Hogeschool van Amsterdam

Lectoraat Kansrijke Schoolloopbanen in een Diverse Stad

Projecten

Het Lectoraat Kansrijke Schoolloopbanen in een Diverse Stad onderzoekt schoolloopbanen in en op weg naar het hbo. De volgende onderzoeksprojecten richten zich op de aanloop naar de overstap naar het hbo, het proces van de overstap zelf en de verdere studievoortgang in het hbo.

De volledige naam van dit NRO-onderzoeksproject is ‘Toegankelijk hoger onderwijs voor, door en na de poort – een integraal perspectief op de toegankelijkheid van het hoger onderwijs in Nederland’. Dit project wordt uitgevoerd door een breed consortium van verschillende hogescholen en universiteiten onder leiding van Louise Elffers.

Het waarborgen van de toegankelijkheid is een breed gedragen doel in het hoger onderwijs (ho). Ondanks deze consensus is nog altijd sprake van significante verschillen in de kansen van studenten met uiteenlopende achtergronden om succesvol in te stromen en te studeren in het hbo en wo. In dit onderzoeksprogramma zoeken we naar een antwoord op de vraag waarom studenten die in Nederland volgens de formele kansenstructuur gelijke toegang hebben tot het ho, in de praktijk toch verschillen in hun kansen om succesvol in, door en uit te stromen. We brengen expliciete en impliciete obstakels in beeld die verschillende studentgroepen op hun route naar en door het ho tegenkomen, en onderzoeken de keuzes en strategieën die zij in reactie hierop maken of hanteren. Het programma is opgezet langs drie onderzoekslijnen. In de eerste onderzoekslijn wordt een integraal beeld van de kansenstructuur van het ho geschetst door de ogen van leerlingen en studenten in po, vo, mbo en ho. In de tweede onderzoekslijn wordt verder ingezoomd op de kansen en belemmeringen rond specifieke sleutelmomenten en voor specifieke studentgroepen. In de derde onderzoekslijn worden praktijken onderzocht die de toegankelijkheid van het ho beogen te verbeteren. Naast individuele opbrengsten van de verschillende deelprojecten, mondt het onderzoeksprogramma uit in een routekaart naar en door het ho, die op interactieve wijze de ontwikkelde kennis ontsluit over sleutelmomenten voor, door en na de poort, de belemmerende en bevorderende factoren op die momenten, en aangrijpingspunten voor het verbeteren van de toegankelijkheid van het hoger onderwijs in de praktijk.

Kader

De volledige titel van dit onderzoeksproject is: ‘Loopbaanbegeleiding is van iedereen. Voorwaarden en ingrediënten voor passende loopbaanbegeleiding in en op weg naar het hoger onderwijs’. Het onderzoeksteam bestaat uit Daphne Wiersema en Japke Ebbinge (beiden docent-onderzoeker bij de HvA-opleiding Toegepaste Psychologie en ontwikkelaar en uitvoerder van de Leergang Psychologie van de Studiekiezer) en Mieke van Diepen (onderzoeker bij het Lectoraat Kansrijke Schoolloopbanen in een Diverse Stad).

Dit project maakt deel uit van het grotere NRO-onderzoeksproject ‘Toegankelijk hoger onderwijs voor, door en na de poort – een integraal perspectief op de toegankelijkheid van het hoger onderwijs in Nederland’ (derde onderzoekslijn).

Aanleiding

Veel leerlingen vinden loopbaanoriëntatie en -begeleiding in hun school weinig zinvol. LOB richt zich vaak op 1 beslismoment voor studie- en beroepskeuze (‘matchingsbenadering’) terwijl identiteitsontwikkeling en loopbaanoriëntatie een doorlopend proces is.

In de Leergang Psychologie van de studiekiezer leren docenten en decanen middels een ‘ontwikkelingsgerichte benadering’ de zoektocht van studenten voortdurend te ondersteunen (‘loopbaandialoog’). In de praktijk blijkt het geleerde vaak lastig uit te voeren en ‘de rest van de school’ mee te nemen.

Onderzoek

We zoeken antwoord op de volgende vraag: ‘Wat hebben docententeams nodig om leerlingen/studenten te helpen passende keuzes te maken in hun loopbaan en hoe kunnen docenten geholpen worden om dit te doen?’. We onderzoeken wat docenten (in alle rollen) in het VO, MBO en HBO nodig hebben om leerlingen te begeleiden naar een volgende stap die past bij de aanleg en motivatie, met oog voor -vaak onzichtbare- obstakels voor leerlingen met verschillende achtergronden. Onze benadering is zowel ontwikkelingsgericht als integraal: loopbaanbegeleiding vindt dus niet alleen plaats tijdens speciaal daarvoor ingeroosterde uren.

Dit onderzoeksproject is gestart met het interviewen van alumni van deze Leergang . De ervaringen van deze alumni vormen het uitgangspunt voor de volgende stappen in het onderzoeksproject.

We ontwikkelen samen met de school teamprofessionalisering met aandacht voor draagvlak en eigenaarschap. We gebruiken elementen en ervaringen uit bestaande programma’s. Elke onderwijsinstelling moet keuzes kunnen maken in hoe leerlingen voortdurend geholpen kunnen worden passende keuzes te maken.

Met dit onderzoek krijgen we meer inzicht in voorwaarden en ingrediënten voor passende loopbaanbegeleiding met oog voor verschillen tussen instellingen en tussen leerlingen/ studenten.

Digitaal magazine

Het Lectoraat heeft in het studiejaar 2019-2020 samen met het Taalteam van de HvA onderzoek gedaan naar het mondelinge taalaanbod tijdens colleges als mogelijk obstakel voor studiesucces. De bevindingen zijn verwerkt in een digitaal magazine met voorbeelden, tips en werkvormen voor docenten in het hoger onderwijs. Als docenten meer inzicht hebben in de invloed van hun eigen academische taalaanbod op het succesvol studeren van studenten, kunnen zij hier rekening mee houden tijdens het lesgeven en begeleiden van studenten. Dit wil niet zeggen dat zij academische taaluitingen moeten mijden, integendeel, studenten moeten wel degelijk leren deze taal te begrijpen. Het is de taak van de docent de brug te slaan tussen de taalvaardigheid van de student en de gevraagde academische taalvaardigheid van de hbo’er.

Klik hier om het digitale magazine te raadplegen.

Professionaliseringstraject

Momenteel (2020-2021) doen we vervolgonderzoek aan de hand van een professionaliseringstraject voor docenten. Dit project bestaat uit de ontwikkeling en evaluatie van een professionaliseringstraject dat docenten in staat stelt het mondelinge taalaanbod in hun onderwijs te verbeteren en zo beter tegemoet te komen aan behoeften van hbo-studenten die moeite hebben met academisch taalgebruik (met name studenten met een mbo- en/of migratieachtergrond en/of eerstegeneratiestudenten). Het professionaliseringstraject wordt gebaseerd op de bevindingen van ons onderzoek van 2019 en bovenstaande handreiking. Dit studiejaar voeren we een pilot uit met 7 docenten van alle 7 HvA-faculteiten. Uiteindelijk kan het geëvalueerde en bijgestelde traject HvA-breed in het bestaande professionaliseringsaanbod worden geïmplementeerd.

Beide projecten zijn gesubsidieerd door Urban Education .

Onderzoeksposter 'Succes met je Taal'

In de grote steden volgen studenten met verschillende etnisch-culturele en/of religieuze achtergronden naast elkaar onderwijs in zogenaamde superdiverse klassen. Sommige studenten ervaren vanuit hun thuissituatie een grote afstand tot school; vooral als ze thuis vanuit hun eigen cultuur met andere regels zijn opgegroeid dan de regels die op school gelden. Bij de HvA is de uitval van studenten hoog, vooral studenten met een biculturele achtergrond en eerstegeneratiestudenten zijn daarin oververtegenwoordigd. Als studenten zich thuis voelen en verbonden voelen met hun docent is de kans op uitval kleiner. De HvA heeft een traineeship ontwikkeld voor docenten die als rolmodel kunnen fungeren voor studenten met een biculturele achtergrond. In dit project wordt onderzocht of deze trainees, die zijn geselecteerd op hun bi-culturele achtergrond, bijdragen aan de binding die studenten met hun onderwijsomgeving ervaren, en in hoeverre de mate van cultureel responsief lesgeven een rol speelt in die relatie. Door middel van focusgroep- en vragenlijstonderzoek bij docenten en studenten wordt deze probleemstelling onderzocht.

Eerstegeneratiestudenten zijn studenten die de eerste in hun familie zijn die in het hoger onderwijs studeren. Een obstakel voor deze studenten bij de start in het hbo ligt in de onbekendheid met de spelregels en sociale codes op het hbo. Zij hebben meer moeite om de mores van het hbo en de soms informele en impliciete verwachtingen te doorgronden. Het zomerbrugprogramma Tune In is erop gericht deze studenten te helpen, door ze kennis te laten maken met de rol van de hbo-student. Meer informatie over dit project is te vinden op de website van het Speerpunt Urban Education.

Het waarborgen van de toegankelijkheid van het hbo is een breed gedragen doel in het hbo. Maar op de vraag hoe dit in de praktijk moet gebeuren, bestaat geen eenduidig antwoord. Want wanneer vinden we het terecht om bepaalde eisen te stellen of drempels op te werpen, en wanneer vinden we zulke obstakels een onterechte inperking van de toegankelijkheid van het hbo? In het onderzoeksrapport Toegankelijkheid van het hbo – van complex vraagstuk naar handreiking voor de praktijk wordt het complexe vraagstuk van toegankelijkheid stap voor stap ontleed. We brachten in kaart welke obstakels de toegankelijkheid van het hbo voor bepaalde groepen belemmeren, en ontwikkelden een beslismodel waarmee inzichtelijk wordt gemaakt welke afwegingen nuttig of noodzakelijk zijn om de toegankelijkheid van het hbo te verbeteren. Het onderzoek kwam tot stand in het kader van het NRO onderzoeksprogramma Overzichtsstudies Hoger Onderwijs 2018. Klik hieronder voor het volledige rapport.

Op basis van het rapport is een online tool ontwikkeld die docenten en beleidsmakers helpt om te bepalen hoe zij de toegankelijkheid van het hbo kunnen verbeteren.

Download het Onderzoeksrapport 'Toegankelijkheid in het hbo' (PDF)

Naar de online tool

Om succesvol te kunnen studeren in het hbo is het van belang dat studenten zich betrokken voelen bij hun onderwijsomgeving (identificatie) en zich ook betrokken gedragen (participatie). Veel interventies in het hbo hebben direct of indirect tot doel de binding tussen student en onderwijsomgeving te versterken. We ontwierpen een meetinstrument aan de hand waarvan opleidingen de betrokkenheid van hun studenten in beeld kunnen brengen. In 2019 zijn data verzameld voor de validering van het instrument. Op basis van analyse van deze data wordt het gepubliceerd. Meer informatie over het meetinstrument vindt u hieronder.

Informatie meetinstrument studentbetrokkenheid hbo

Om mbo-studenten die willen doorstromen naar het hbo beter voor te bereiden op het hbo, bieden veel roc’s in samenwerking met hogescholen het Keuzedeel Voorbereiding hbo aan. In dit onderzoek zijn de eerste ervaringen en opbrengsten van het Keuzedeel onderzocht. Hiervoor zijn betrokken ontwikkelaars en uitvoerders geïnterviewd en zijn de ervaringen en leerontwikkeling van deelnemers gemeten aan de hand van een survey. Het onderzoek is tot stand gekomen in samenwerking met de onderwijsinstellingen die zijn vertegenwoordigd in het Regionaal Netwerk mbo-hbo Noord-Holland – Flevoland.

Onderzoeksrapport 'We staan aan de wieg van iets moois'

De Faculteit Onderwijs en Opvoeding (FOO) is bezig de deeltijdopleidingen te flexibiliseren. De Faculteit streeft naar onderwijs dat aansluit bij de diversiteit aan instroom in de deeltijd. Hierbij wordt getracht rekening te houden met de wensen van de studenten: wat, wanneer en waar zij wilden leren. Het Lectoraat heeft in samenwerking met het Kenniscentrum onderzocht in hoeverre de studenten de opleiding voldoende flexibel vonden, en of ze behoefte hadden aan meer flexibiliteit. Ook riep de roep om flexibilisering de vraag op of studenten wel voldoende betrokken blijven als ze steeds meer individueel en thuis kunnen studeren.

Onderzoeksrapport 'Maatwerk met mate'

Voor dit onderzoek hebben we 164 havo-leerlingen van 3 havo-scholen en 226 mbo-studenten van 3 roc’s bevraagd over de overstap naar het hbo: wat zijn hun overwegingen, verwachtingen en ondersteuningsbehoeften voorafgaand aan de overstap naar het hbo? Het onderzoek is tot stand gekomen in samenwerking met de onderwijsinstellingen die zijn vertegenwoordigd in de programmaraad van het lectoraat.

Onderzoeksrapport 'Op weg naar het hbo'

Met het project Studiesuccesmaatregelen HvA doet het lectoraat in nauwe samenwerking met docenten, onderzoek naar specifieke studiesuccesmaatregelen. Deze maatregelen hebben gemeen dat zij beogen het studiesucces te vergroten door wijzigingen in het onderwijsprogramma, studentbegeleiding, of toetsing. Het lectoraat ontwikkelt een toolset die docenten kan helpen om het doorvoeren van dit soort maatregelen op een meer onderzoeksmatige wijze aan te pakken. Het gaat om instrumenten die binnen de contexten van de HvA laagdrempelig, realistisch en doelgericht zijn in verschillende fasen van methodisch werken. Doel is het verduurzamen van studiesuccesmaatregelen enerzijds en het verduurzamen van onderzoeksmatig werken op de HvA anderzijds.

Vertel mij wel/ niet hoe het moet!

Sinds de invoering van toelatingstoetsen voor de pabo (2015-2016) is de doorstroom van mbo-4 studenten naar de pabo gestagneerd. Om deze reden zijn in Den Haag, Rotterdam en Amsterdam doorstroomprogramma’s ontwikkeld om de doorstroom van mbo-4 studenten naar de pabo te verbeteren. In opdracht van de drie projectgroepen onderzoekt het Lectoraat Kansrijke Schoolloopbanen in een Diverse Stad (voorheen bekend als het Lectoraat Beroepsonderwijs), in samenwerking met het HvA-Lectoraat Leren en Innoveren, in hoeverre met deze doorstroomprogramma’s de beoogde doelen worden behaald en welke factoren hierin bepalend zijn.

Onderzoeksrapport 'Doorstroom mbo-pabp'

Studenten die uit het mbo instromen hebben vaak moeite om hun weg te vinden in het hbo. Om hen beter voor te bereiden op wat er in het hbo van de studenten wordt gevraagd, wordt vaak geoefend met kennis en vaardigheden op het gebied van onderzoek doen en toepassen. De KNAP-trainingen zijn echter niet gericht op onderzoeksvaardigheden, maar op de onderzoekende houding van studenten. Docenten kunnen studenten helpen om zich een Kritische Nieuwsgierige Analytische en Planmatig houding eigen te maken. Een student met een onderzoekende houding, is KNAP voorbereid. Niet alleen op het doen en toepassen van onderzoek in het hbo, maar in het algemeen op succesvol studeren in het hbo.

Tijdens de KNAP-training oefenen docenten om deze houding bij studenten te stimuleren en expliciteren in het hier en nu. De training wordt aangeboden door het Lectoraat Teamprofessionalisering in veranderende organisaties (Daniel van Middelkoop). Vanuit het Lectoraat Kansrijke Schoolloopbanen in een Diverse Stad levert Mieke van Diepen een bijdrage aan de training. Zij introduceerde de term 'KNAP' op de HvA tijdens een presentatie ('Kenniscafé onderzoek doen').

Folder KNAP-training

Na 2 ½ jaar maakte het Lectoraat Kansrijke Schoolloopbanen in een Diverse Stad (voorheen bekend als het Lectoraat Beroepsonderwijs) de balans op. Welke oogst hebben we tot nu toe binnengehaald en wat willen we zaaien voor de toekomst? We presenteerden de oogst tot nu toe en gingen daarover met elkaar in gesprek. Waar staan we nu en waar willen we heen? In interactieve deelsessies is flink gezaaid voor de komende jaren!

Lees meer: Studiemiddag 2,5 jaar Lectoraat Beroepsonderwijs: Oogsten en Zaaien

Om de transitie naar en in het hbo te versoepelen helpt het een startende hbo-student als hij een duidelijk beeld heeft van wat er nodig is om te slagen in het hbo. Wat zijn de rolverwachtingen en -vereisten die het hbo aan studenten stelt? Wat zijn de aanwezige kansen en knelpunten die studenten kunnen helpen of belemmeren om hun rol als hbo-student succesvol in te vullen?

In het hbo stromen veel zogeheten ‘stapelaars’ in: studenten die het hoger onderwijs bereiken door verschillende opleidingen te stapelen. Waar lopen zij tegenaan? Wat heeft ze geholpen in hun schoolloopbaan en welke tips geven ze andere stapelaars mee? Lees het op onze ‘eregalerij stapelaars’!

Lees meer: Eregalerij Stapelaars (2016)

Gepubliceerd door  Lecoraat Kansrijke schoolloopbanen 22 september 2020