SAISMO: Een open source AI-infrastructuur voor publieke media

Aanleiding 

Publieke mediaorganisaties maken steeds vaker gebruik van AI voor taken als transcriptie, vertaling, tekstgeneratie en contentaanbevelingen. Veel van deze technologieën zijn afkomstig van grote, niet-Europese bedrijven zoals OpenAI, Google en Microsoft. Voor publieke omroepen als de VPRO brengt dit uitdagingen met zich mee. Hun journalistieke en maatschappelijke opdracht is gebaseerd op waarden als onafhankelijkheid, transparantie en privacy, terwijl de werking van veel commerciële AI-systemen beperkt inzichtelijk is en gegevens vaak buiten Europa worden verwerkt. 
 

Daarnaast gebruiken dezelfde technologiebedrijven journalistieke content om eigen AI-diensten te ontwikkelen. Hierdoor ontstaat een groeiende afhankelijkheid die niet alleen gevolgen heeft voor de autonomie van mediaorganisaties, maar ook voor hun zichtbaarheid, bereik en rol als onafhankelijke informatievoorziener. 
 

Tegelijkertijd komen er steeds meer Europese en open source alternatieven beschikbaar, zoals GPT-NL en Mistral. Voor veel mediaorganisaties ontbreekt echter nog de kennis, infrastructuur en praktijkervaring om deze oplossingen effectief in te zetten. Samen met de VPRO onderzoekt dit project daarom hoe een open en onafhankelijke AI-infrastructuur kan worden ontwikkeld die aansluit bij de publieke waarden en behoeften van de mediasector. 

 

Doel 

Het doel van SAISMO is het ontwikkelen van een werkende en overdraagbare open source AI-stack voor redacties van mediaorganisaties. Daarnaast ontwikkelt het project een praktisch toetsingskader waarmee AI-oplossingen kunnen worden beoordeeld op publieke waarden zoals autonomie, transparantie, privacy en duurzaamheid. 
 

Het project wil publieke mediaorganisaties ondersteunen bij de overstap naar open AI-oplossingen die passen bij hun maatschappelijke opdracht en minder afhankelijk zijn van commerciële technologieplatformen. 

 

Aanpak 

Binnen het project werken onderzoekers, ontwikkelaars en mediaprofessionals samen aan de ontwikkeling en evaluatie van een open source AI-stack voor journalistieke toepassingen. 
 

Allereerst wordt onderzocht welke open source AI-modellen en -diensten geschikt zijn voor veelvoorkomende redactietaken, zoals transcriptie, vertaling, samenvatten, metadata-verrijking en tekstgeneratie. Daarbij wordt gekeken naar prestaties, technische vereisten en kosten in vergelijking met commerciële alternatieven. 
 

Vervolgens wordt een technische architectuur ontwikkeld waarmee deze modellen veilig, betrouwbaar en schaalbaar kunnen worden ingezet binnen mediaorganisaties. Hierbij wordt voortgebouwd op bestaande initiatieven rondom digitale autonomie en open infrastructuren. 
 

Parallel hieraan wordt het bestaande Public Value Benchmarking Framework verder ontwikkeld tot een praktisch instrument waarmee mediaorganisaties AI-tools kunnen beoordelen op publieke waarden. Het framework wordt getest en gevalideerd in samenwerking met de VPRO-redactie. De ontwikkelde oplossingen worden tijdens het project in de praktijk toegepast en geëvalueerd binnen de redactionele omgeving van de VPRO. 

 

Beoogde resultaten 

Het project levert een werkende open source AI-stack op die in de praktijk is getest binnen de VPRO en onder een open licentie beschikbaar wordt gesteld. Hierdoor kunnen andere mediaorganisaties de infrastructuur gebruiken, aanpassen en verder ontwikkelen. 
 

Ook wordt er een vernieuwde versie van het Public Value Benchmarking Framework ontwikkeld. Dit biedt mediaorganisaties een praktisch hulpmiddel om AI-oplossingen te beoordelen op publieke waarden en afwegingen te maken tussen functionaliteit, autonomie, privacy, transparantie en duurzaamheid. 
 

Ook worden de ervaringen uit de pilot vastgelegd in een praktijkrapport met technische lessen, organisatorische inzichten en aanbevelingen voor opschaling. Een aanvullende implementatiehandleiding biedt andere publieke organisaties een concrete route om de overstap naar open source AI-oplossingen te maken. 
 

Door kennisdeling via workshops, publicaties en bestaande netwerken draagt het project bij aan een bredere beweging richting digitale autonomie binnen de media- en cultuursector. 

 

Onderzoek partners 

• Hogeschool van Amsterdam (Centre of Expertise Applied AI) 

• VPRO 

• Post-X Society 

• Laurens Vreekamp 

• Fabienne Meijer 

Netwerkpartners 

• PublicSpaces 

• SURF 

• NPO Innovatie 

• Post-Tyranny Tech 

• EO 

• HUMAN 

• EIT Culture & Creativity 

Financiering 

SIDN Fonds