Digital Autonomy that fits : AI autonomie voor nieuwsmedia
Project
Mediabedrijven maken in toenemende mate gebruik van AI-tools en cloudinfrastructuren van een klein aantal, voornamelijk Amerikaanse, technologiebedrijven. Deze afhankelijkheid raakt een van de kerntaken van de journalistiek: het zelfstandig distribueren van betrouwbare informatie aan burgers. Het project Digital Autonomy that Fits onderzoekt hoe mediaorganisaties met behulp van open-source technologie en Europese taalmodellen meer controle kunnen krijgen over hun content, distributiekanalen en relatie met hun publiek. Dit project wordt gefinancierd door het SIDN Fonds.
Aanleiding
Generatieve AI verandert de manier waarop journalistieke verhalen worden geproduceerd, verspreid en geconsumeerd. Voor innovatie zijn nieuwsorganisaties vaak afhankelijk van dezelfde technologiebedrijven waarmee zij tegelijkertijd concurreren om de aandacht van het publiek. Deze bedrijven gebruiken journalistieke content bovendien voor het trainen van AI-systemen die steeds vaker fungeren als alternatieve toegangspoorten tot informatie.
Hierdoor ontstaan nieuwe afhankelijkheden die niet alleen gevolgen hebben voor het verdienmodel van mediaorganisaties, maar ook voor hun maatschappelijke en democratische rol. Wanneer beslissingen over toegang tot informatie steeds meer worden gecentraliseerd bij grote technologieplatforms, komt de pluriformiteit van het medialandschap onder druk te staan en wordt de onafhankelijke waakhondfunctie van de journalistiek kwetsbaarder. Tegelijkertijd groeit in Nederland en de rest van Europa het besef dat een transitie naar meer digitale autonomie noodzakelijk is. Dit project onderzoekt hoe mediaorganisaties deze stap kunnen zetten.
Doel
Het project heeft als doel om te onderzoeken hoe nieuwsorganisaties open-source technologieën en Europese Large Language Models (LLM's) kunnen inzetten om meer controle te krijgen over de distributie van hun content.
Daarnaast onderzoekt het project wat digitale autonomie voor de mediasector precies betekent. Welke technologische afhankelijkheden spelen een rol? Welke alternatieven zijn beschikbaar? En onder welke organisatorische, juridische, technische en maatschappelijke voorwaarden kunnen mediaorganisaties meer autonomie realiseren?
Aanpak
Binnen het project werken onderzoekers van het AI, Media & Democracy Lab van de Universiteit van Amsterdam en de Hogeschool van Amsterdam samen met Waag Futurelab, De Correspondent en Follow the Money. Samen ontwikkelen en testen zij bestaande open-source en Europese AI-oplossingen, waaronder GPT-NL. Deze technologieën worden ingezet om nieuwe interfaces te ontwikkelen die burgers betere toegang geven tot de digitale archieven van De Correspondent en Follow the Money. De exacte vorm wordt samen met redacties en gebruikers onderzocht en kan bijvoorbeeld bestaan uit een chatbot, widget of andere zoek- en interactietool.
Het project maakt gebruik van een action research-aanpak waarin onderzoek, ontwikkeling en praktijktoepassing nauw met elkaar verbonden zijn. Daarbij worden ook burgers en professionals uit de mediasector betrokken via participatieve ontwerpworkshops en focusgroepen.
Naast de technische ontwikkeling onderzoekt het project welke sociale, organisatorische, institutionele, juridische en ethische factoren de overgang naar meer digitale autonomie ondersteunen of juist belemmeren.
Beoogde resultaten
Het project levert concrete kennis en hulpmiddelen op die mediaorganisaties ondersteunen bij de overgang naar meer digitale autonomie. Open-source en Europese AI-oplossingen worden getest, geïmplementeerd en waar nodig verder verfijnd voor journalistieke toepassingen.
Daarnaast ontwikkelt het project een visie op digitale autonomie binnen de mediasector en een kader om autonomie te definiëren, te beoordelen en in de praktijk vorm te geven. Dit resulteert onder meer in een roadmap die inzicht biedt in afhankelijkheden, keuzes en afwegingen rondom technologie, infrastructuur en governance.
De opgedane kennis wordt vertaald naar praktische richtlijnen voor de selectie, implementatie en inkoop van AI-oplossingen binnen de mediasector. Ook worden aanbevelingen ontwikkeld voor beleidsmakers en de Nederlandse ICT-sector.
Door mediaorganisaties meer controle te geven over de distributie van hun content en door alternatieven voor Big Tech zichtbaar en bruikbaar te maken, draagt het project bij aan een pluriform medialandschap, publieke waarden en democratische weerbaarheid.
Onderzoekspartners
- Universiteit van Amsterdam (AI, Media & Democracy Lab) - projectleider
- Hogeschool van Amsterdam (AI, Media & Democracy Lab)
- Waag Futurelab
- De Correspondent
- Follow the Money
Financiering
SIDN Fonds