Passie voor Montessori-onderwijs
Nieuws
Eigenlijk had Liselore Knigge helemaal niet bedacht leerkracht te worden. Ze wilde naar de toneelschool. Maar als 16-jarige voelde die theaterwereld nog veel te groot en spannend. Ze koos voor de pabo; de opleiding tot leraar basisonderwijs. Na 7 jaar voor de klas is ze nu alweer 6 jaar directeur van de 15e Montessorischool van Maas en Waal in Amsterdam. “Ik ontdekte dat dat dit vak veel beter bij me past dan ik ooit had gedacht.”
Je zou bijna zeggen dat het Montessori-gedachtengoed door haar aderen stroomt. “Misschien ook omdat ik nooit regulier onderwijs heb gehad. De combinatieklassen, in groepjes werken: dat was mijn norm. Als ik nu een klas in rijtjes zie, denk ik oprecht: ‘Bestaat dit nog?’ Tegelijk besef ik: voor veel ouders en professionals is dát juist het vertrouwde beeld. Tijdens informatieochtenden merk ik hoe anders zij kijken. Ze lopen voor het eerst een montessorischool binnen en zien overal kinderen zelfstandig werken, verschillende materialen, niveaus door elkaar. Dat kan overweldigend zijn als je dat zelf nooit hebt gehad.”
Zonder ook maar een seconde erover na te denken vult Liselore aan: “Maria Montessori heeft die materialen niet zomaar bedacht; er zit een heel duidelijke visie achter. Ik zie dagelijks wat dat met kinderen doet: hoeveel zelfstandigheid ze ontwikkelen, hoeveel verantwoordelijkheid ze aankunnen en hoe prettig ze het vinden om in hun eigen tempo te leren. Je past je aanpak aan het kind aan. In het reguliere systeem is het eerder andersom: iedereen slaat hetzelfde boek open op pagina 27 en doet dezelfde opdracht. Dat voelt voor mij niet kloppend. Bij Montessori mag ik echt kijken: wat heeft dit kind nú nodig? Dáár gaat mijn hart van aan.”
Een alternatieve kijk op onderwijs
Ze vertelt hoe ze startte op de pabo. “Ik dacht: ik haal eerst een propedeuse aan de pabo, en dan ga ik daarna alsnog naar de acteursopleiding. Maar eenmaal op de pabo merkte ik: dit vind ik zó leuk, dit wil ik afmaken.” Ze koos voor de Montessori-pabo; een gecombineerde opleiding waarmee je dubbelbevoegd werd. “Dat paste eigenlijk perfect: ik had zelf op een daltonbasisschool gezeten, mijn ouders hebben allebei pedagogiek gestudeerd en ik kwam van het Montessori Lyceum. Een iets andere, meer alternatieve kijk op onderwijs hoort gewoon bij mij. Dus zonder het heel bewust te plannen, rolde ik de Montessori-pabo in.”
En ondanks dat enthousiasme was de start heftig. Door bezuinigingen in die tijd start Liselore – dan net 17 jaar - in een gecombineerde klas met de dag-avondvariant terecht en tussen oudere medestudenten met gezinnen. “Op maandag zaten we van negen uur ’s ochtends tot tien uur ’s avonds op school, op dinsdag liep ik de hele dag stage en daarna weer tot tien uur les. Dat was best intens.” Toch bleef Liselore: “Vooral omdat ik de praktijk geweldig vond én de Montessori-lessen echt inspirerend waren. Daar ontdekte ik dat dit vak veel beter bij me paste dan ik ooit had gedacht.”
“Met groep 8 schrijf en regisseer ik ieder jaar zelf de musical en we repeteren die helemaal samen. Dat theatrale, dat spelen en maken, hoort gewoon bij mij.”
Liselore Knigge
directeur 15e Montessorischool
Schoolmusical
Heeft ze spijt dat ze na de pabo nog 4 jaar toneelschool heeft gedaan? “Nee, helemaal niet! Ik ben juist heel blij dat het gelukt is, dat ik ben aangenomen en die hele opleiding heb mogen doen. Ik heb er geweldige vriendschappen aan overgehouden én ongelooflijk veel bagage voor de rest van mijn leven. Ik durf makkelijk voor groepen te spreken, ik ken mezelf goed, ik weet hoe mijn lichaam reageert op spanning en ik haal veel plezier uit het maken van iets creatiefs. Dat neem ik allemaal mee de school in. Met groep 8 schrijf en regisseer ik ieder jaar zelf de musical en we repeteren die helemaal samen. Dat theatrale, dat spelen en maken, hoort gewoon bij mij. Het verdwijnt nooit helemaal uit mijn werk.”
Tussen de Hells Angels en de Bijlmerbajes
Liselore deed de pabo van 2004 tot 2008. Ze herinnert zich nog goed dat de opleidingen verhuisden naar de Wenckebachweg. “Daar was veel over te doen: we zouden terechtkomen in een ‘supergevaarlijk’ gebied, tussen de Hells Angels en de Bijlmerbajes. Als Amsterdammer keek ik daar anders naar. Er werden zelfs busjes ingezet om studenten vanaf Spaklerweg of Amstelstation op te halen. Zelf heb ik me daar nooit onveilig gevoeld. We grapten zelfs: tussen de Bijlmerbajes en de Hells Angels zit je misschien juist wel het veiligst – niemand heeft er belang bij om daar gedoe te veroorzaken. Maar ik snap dat het voor studenten van buiten de stad anders voelde.”
Favoriete docenten
Nog even een terugblik. Zijn er nog docenten waar ze goede herinneringen aan heeft? Liselore: “Ik moet dan bijvoorbeeld denken aan Karin de Jong, Montessori‑pedagoog. En we hadden ook een fantastische docent Nederlands. Hij gaf kinderliteratuur. Zijn naam weet ik helaas niet meer, maar hij was zo’n lieve, bevlogen man – het soort docent dat je echt mee de wereld van boeken in trekt. En Erwin Jansen, die kom ik nog steeds tegen bij diplomeringen van mijn stagiaires. Dat maakt het extra bijzonder: iemand die eerst jouw docent was, en later je collega in het werkveld.”
Lesgeven in een veranderende wereld
Nu Liselore inmiddels bijna 15 jaar in het Amsterdamse basisonderwijs zit, ziet ze ook wel bepaalde ontwikkelingen. Wat haar vooral opvalt, is de toegenomen invloed van ouders. “Voor jonge leerkrachten die net van de pabo komen, is dat soms echt even slikken: je bent niet alleen bezig met lesgeven, maar ook met heel veel communicatie en uitleg richting ouders. Je merkt soms een soort basiswantrouwen. Dat past in een bredere ontwikkeling: professionals worden niet automatisch meer als experts gezien. Ouders komen bijvoorbeeld met uitslagen van online tests of wat Chat zegt over de ontwikkeling van hun kind, terwijl wij daar soms echt anders naar kijken. Tegelijkertijd voel ik vooral een enorme behoefte aan houvast. Het is ook gewoon een ingewikkelde tijd om kinderen op te voeden.”
Schermgebruik speelt daarin een grote rol. De afgelopen jaren is Liselore met haar team veel meer bezig met vragen als: hoe verhouden wij ons daartoe, hoe gaan ouders ermee om en wat doet het met kinderen? “Je ziet het terug in WhatsApp-groepen waarin dingen worden gezegd die echt impact hebben, kinderen die uit groepen worden gegooid. Mediawijsheid – leren omgaan met wat je op internet tegenkomt – is daardoor een veel belangrijker onderdeel van ons werk geworden.” Kinderen spelen minder buiten, zitten minder op clubjes, maar wel veel achter een scherm. “En we weten nog niet eens precies wat de impact daarvan is. Juist omdat dit soort gesprekken met ouders en kinderen zo complex zijn, zou de pabo hier nog veel meer op mogen voorbereiden.”, benadrukt Liselore.
Is het tij nog te keren?
Liselore: “Wij hebben hier laatst een ouderavond gehad van de beweging Smartphonevrij opgroeien en dat vond ik heel inspirerend. Hun boodschap: je moet als ouder bewust kiezen. Zij vertelden dat je in een klas eigenlijk maar zes à zeven kinderen nodig hebt zonder smartphone om al verschil te maken. Zo’n groepje is groot genoeg om een alternatief te vormen: als zij niet mee kunnen doen via WhatsApp, moeten andere kinderen én volwassenen gaan nadenken over andere manieren om af te spreken en contact te houden. Dat kan een soort sneeuwbaleffect geven – dat hoop je tenminste. Daarbij hoort ook dat ouders niet te snel voor gemak kiezen: een schermpje aan, een filmpje om een kind stil te houden. Kinderen mogen zich ook gewoon vervelen; daar leren ze van. En wij moeten als school en als professionals het gesprek daarover met ouders niet uit de weg gaan.”
De toekomst van de jubilerende pabo
Wat wens je de pabo toe de komende 15 jaar? “Ik hoop dat de pabo de komende 15 jaar vooral één ding vasthoudt: passie. De passie van goede vakdocenten die zó bevlogen hun vak uitvoeren zoals die docent Nederlands, die zo enthousiast over kinderliteratuur vertelde. Die bevlogenheid is misschien wel het belangrijkste wat je toekomstige leerkrachten kunt meegeven – en daarmee uiteindelijk ook de kinderen in de klas. Geef kinderen het gevoel dat hun verhaal ertoe doet.”
De magie van voorlezen
In de Kinderboekenweek gaan alle studenten voorlezen op hun stageschool. Een geweldig idee vindt Liselore. “Lezen is echt magisch: dat er werelden voor hen opengaan in boeken. Voorlezen thuis, voorlezen op school, samen boeken ontdekken – dat is de basis voor technisch en begrijpend lezen, en daarmee voor alles wat daarna komt: middelbare school, studie, werk.
Dat is een uitdaging in een tijd waarin schermen veel aandacht opslokken. Als kinderen thuis nauwelijks nog lezen en alles via een scherm doen, wordt het voor ons op school lastig om dat in onze beperkte tijd te compenseren. Onderwijs is altijd een driehoek: school, kind en thuis. Juist daarom heb je leerkrachten nodig die weten waarom ze doen wat ze doen – en dat met vuur kunnen overbrengen.”
Pabo HvA bestaat 150 jaar!
Met het thema 'Ieder kind verdient een goede leerkracht' viert Pabo HvA dit jubileum met verschillende activiteiten in oktober. Omdat (voor)lezen en leren lezen zo belangrijk is in de schoolloopbaan van een kind organiseren we een voorleesmoment tijdens de Kinderboekenweek op dinsdag 6 oktober. Een feestelijke reünie voor oud-studenten en oud-collega's staat gepland op 22 oktober.