Eiwitopname en beweging bij ondervoede ouderen

Samen met een collega-promovendus startte Carliene in 2018 met haar promotieonderzoek, met als insteek: Wat kunnen diëtisten en fysiotherapeuten betekenen in deze fase van herstel bij oudere patiënten? Eerst deden ze een literatuurstudie. En toen het tijd was om de ziekenhuizen in te gaan om een paar duizend patiënten te ondervragen… brak de Covidpandemie uit. Ook de geplande thuisbezoeken bij revaliderende ouderen werden moeilijker uitvoerbaar. Patiënten aarzelden, ze voelden zich al zo kwetsbaar. Wilden ze thuis nog een extra persoon ontvangen? Er bleven niet voldoende deelnemers over. Carliene en haar mede-promovendus besloten het onderzoek te herschrijven naar een alternatieve opzet. Een jaar later was de doorstart.

Duizenden gesprekken

In 5 grote Amsterdamse ziekenhuizen werden meer dan 2.600 patiënten ondervraagd over ondervoeding en hun eet- en beweegpatronen. 85 studenten vanuit de HvA, VU, WUR en de Haagse Hogeschool werkten mee. Ook bezochten ze de mensen thuis voor metingen en gesprekken. ‘Het was een super waardevolle tijd. We hadden mooie gesprekken en dat werd ook erg gewaardeerd door de patiënten zelf,’ vertelt Carliene.

‘En het was ook heel pittig. We werkten met mondkapjes op, deden heel veel zelftesten, we hadden veel reisafstand naar de mensen thuis.’ Haar collega viel uit met een burn-out. Als ze erop terugblikt constateert ze: ‘Het was een grote uitdaging. En toch paste het ook bij mij. De gesprekken met de mensen, met professionals, het aansturen van de studenten; het was soms kunst- en vliegwerk. Maar het is wel gelukt. Daar ben ik heel trots op.’

Hoge mate van ondervoeding, te veel variabelen

De resultaten uit deze uitgebreide screening waren echter niet eenduidig genoeg. Het bleek dat 40-60% van de patiënten ondervoed was. Maar onderliggend was er ook sprake van ingewikkelde problematiek: de patiënten hadden al complexe gezondheidsvraagstukken, zaten in een moeilijke overgang van ziekenhuis naar thuis, hadden in verschillende gradaties last van vermoeidheid, verminderde eetlust, stressfactoren. Er waren zoveel variabelen, dat het bijzonder moeilijk bleek om gevalideerde conclusies te trekken. 

Volgende stap in het onderzoek

‘In mijn proefschrift geef ik daarom ook het advies om vervolgonderzoek veel pragmatischer in te steken, beter passend bij de praktijk.’ Carliene legt uit: ‘We weten wat het belang is van extra eiwitten en meer beweging bij ouderen. Want voor de gezondheid en het herstel is het superbelangrijk om spiermassa op te bouwen en te behouden. Met een week in het ziekenhuis verlies je al veel spiermassa. Op de IC soms al in een dag. Daar moet de begeleiding over gaan.’

De aanbevelingen uit haar studie gaan daarom over het aansluiten bij de realistische praktijk waarin de patiënt zich begeeft: ‘Geen brede effectstudie meer, maar kijken naar de zorgmogelijkheden in de omgeving. En, is de patiënt mentaal klaar voor herstel? Hoeveel eiwitten krijgt deze patiënt al binnen en waar zitten mogelijkheden tot extra? Welke bewegingen kan deze specifieke patiënt aan? Pragmatisch en flexibel, zodat de diëtist en fysiotherapie ermee aan de slag kunnen.

Volgende stap voor Carliene

Carliene werkt inmiddels op haar nieuwe werkplek bij het Nivel, het Nederlands Instituut voor onderzoek van de Gezondheidszorg. Samen met het Amsterdam UMC schrijft ze momenteel een vervolgaanvraag op ProIntens, een onderzoek naar het gat tussen kennis en praktijk. Ook werkt ze met de HAN aan een 2-jarig onderzoek naar ondervoeding bij patiënten met obesitas en overgewicht; benader je deze groep anders? En zo ja, hoe dan? 

Maar bovenal is ze nu dus gepromoveerd! Een welverdiende beloning voor een bijzonder onderzoekstraject in een heel bijzondere tijd. Wel done, Carliene!

ProIntens is mogelijk gemaakt door een subsidie van SiA. Met promotor Peter Weijs, lector Voeding en Beweging bij de HvA, en co-promotoren Hinke Kruizinga en Michael Tieland.