Onderzoekers van de toekomst: Jeroen Schoonderbeek werkt aan klimaatbestendige steden

Van tekentafel naar watermodel

Jeroen Schoonderbeek kwam via een omweg terecht in de onderzoekswereld. Hij studeerde landschapsarchitectuur aan Wageningen Universiteit, maar merkte al snel dat het ontwerpen van gebieden hem minder lag dan het vormgeven van de processen eromheen. Na zijn bachelor stapte hij daarom over naar een master klimaatwetenschappen, die hij in 2019 afrondde.

Na zijn afstuderen belandde hij bij ingenieursbureau Arcadis, waar hij werkte aan stedelijk water: van rioolmodellen tot klimaatbestendige maatregelen als wadi's en infiltratiegreppels in nieuwbouwwijken. Interessante materie, maar toch knaagde er iets. 'Bij consultancy telt elk uurtje en heb je niet altijd tijd om dingen uitgebreid te onderzoeken. En na het ene project ga je meteen weer door naar het volgende,' vertelt Jeroen. Bij zijn volgende baan, als beleidsadviseur bij de gemeente Woerden, werden complexe inhoudelijke klussen vaak uitbesteed aan externen. 'Als beleidsmedewerker ben je veel aan het vergaderen en heb je jammer genoeg geen tijd om diep in onderwerpen te duiken.' De vacature bij het lectoraat Klimaatbestendige Stad van de HvA kwam dan ook als geroepen. Inmiddels werkt hij er alweer drie jaar, met veel plezier.

Ruimte om te ontdekken

Bij de HvA ervaart Jeroen iets wat hij in zijn eerdere banen miste: vrijheid. 'We krijgen hier de ruimte om dingen te verkennen. Het is niet nee, tenzij, maar ja, mits.' Zo werkt hij samen met een collega aan een open source logger, bedoeld om grootschaliger en goedkoper te kunnen meten. 'Ik begon daarmee in mijn eigen tijd, puur uit interesse. Toen ik het idee opperde bij lector Jeroen Kluck, ontving hij dit met open armen, en werd er tijd en budget vrijgemaakt om de technologie verder uit te werken.' Inmiddels werkt hij hiervoor samen met onder andere onderzoekers van het Sensorlab, die broodnodige expertise op het gebied van elektrotechniek inbrengen.

Jeroen waardeert het ook dat hij als onderzoeker ruimte krijgt om kennis te delen en contacten te leggen. Zo bracht hij gemeenten samen die afzonderlijk experimenteerden met klimaatadaptatie, maar hun ervaringen nauwelijks met elkaar deelden. 'Ik zorgde ervoor dat ze van elkaar konden leren,' vertelt hij.

Meten wat werkt

Schoonderbeek is betrokken bij de Klimaat-Adaptatie-Monitor (2024-2026), een samenwerking met gemeenten. 'We maken inzichtelijk in hoeverre klimaatmaatregelen daadwerkelijk bijdragen aan hun doelstellingen. Veel gemeenten doen van alles: bomen planten, wadi's aanleggen, infiltratiegreppels graven. Maar of ze daarmee hun klimaatdoelen voor 2050 halen, is onduidelijk.'

Droogte

Zijn grootste lopende project is Thirsty Cities (2025-2030), een samenwerking met acht grote Nederlandse gemeenten, waaronder Amsterdam, Utrecht, Rotterdam en Groningen, aangevuld met waterschappen en kennisinstellingen. Het doel: gemeenten helpen omgaan met droogte in de bebouwde omgeving. Een thema dat, zo merkt Schoonderbeek in de praktijk, nog te vaak onderbelicht is. 'Wateroverlast zie je meteen. Hitte begrijpen mensen ook steeds beter. Maar droogte? Veel gemeenten weten niet goed wat ze ermee aan moeten in beleid, laat staan welke maatregelen ze moeten nemen.'

Schoonderbeek en zijn collega's werken aan inzicht in de waterbalans van steden, van straat- en wijk- tot regionaal niveau. 'We rekenen allerlei maatregelen door – denk aan wadi's, infiltratiegreppels, drainage - en kijken wat het effect is op de grondwaterstand en de waterbalans in een hele wijk.' De koppeling maken tussen metingen en modellering is een hele kluif, zeker in een stad met zo'n heterogene ondergrond. 'Maar dat vind ik juist het mooie eraan.'

Watercyclus verbeteren

Schoonderbeek is ook betrokken bij Urban Swarm (2025-2028), een Europees project dat recentelijk gestart is met onderzoekers uit Nederland, België, Griekenland en Spanje. Zij kijken hoe stedelijke ruimtes de watercyclus kunnen verbeteren. Denk hierbij aan bijvoorbeeld het braakliggende terrein achter de Jaarbeurs in Utrecht of de voedseltuinen van IJburg in Amsterdam. 'Voor die tuinen wordt nu heel veel drinkwater verbruikt. We kijken hoe je dit verbruik kunt verminderen en tegelijkertijd droogte en wateroverlast in de omgeving aanpakt.' De vervolgvraag die hem bezighoudt: hoe vertaal je zo'n aanpak naar andere plekken in de stad?

De stad met andere ogen

Wat drijft Schoonderbeek als onderzoeker? Impact maken op een schaal die reikt voorbij het vakblad. 'Bij een promotieonderzoek schrijf je papers voor een select gezelschap experts. Bij praktijkgericht onderzoek zoals hier bij de HvA help je gemeenten verder met de kennis die je vergaart.' 

Zijn blik als onderzoeker neemt hij inmiddels overal mee naartoe. Als hij 's avonds door zijn wijk fietst, ziet hij de bomen in de parkeerstroken, de greppels langs de stoep. 'Ik kijk nu echt anders naar de stad dan vroeger. Je gaat automatisch nadenken: wat zou hier helpen als het deze zomer weer wekenlang droog is?'