Ouderen langer zelfstandig met digitale ondersteuning en netwerkzorg

‘We hebben in Nederland te maken met een sterke vergrijzing’, start Margriet Pol. ‘Ouderen krijgen vaak te maken met (een combinatie van) chronische aandoeningen, zoals diabetes, hart- en vaatziekten, gewrichtsklachten (zoals artrose), een lichte cognitieve achteruitgang, Parkinson en/of valproblematiek. Dit kan het dagelijks functioneren en zelfstandig wonen bemoeilijken. Er zijn onvoldoende zorgprofessionals om alle ouderen te ondersteunen, zeker op termijn. Daarom zet onze overheid stevig in op preventie en langer zelfstandig thuis wonen. Om dit te realiseren is een sterk netwerk noodzakelijk. Digitale middelden kunnen hierbij ondersteunen.’

Steun en zingeving

Margriet Pol is associate lector van de onderzoekslijn Technologie en Participatie onder het lectoraat Ergotherapie – Participatie en Omgeving van de Hogeschool van Amsterdam (HvA). Daarnaast werkt ze voor het Universitair Netwerk Ouderenzorg (UNO) Amsterdam, onderdeel van de Afdeling Ouderengeneeskunde van het Amsterdam UMC. Bij onderzoeksproject DIGIDOEN is ze projectleider. Ze doet onderzoek en begeleidt een aantal promovendi, onder wie docent-onderzoeker Stefanie van Zal. Van Zal werkt voor het lectoraat Langdurige Zorg en Ondersteuning.

‘Waar ouderen thuis tegenaan lopen?’, vervolgt Pol. Ze kunnen door een verminderde mobiliteit bijvoorbeeld minder makkelijk de deur uit om sociale contacten te onderhouden. Hierdoor voelen sommigen zich eenzaam. Van Zal: ‘Ook kunnen ouderen beperkingen hebben in hun denkvermogen, waardoor ze minder makkelijk meekomen in gesprekken of bij clubjes. Met een stevig netwerk ervaar je meer emotionele steun en zingeving. Daarnaast wordt het sneller opgemerkt wanneer het niet goed met je gaat.’

Partijen verbinden

Om ouderen te ondersteunen in hun thuissituatie met goede netwerkzorg start in februari 2026 het 4-jarige onderzoeksproject DIGIDOEN, gesubsidieerd door SIA RAAK met € 750.000. Pol: ‘Binnen DIGIDOEN willen we ouderen met een zorgvraag die zelfstandig thuis wonen, ondersteunen bij het optimaliseren van hun dagelijks functioneren en hun deelname aan sociale activiteiten. We doen dit samen met formele en informele netwerken, dus met zorgprofessionals (van verpleegkundigen en verzorgenden tot fysiotherapeuten, ergotherapeuten en diëtisten) én met welzijnsmedewerkers, ouderen, naasten, familie en de buurt.

Gezamenlijk willen we een digitaal platform ontwikkelen, waarop we deze netwerken met elkaar verbinden én ouderen ondersteunen om zo zelfstandig mogelijk te functioneren. Ook gaan we de professionals ondersteunen in het gebruiken van een digitaal platform, maar ook in het leren werken met het hele netwerk rondom een oudere. Je ziet nu bijvoorbeeld dat ouderen zichzelf moeten redden wanneer de fysiotherapie stopt. Terwijl er allerlei welzijnsinitiatieven zijn, zoals wandelgroepen of ouderenfitness, die hierop aansluiten.’

Van Zal: ‘Er bestaan al verschillende digitale middelen. Deze dienen elk een ander doel. Wij willen één platform creëren dat alle aspecten van het leven verenigt. Een plek waar professionals elkaar vinden, waar ouderen informatie halen én waar zij ondersteund worden, bijvoorbeeld met een herinnering aan een activiteit of om medicatie in te nemen. Ik kan me zelfs voorstellen dat WhatsApp-buurtgroepen, waarin mensen elkaar om hulp vragen, meegenomen worden in de mix. En wanneer je fysiek de deur niet meer uit kunt, zijn er online wellicht allerlei activiteiten, zoals gymnastiek of programma’s om mentaal uitgedaagd te blijven.’

Testen en samenwerken

De onderzoeksgroep van DIGIDOEN start in februari met literatuuronderzoek naar bestaande digitale platforms en netwerkgericht werken. Van Zal: ‘In zogenaamde leerwerkplaatsen gaan we met professionals, studenten van het ROC Amsterdam en de HvA, ouderen en hun netwerk aan de slag om te ontdekken wat voor hen belangrijk is aan een gezamenlijk, digitaal platform. Hoe willen zorgprofessionals en welzijnsmedewerkers samenwerken? En waar hebben ouderen behoefte aan? Met de opgedane kennis ontwikkelen we een eerste versie, een prototype. Dit prototype zal toegankelijk zijn voor alle ouderen, dus ook voor degenen met een migratieachtergrond, een taalachterstand, beginnende dementie of een verstandelijke beperking.’

Pol: ‘Gedurende 1,5 jaar testen we het prototype vervolgens in de praktijk. Waarom werkt het bij de een wel en bij de ander niet? En doen ouderen door het platform bijvoorbeeld minder beroep op professionele zorg? Ook onderzoeken we hoe we zorgprofessionals en welzijnsmedewerkers zo kunnen ondersteunen dat zij het ontwikkelde platform duurzaam gaan gebruiken. Daartoe zullen we onderwijsmodules ontwikkelen die we uitzetten via de leerwerkplaatsen.

De bij het onderzoek betrokken zorgorganisaties zijn: Amstelring, ViVa! Zorggroep en Zorgcirkel. Met hen selecteren we een aantal buurten voor onze testfase. Welke welzijnsorganisaties we betrekken, hangt hiervan af. Gedurende het onderzoek werken we ook binnen de HvA samen met verschillende specialismen. Vanuit de faculteiten Maatschappij en Recht, Digitale Media en Creatieve Industrie én Gezondheid, Sport en Bewegen brengen we veel specialistische kennis samen. Daarnaast worden we ondersteund door het Ben Sajet Centrum (gespecialiseerd in netwerkgericht werken) en het Amsterdam UMC.’

Digitaal competent

Onderzoeksinformatie over de benodigde vaardigheden om goed samen te werken vanuit een digitaal platform, worden direct teruggebracht naar de verschillende opleidingen aan de HvA. Van Zal: ‘Bijvoorbeeld in een minor Ouderenzorg. Zo krijgen toekomstige professionals meteen de nieuwste kennis en vaardigheden mee.’

Waar de onderzoekers over 4 jaar op hopen? Van Zal: ‘Dat er een digitaal platform is dat heel simpel is in gebruik, waarbij ouderen zich goed voelen én dat hen ondersteunt in hun kwaliteit van leven.’ Pol: ‘Daarnaast hoop ik dat professionals zich competent voelen om netwerkgericht te werken met gebruik van digitale middelen.’