HvA onderzoekt inzet quantumsensoren voor bescherming Noordzee
In het pilotproject Stella Maris onderzoeken de Hogeschool van Amsterdam (HvA), het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) en Rijkswaterstaat (RWS) hoe quantumsensoren kunnen bijdragen aan een veiligere en beter beschermde Noordzee. Een van de toepassingen: het detecteren van zogenoemde dark vessels, oftewel schepen die bewust geen gebruikmaken van het Automatic Identification System (AIS).
Van radar naar ‘luisteren’ op zee
Quantumsensoren maken gebruik van principes uit de quantummechanica en reageren op extreem kleine verstoringen in het aardmagnetisch veld. Zo kunnen deze sensoren subtiele veranderingen in hun omgeving meten.
De scheepvaart en kustwacht maken nu gebruik van radar en sonar; systemen die zelf signalen uitzenden en de echo meten. Quantumsensoren daarentegen zenden zelf geen signalen uit. Dat maakt quantumsensoren niet alleen gevoelig, maar ook moeilijk te detecteren, en daarom uiterst geschikt voor toepassing op zee door overheidspersoneel en defensie.
Binnen de pilot Stella Maris ontwikkelt en test de HvA prototypes van deze sensoren. Tijdens een bijeenkomst van de samenwerkende partijen in december werd via een live videodemonstratie getoond hoe de sensoren momenteel al objecten kunnen waarnemen op korte afstand. Hoewel het onderzoek zich nog in een experimentele fase bevindt, tonen de eerste resultaten dat deze quantummetingen geschikt zijn om activiteit onder en boven zee te herkennen; ook bij havenmondingen.
Het belang van praktijkgericht onderzoek
Volgens Marten Teitsma, lector Applied Quantum Computing aan de HvA en projectleider van Stella Maris, laat deze pilot goed zien hoe belangrijk praktijkgericht onderzoek is bij opkomende technologieën.
“We maken quantumtechnologie geschikt voor gebruik in het veld, zodat het toepasbaar wordt voor overheid en samenleving. Dat lukt alleen als onderzoekers, beleidsmakers en praktijkexperts uit verschillende disciplines samenwerken. Hogescholen zijn daar door hun praktijkgericht onderzoek uiterst geschikt voor.”
Samen sneller opschalen
De pilot is onderdeel van het Programma Bescherming Noordzee Infrastructuur (PBNI), een interdepartementaal programma onder coördinatie van IenW.
RWS begeleidt de proef vanuit het Fieldlab Connectiviteit Noordzee en adviseert over prestaties en praktische toepasbaarheid. Deze nauwe samenwerking tussen overheid en de HvA maakt het mogelijk om onderzoek direct te koppelen aan beleids- en uitvoeringsvragen.
Tijdens de bijeenkomst werd duidelijk dat verdere ontwikkeling vraagt om opschaling: meer sensoren, langere meetperiodes en data combineren uit verschillende bronnen. Dat vergt structurele investeringen, en een blijvende samenwerking tussen onderwijs, overheid en bedrijfsleven.
Leren op snijvlak technologie en samenleving
Voor jonge onderzoekers en studenten is Stella Maris een unieke leeromgeving waarin onderzoek naar sleuteltechnologie en maatschappelijke vraagstukken samenkomen. “Studenten ontwikkelen niet alleen praktijkgerichte onderzoeks- en ontwerpvaardigheden, maar leren ook hoe deze onderzoeksresultaten daadwerkelijk worden ingezet in de samenleving”, benadrukt Marcel van der Horst, hoofddocent en Lab Lead van het HvA-Sensorlab.
ICT-student Simon van Oossanen ervaart die meerwaarde dagelijks: "Stella Maris biedt iets wat je normaal niet krijgt: je bent niet een student die een opdracht uitvoert, maar onderdeel van een echt onderzoeksteam. Je werkt naast natuurkundigen, elektrotechnici, beleidsmakers en praktijkexperts. Dat maakt het verschil tussen studeren, en volwassen worden als professional."
Van experiment naar structurele inzet
De samenwerking maakt duidelijk dat quantumtechnologie een steeds grotere rol gaat spelen voor partijen als defensie, politie en douane. Quantumsensing kan namelijk niet alleen worden ingezet om schepen te detecteren, maar ook voor het monitoren van infrastructuur op zee, zoals windmolenparken en onderzeese kabels. Ook komen toepassingen in zicht voor het monitoren van lucht- en waterkwaliteit.
Richting de zomer van 2026 komen de betrokken partijen opnieuw bijeen om een uitgewerkte roadmap voor Stella Maris te presenteren. Voor de HvA markeert dat de stap van experimenteel onderzoek naar duurzame toepassing.
“Als kennisinstelling hebben we de verantwoordelijkheid om niet alleen te innoveren, maar ook om te zorgen dat kennis daadwerkelijk wordt benut,” zegt Teitsma. “Stella Maris laat zien hoe praktijkgericht onderzoek kan bijdragen aan een veiliger en beter beschermd Noordzeegebied, en daarmee aan een veiliger en duurzamer Nederland.”