Hogeschool van Amsterdam

Ethische dilemma’s binnen praktijkgericht onderzoek

5 dec 2019 14:39 | Faculteit Gezondheid

Docent-onderzoekers staan regelmatig voor ethische dilemma’s bij het uitvoeren van praktijkgericht onderzoek. Hoe gaan zij hiermee om en waar lopen ze tegenaan? En hoe kan de net opgerichte Ethische Commissie Onderzoek (ECO) van de HvA hen hierin ondersteunen? Daarover ging het tweede seminar van de Mensen in Beweging Open Science Sessions.

Datasteward Niek van Ulzen trapte het seminar af met een ultrakorte geschiedenisles over het ontstaan en belang van ethische commissies. Bekende voorbeelden: de wrede ‘medische’ experimenten tijdens de Tweede Wereldoorlog en psychologische experimenten zoals het Milgram-Shock experiment en het Stanford-Prison experiment. Maar ook vandaag de dag spelen er allerlei ethische kwesties. Denk aan schimmige automatische algoritmes ingezet door overheden, het uitwisselen van (onderzoeks)data zonder dat betrokkenen daar zicht op hebben, apps om het gedrag van kinderen te beïnvloeden, onderzoek samen met grote bedrijven en hoe je daarin als onderzoeker onafhankelijk blijft.

Sinds 2018 geldt een nieuwe Nederlandse gedragscode wetenschappelijke integriteit waaraan ook hogescholen zich moeten houden. Mede daardoor stelde de HvA vorig jaar een Ethische Commissie Onderzoek (ECO) in waar docent-onderzoekers terecht kunnen voor ethisch advies en voor het laten beoordelen van hun onderzoeksvoorstel. Wendy Boerboom-Possel, secretaris ECO: “Onze commissie heeft geen formele juridische status zoals een medisch-ethische commissie. We kunnen ook geen niet-WMO-verklaring afgeven. Eigenlijk is de ECO er voor al het praktijkgerichte onderzoek van de HvA dat niet medisch van aard is. En we kunnen een formele brief afgeven met daarin een positief advies over de ethische aspecten van een onderzoeksvoorstel als een tijdschrift daar bij publicatie van een artikel om vraagt.”

Ook discussieerden deelnemers van het seminar over de rol van de ECO in studentenonderzoek. Uiteraard moeten studenten ook ethisch verantwoord handelen, maar de ECO kan niet elk studentenonderzoek binnen de HvA toetsen. En niet elke vragenlijst is meteen praktijkgericht wetenschappelijk onderzoek. Aan de andere kant is de HvA een kennisinstelling waar de verbinding tussen onderwijs en onderzoek een centrale plek inneemt. Wat mag je dan verwachten van docent-onderzoekers? Promovendi worden vaak zelf geschoold in het ethisch en integer uitvoeren van onderzoek doordat ze via een universiteit zijn aangesloten bij een graduate school. Docent-onderzoekers hebben die mogelijkheid niet en de HvA biedt vooralsnog geen scholing op dat gebied.

Kortom, een ethische commissie is voor een grote organisatie als de HvA een mooie en goede ontwikkeling, maar het moet zich, net zoals bij andere hogescholen, nog verder ontwikkelen.