Hogeschool van Amsterdam

Ouder wordt structureel gesprekspartner arts en verpleegkundige

Proef 'Ouders bij de Visite' HvA/AMC krijgt vervolg

22 mei 2018 15:00 | Faculteit Gezondheid

Het Emma Kinderziekenhuis (AMC) breekt met een traditie door ouders structureel te laten meepraten over de zorg voor hun kind, tijdens de gezamenlijke visite van arts en verpleegkundige. Bas van Oort, docent-onderzoeker Verpleegkunde bij de Hogeschool van Amsterdam, rondt binnenkort een onderzoek af naar deze nieuwe aanpak. De bevindingen zijn positief, en andere ziekenhuizen gaan er ook mee werken. "Voor ouders is het alsof er een black box opengaat."

Ouders zijn niet langer toeschouwer wanneer hun kind in het ziekenhuis ligt, maar worden actief bij het medisch beleid en het overleg tussen arts en verpleegkundige betrokken. Dat is de insteek van het project Ouders bij de Visite, waarmee het Emma Kinderziekenhuis het afgelopen jaar uitgebreid ervaring heeft opgedaan. “Het is heel basaal wat we gedaan hebben, maar daarom juist zo effectief. De ouder kent het kind uiteindelijk toch het beste,” aldus Van Oort. “Het is eigenlijk verwonderlijk dat ouders al zo lang vooral toeschouwer zijn in de ziekenhuiszorg. Het gaat wel om je kind.”
 

Van zuigelingen naar tieners

Dat deze nieuwe invalshoek meer mensen aanspreekt, bleek twee jaar terug al, toen Ouders bij de Visite de Medisch Contact Communicatieprijs kreeg. Het Emma Kinderziekenhuis was toen net een proef gestart met de nieuwe methode op de afdeling Zuigelingen. Met de prijs hebben Bas van Oort en mede-onderzoeker Jolanda van Maaskant (HvA/AMC) het afgelopen jaar het project uitgebreid naar de afdelingen Grote kinderen en Tieners.

Inmiddels loopt het project ten einde, en ligt er een toolkit klaar waarmee ziekenhuizen Ouders bij de Visite op de meest beproefde manier kunnen inrichten. Naast het Emma Kinderziekenhuis willen nu ook andere ziekenhuizen met de nieuwe aanpak werken, waaronder het MC Haaglanden, en het Franciscus Gasthuis.

Ouders bij de visite

Geen ruis

Het nieuwe aan Ouders bij de Visite is dat er een gezamenlijk driegesprek plaatsvindt in een aparte ruimte, tussen ouder, verpleegkundige en arts. Dat is een heel andere situatie dan de ‘reguliere’ visite die de arts en verpleegkundige normaal samen lopen. De arts loopt meestal ’s morgens visite, een belangrijk moment waarop zij/hij met verpleegkundigen de situatie van het kind doorneemt, al dan niet in aanwezigheid van een co-assistent. Later op de dag koppelen de arts en de verpleegkundige apart van elkaar terug aan de ouders wat er besproken en besloten is.

Het voordeel van de nieuwe methode is dat er geen ruis is: de ouders zitten samen met de arts en verpleegkundige in een aparte kamer en niet naast het bed. In plaats van dat de arts en verpleegkundige tussendoor eerst apart overleggen en daarna terugkoppelen, zit de ouder hierbij en kan die direct meeluisteren en zijn/haar input geven. Van Oort: “De ouder is zo voor het eerst een expert vanuit een eigen rol. Drie experts delen vanuit hun invalshoek de informatie.”

Tekening van Ouders bij de Visite van bovenaf gezien: ouders, arts, verpleegkundige en co-assistent aan lange tafel

De opzet van Ouders bij de Visite

Beter geïnformeerd

Om het effect en ervaringen van de methode Ouders bij de Visite te achterhalen, heeft Van Oort zowel een kwalitatief onderzoek als een voor- en nameting uitgevoerd onder de deelnemende ouders, artsen en verpleegkundigen. De deelnemende ouders zeiden bij de nameting beter op de hoogte zijn van wat te gebeuren stond in de periode na ontslag, en zeiden eenduidiger te zijn geïnformeerd vanuit de verpleegkundige en arts. Ook wisten ze beter wanneer ze hun vragen konden stellen.

Uit de metingen en interviews met artsen en verpleegkundigen kwam naar voren dat die ervaren dat zij beter gebruik kunnen maken van de expertise van ouders. Na deelname waren bovendien meer artsen van mening dat ouders het kind het beste kennen.

Black box

Uit de interviews met artsen, verpleegkundigen en ouders komen dus overwegend positieve belevingen naar voren. “Een heel mooi voorbeeld dat we terugzagen, is dat ouders het ervaren als het openen van black box. Sommige ouders dachten bijvoorbeeld vooraf: al twee, drie dagen is het beleid onveranderd, wat doen de artsen nu eigenlijk? Toen ze aanwezig konden zijn terwijl het beleid werd besproken, zagen ze daardoor dat dit de beste keuze was: er werd wel iets gedaan, maar in de uitvoering niet."

FIC

Bas van Oort (m)

Oogcontact

“Het unieke aan dit onderzoeksproject is dat dit heeft geleid tot heel concrete voorwaarden voor het gesprek”, legt Van Oort uit. Voor de opzet is goed nagedacht waar de behandelend arts komt te zitten, en waar de ouder. “We hebben echt gekeken: hoe verloopt dat driehoeksgesprek? Hoe zorg je ervoor dat er oogcontact is, en dat ouders als eersten een interpretatie van de situatie van hun kind krijgen en hun vragen kunnen stellen?" 

De volgorde van het gesprek is duidelijk vastgelegd en alle aanwezigen zijn vooraf ingelicht over de structuur. De arts geeft als eerste een korte, krachtige toelichting van de situatie. Daarna wendt die zich tot de ouder(s): ‘Hoe vindt u dat het gaat met uw kind de afgelopen uren?’ Wat de ouders vervolgens zeggen, beïnvloedt de verdere loop van het gesprek. "Die volgorde geeft wel de prioritering aan", zegt Van Oort.

 

Neem voor meer informatie contact op met Bas van Oort via p.j.s.oort@hva.nl / 06- 21 15 78 03 of met Jolanda Maaskant via j.m.maaskant@amc.nl. Voor het kwalitatieve onderzoek interviewde Van Oort rond de twintig deelnemers, de voor- en nameting is afgenomen onder ca. 50 artsen en 60 ouders.

De pilot Ouders bij de Visite startte in 2015. Het initiatief is geïmplementeerd mede dankzij docent-onderzoeker Jolanda Maaskant van de HvA en het AMC, die onderzoek doet naar Family Integrated Care. Van Oort is als docent-onderzoeker Verpleegkunde gedetacheerd bij het Emma Ziekenhuis van het AMC.

Onderwijs

De ervaringen met Ouders bij de Visite zijn inmiddels opgenomen in de minor Kind van de HvA-opleiding Verpleegkunde. Van Oort brengt daarnaast studenten en stagiairs op de hoogte van de nieuwe inzichten omdat hij leerwerkplaatsdocent is in het Emma Kinderziekenhuis.

Tieners

De laatste ontwikkeling is dat Ouders bij de Visite ook wordt ingezet op de afdeling Tieners. De tieners zijn zelf bij het gesprek, omdat zij vaak goed beseffen hoe het met hen gaat. Afhankelijk van leeftijd is de ouder wel of niet aanwezig. Een artikel met de bevindingen van het onderzoek zal gepubliceerd worden in de TVZ (Tijdschrift voor Verzorgenden)

Family Integrated Care

Het Emma Kinderziekenhuis besloot om ouders een belangrijkere rol te geven bij de dagelijkse visite, om zo meer te doen aan Family Integrated Care (het betrekken van familieleden bij de zorg). Een aantal recente buitenlandse studies laat zien dat dit een positief effect heeft op pasgeborenen: wanneer ouders sterk bij de zorg worden betrokken, leidt dit bij baby’s tot een afname van stress, een betere voedingsopname en minder heropnames.