Hogeschool van Amsterdam

Urban Vitality

Meer betrokkenheid in aandachtswijken sinds corona

'Bewoners meer betrokken dan ooit, investeer hierin!'

4 sep 2020 13:15 | Urban Vitality

In aandachtswijken in Nederland slaat corona extra hard toe. Tegelijk zijn hier de afgelopen periode juist veel positieve, nieuwe initiatieven ontstaan, zoals gratis maaltijden en boodschappenservices. Lea den Broeder, lector Gezondheid en Omgeving bij de HvA en het RIVM, en hoofddocent Gezondheid en Maatschappij Annemarie Wagemakers van Wageningen University & Research (WUR) pleiten ervoor om hier nú in te investeren, voor dit verdwijnt.

In aandachtswijken als Amsterdam Nieuw-West en Utrecht Overvecht krijgen bewoners door corona dubbel het deksel op de neus. Niet alleen lopen zij meer risico om ziek te worden, maar ook financieel zijn zij harder geraakt. Wijkorganisaties zagen talloze gezinnen met een lege koelkast en mensen die tijdens de ‘lockdown’ op straat kwamen te staan.

Daarom was het erg goed om te zien dat in deze wijken tientallen initiatieven zijn opgezet door bewoners, die buurtgenoten helpen. Lea den Broeder en Annemarie Wagemakers verzamelden allerlei voorbeelden en stonden versteld. Hun boodschap: er gebeurt nu van alles dat van levensbelang is voor de gezondheid van bewoners in deze wijken. Investeer hierin, voor het te laat is; want we zullen al deze acties voor de gemeenschap nog keíhard nodig hebben.

Massale toestroom vrijwilligers

Firoez Azarhoosh uit de Indische Buurt (Amsterdam-Oost) onderschrijft deze boodschap. Hij werkt als kwartiermaker bij buurtorganisatie Samen Vooruit: “Tijdens de lockdown hebben mensen zich massaal als vrijwilliger aangemeld. De saamhorigheid was echt opvallend groter.”

Binnen korte tijd konden Azarhoosh en collega’s een groot initiatief opzetten: zij verstrekten 17.000 gratis maaltijden, 8 weken lang, aan 350 gezinnen in de buurt. Dit lukte dankzij crowdfunding; buurtbewoners betaalden zo mee. Ook de gesloten restaurants in Amsterdam-Oost werkten mee, door hun koks in te zetten en keukens beschikbaar te stellen. Daarnaast werkten 100 vrijwilligers mee.

Het is een opvallend, positief initiatief, maar het vraagt ook om nader onderzoek. Firoez: “Meteen kwam de vraag bij ons op: wie zijn deze gezinnen? Wat is er gebeurd sinds corona, dat zij dagelijks een maaltijd nodig hebben? We zien sinds de lockdown veel casussen waarvoor meer actie nodig is.”

In Nieuw-West dezelfde ervaring

Amsterdam Nieuw-West heeft soortgelijke ervaringen, zegt opbouwwerker Gina van der Linden van stichting Eigenwijks. “Er zijn héél veel mensen opgestaan, veel starters en werkenden, die we normaal minder tegenkomen als vrijwilligers. Mensen hebben gekookt voor buurtgenoten met krappe beurs, er is een actie geweest om voedselpakketten in te kopen bij boeren voor gezinnen.

Ouderen hebben uitleg over ‘Zoom’ gekregen; onder wie veel mensen die er eerst niets van wilden weten of de taal niet goed spreken, maar toch behoorlijk digitaal vaardig bleken. En via Nieuw-West TV hebben muziek- en dansleraren lessen opgenomen, en die zijn uitgezonden."

Kloof

Tegelijk maakt ook Gina zich zorgen over de ontwikkeling in de wijk: veel mensen zijn er de afgelopen maanden op achteruitgegaan (sociaal, financieel en qua gezondheid). “De kloof is echt groter geworden. Mensen die het al financieel moeilijk hadden, zijn er nu slechter aan toe, De onderwijsachterstand is ook enorm vergroot. En mensen die eerder al eenzaam en geïsoleerd waren, zijn dat nu helemaal.”

Gina van der Linden, Nieuw-West

Firoez Azarhoosh, Indische Buurt

Tijdelijk effect of vasthouden?

Het is daarom van groot belang om de extra vrijwilligers, initiatieven en gemeenschapszin vast te houden, aangezien er nog heel wat op de wijken af gaat komen. Maar of dat lukt, is nog de vraag.

Lector Lea den Broeder: “We weten dat de saamhorigheid na bijvoorbeeld een ramp heel groot is, en de mensen elkaar dan graag helpen. Het is ook een vorm van zingeving; het maakt mensen gelukkig om iets voor anderen te doen. Maar uit wetenschappelijke studies blijkt ook dat dit effect tijdelijk is, en weer wegebt.

"Daarom roepen wij met klem op: laat dit niet verloren gaan, investeer hierin. Er is heel veel potentieel ontstaan in deze wijken. Hieruit komt ook veel directer cruciale informatie naar boven over wat er speelt, en wat bewoners nodig hebben, vooral ook op gezondheidsgebied.”

Maar hoe doe je dat, de positieve dingen behouden die tijdens deze crisis zijn ontstaan? Neem de acties van bewoners niet ter kennisgeving aan, maar waardeer en ondersteun deze; zeggen de onderzoekers. Kijk samen met bewoners en organisaties in de wijk wat nu en later nodig is, bijvoorbeeld training, maar mogelijk ook het flexibel inzetten van budgetten voor de buurt. “En houd daarbij rekening met verschillen tussen buurten”, aldus Lea den Broeder. “One-size-fits-all gaat niet op.”

De wijkorganisaties zien dezelfde oplossing. Firoez: “Er wordt vooral geïnvesteerd in de formele hulpverlening. Dat is uiteraard goed, maar elke wijk heeft een eigen weefsel. Bewoners en wijkorganisaties kunnen veel gerichter en out-of-the-box hulp opzetten; dat is de afgelopen maanden wel gebleken. Daarom moeten we vooral kijken: hoe kunnen wij al deze sociale netwerken in aandachtswijken nu steviger en dichter te maken? Dat zou namelijk een groot verschil maken voor vele bewoners.”

Gina: "Mijn ervaring is dat buren en bewoners elkaar heel goed kunnen helpen. Het is het meest effectief om de organisaties te ondersteunen die in de haarvaten van de wijk zitten, want zij hebben de kennis én het netwerk al.”

Onderzoeksagenda

De onderzoekers pleiten tot slot voor een onderzoeksagenda rond deze nieuwe ontwikkelingen in de wijken. Universitair hoofddocent Wagemakers: “Leren van deze crisis is belangrijk. Met passende onderzoeksmethoden kunnen we doorgronden wat hier gebeurt, en kansen voor gezondheidsbevordering ondersteunen."

Bewoners van zogenaamde aandachtswijken ervaren meer gevolgen van de coronacrisis op sociaal, financieel en gezondheidsgebied. Ten eerste werken bewoners hier relatief vaak in beroepen die fysieke aanwezigheid vereisen, waardoor zij meer risico lopen het virus op te lopen. Een aantal bewoners is afhankelijk van de informele economie (zwart werk). Tijdens de ‘lockdown’ viel hun inkomen volledig weg, met huisuitzettingen tot gevolg.

Mensen wonen meestal in kleinere en vollere woningen. Niet alleen is de kans op besmetting hierdoor groter, maar ruimtegebrek en geluidsoverlast (en financiële zorgen) veroorzaken ook onderliggende stress en gezondheidsproblemen. Daarnaast hebben bewoners vaker onderliggende chronische aandoeningen.

Gemeenschapszin is van groot belang voor de gezondheid van mensen; hoe dichter ons netwerk, hoe gezonder we ons over het algemeen voelen. Helemaal in aandachtswijken is het goed als er veel onderlinge betrokkenheid is. Lea den Broeder: “Omdat in de wat armere wijken mensen vaak weinig maatschappelijk kapitaal hebben, zijn zij meer dan andere groepen aangewezen op hun directe leefomgeving. Hun sociale netwerken zitten meer in de buurt. Het zijn geen millennials die de hele wereld over reizen.”

Foto's maaltijdservice: Samen vooruit. Bovenste foto: Stg. Dappere Dames

Accepteer de marketingcookies om deze video te zien

Bekijk deze film over Utrecht Overvecht