Hogeschool van Amsterdam

Een toekomst zonder armoede?

Congres

Op donderdag 7 november 2019 vond het jaarlijkse congres over armoede en schulden plaats van het lectoraat Armoede Interventies van de Hogeschool van Amsterdam. Is een Nederland zonder armoede mogelijk en hoe verhouden financiële schaarste en andere leefdomeinen zich tot elkaar? Welke rol kunnen professionals uit andere leefdomeinen spelen bij het terugdringen van armoede?

Wat kwam er aan bod?

Dit jaar ging het congres over de vraag of er een toekomst is zonder armoede. Wordt onze samenleving steeds ongelijker en, zo ja, wat betekent dat voor het aantal huishoudens dat te maken heeft met armoede? Wat voor invloed hebben stijgende vaste lasten en een krappere woningmarkt op de ‘toekomst van armoede’? Is het universele basisinkomen één van de antwoorden? Inspirerende sprekers gingen in op deze vragen, en meer.

In verdiepende deelsessies onderzochten we met u de relatie tussen armoede en onder andere gezondheid, wonen en werk. Welke rol kunnen professionals uit andere leefdomeinen spelen in de strijd tegen armoede?

Keynote sprekers:

  • Bas Heijne, schrijver, essayist, PC Hooftprijswinnaar en voormalig NRC-columnist, liet zijn licht schijnen over de toekomst van armoede in de Nederlandse samenleving.
    Bekijk HIER de presentatie.
  • Machteld Huber, initiatiefnemer van ‘Mijn positieve gezondheid’, en van oorsprong huisarts, sprak over de relatie tussen armoede en gezondheid.
    Bekijk HIER de presentatie.
  • Paul de Beer, hoogleraar arbeidsverhoudingen aan de Universiteit van Amsterdam, lichtte toekomstige trends op de arbeidsmarkt toe en hun invloed op inkomens-ongelijkheid en armoede.
    Bekijk HIER de presentatie.
  • Rutger Bregman, journalist bij de Correspondent en auteur van o.a. Gratis geld voor iedereen, schetste zijn visie op het basisinkomen in een paneldiscussie.
    Bekijk HIER de presentatie.
  • Marjolein ten Hoonte, directeur van Randstad, over de verhouding tussen vast en flexwerk en haar visie op (financiële) zekerheid voor mensen met een kwetsbare arbeidsmarktpositie.  

De dagvoorzitter was Marie-Louise Voors, Directeur van ONSbank en oprichter van de schuldeiserscoalitie.

Columnwedstrijd

Dit jaar kon u meedoen aan een columnwedstrijd over het thema ‘een toekomst zonder armoede?’. De drie genomineerden lazen hun column voor en vervolgens heeft de zaal gestemd.
De genomineerden waren: Iris Korvemaker - "Een volle tank', Niels Pel - 'Over koptelefoons en kerstlampjes', Niels Peuchen - 'Pornohoekje'.

De winnaar is: Niels Pel, hieronder leest u zijn column:

Over koptelefoons en kerstlampjes

Een tijdje geleden zag ik een wetenschapper bij DWDD uitleggen hoe het komt dat de “oortjes” van zijn koptelefoon altijd in de knoop zaten. Tot mijn verrassing draaide hij het principe om. Het was statistisch gezien natuurlijk veel moeilijker om een snoer uit de knoop te houden dan om hem erin te krijgen. Er was zelfs uitgebreidonderzoek naar gedaan: een lengte van 46 centimeter was het kantelpunt waarop jesnoer niet meer automatisch in de knoop zat.

Sinds ik in het sociaal domein werk denk ik daar regelmatig aan. Want het lijkt wel of de kans dat je in de knoop raakt in het huidige ‘systeem’ even gemakkelijk is als het in de soep draaien van je ‘oortjes’. Het heeft bij mij lang geduurd voordat ik het systeem een beetje uitgevogeld had. En dat deed ik omdat ik het wílde begrijpen.

Veel mensen die in de problemen zitten kunnen en willen dit helemaal niet uit elkaar pluizen. Die willen niet een kluwen aan wetgeving, maatregelen en toeslagen die ze uit elkaar moeten pulken om te kijken van welk oortje ze welk antwoord kunnen verwachten. Ze willen eigenlijk niet eens hulp, maar gewoon van de problemen af.
Telefoonfabrikanten bieden tegenwoordig standaard draadloze oortjes aan. Er past niet eens meer een snoer in. Geen wirwar aan draad maar direct naar de oplossing. Voorlopig is dat natuurlijk nog een utopie. Maar we kunnen wel alvast gaan werken aan een maximale snoerlengte van 46 centimeter. Met meer maatwerk, een beetje innovatie hier en daar, en vooral wat kortere lijntjes. Sinds ik in het sociaal domein werk heb ik het gevoel dat we daar ook echt naartoe kunnen. Het is nu simpelweg een kwestie van blijven doorwerken.

Of zoals mijn moeder tijdens het optuigen van de boom altijd licht vloekend zei: Het leven is een kerstboom, maar je moet wel zelf de lampjes uit de knoop halen.

 

LIVESTREAMING

Het plenaire gedeelte in zowel de ochtend als de middag was via livestream te volgen:

PROGRAMMA

08.45 - 09.15 Ontvangst en registratie

Plenair

09.15 - 09.40 Opening, Roeland van Geuns, lector Armoede Interventies en Marie-Louise Voors, directeur ONSbank en oprichter van de schuldeiserscoalitie
09.40 - 10.20 Een toekomst zonder armoede - Bas Heijne, schrijver, essayist, winnaar PC Hooftprijs
10.20 - 10.30 Armoedecolumn
10.30 - 11.00 Sluiten armoede en gezondheid elkaar uit? Een perspectief vanuit positieve gezondheid -  Machteld Huber, Institute for Positive Health
11.00 - 11.05 Het goede doel: oprichter Abdelhamid Idrissi over het succesvolle initiatief Studiezalen
11.05 - 11.30

Koffiepauze

11.30 - 13.00 Parallelsessies (zie toelichting hieronder)
13.00 - 14.15

Lunchpauze

Plenair

14.15 - 14.30 Opening digitaal platform jongeren en schulden - Mirre Stallen, Hogeschool van Amsterdam
14.30 - 14.40 Armoedecolumn
14.40 - 15.10 Armoede en arbeidsmarkt: een toekomstperspectief - Paul de Beer, UvA, AIAS
15.10 - 15.20 Armoedecolumn
15.20 - 15.50 Basisinkomen: de oplossing voor armoede? - Rutger Bregman, de Correspondent
15.50 - 16.15 Betaald werk: het middel tegen armoede? - Marjolein ten Hoonte, Randstad
16.15 - 16.40 Pitch Marco Gramser, CSU en paneldiscussie tussen middaginleiders onderling en met de zaal
16.40 - 17.00 Afsluiting met de prijswinnende column over armoede en aansluitend pitch van 'het Grote Schulden Preventieboek" - Jos Heijhuurs, Diversion
17.00 - 18.00 Borrel

 

PARALLELSESSIES

In deze deelsessie verkennen we met elkaar wat de “professional van de toekomst” moet doen, laten, kennen en kunnen in het licht van de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt, de woningmarkt en de overige leefgebieden die van invloed zijn op toekomstige armoedevraagstukken.

Drie sprekers belichten ieder een aspect. Lex Veldboer (Lector Stedelijk Sociaal Werken, HvA) gaat in op de toenemende segmentering op de woningmarkt waarbij we zien dat goedkope woningen expliciet worden toegewezen aan bijzondere doelgroepen met veel zorgvragen. Professionals moeten antwoorden vinden op nieuwe vraagstukken die deze wijken met veel kwetsbare groepen met zich meebrengen.

Marieke Gervers (Practor Creatief vakmanschap) betoogt in haar verhaal dat de snel flexibiliserende arbeidsmarkt hoge eisen stelt aan startende vakmensen en dat het niet realistisch is te veronderstellen dat zij dit kunnen leren in een driejarige mbo opleiding. We zien hierdoor dat veel creatieve vakmensen (gaan) behoren tot de groep werkende armen. Marieke pleit voor nieuwe professionaliseringsvormen om vakmensen naar een hoger niveau te brengen.

Tot slot gaat Annemiek Swart (operationeel manager Plangroep) in op de vraag aan wat voor professionals de praktijk behoefte heeft. Welke (nieuwe) vaardigheden, kennis moeten professionals hebben om het hoofd te bieden aan nieuwe/andere hulpvragen of in het omgaan met nieuwe doelgroepen? In welke mate beschikken professionals van nu (of die net van de opleiding afkomen) al over deze vaardigheden/kennis? Wat kan de praktijk de opleiders van de HvA meegeven?

Geert van der Heijden van ACTA verkent met zijn maatschappelijke partners de mogelijkheid om een consortium op te bouwen dat mensen met een laag inkomen  van mondzorg kan voorzien. Wil je hier meer over weten en meedenken over het opzetten van zo’n consortium? Kom dan naar deze deelsessie.

In Nederland wordt mondzorg voor mensen vanaf 18 jaar niet vergoed vanuit het basispakket. Als mensen geen geld hebben voor een aanvullende verzekering schiet preventieve mondzorg er vaak bij in en als er klachten ontstaan stellen mensen behandeling zo lang mogelijk uit. Voor mensen met een laag inkomen, waaronder ook ouderen, dak- en thuislozen, en voor ongedocumenteerde migranten kan hierdoor een opeenstapeling van problemen ontstaan. Mensen komen bijvoorbeeld in een sociaal isolement terecht of maken weinig kans op de arbeidsmarkt. Tijdens deze workshop krijgt u meer informatie over de relatie tussen mondzorg en armoede en denken we samen na over kansen en mogelijkheden voor een consortium dat zich richt op de mondzorg van mensen met een laag inkomen.

Uit onderzoek van het Nibud blijkt dat de kosten voor de vaste lasten een steeds groter deel van de uitgaven van Nederlandse huishoudens in beslag nemen. De krapte op de woningmarkt zorgt voor (flinke) prijsstijgingen en de roep om verduurzaming van woningen neemt toe. Deze ontwikkelingen raken huishoudens met een kwetsbare financiële positie extra hard. In deze deelsessie richten we ons op dit probleem en mogelijke oplossingen.

Arjan Vliegenthart (directeur-bestuurder bij Nibud) zal de sessie inleiden met een korte stand van zaken vanuit recent Nibud-onderzoek.

Henrike Klok (roerganger bij woningcorporatie Rochdale) legt uit hoe Rochdale zich samen met verschillende partners inzet om te werken aan duurzame oplossingen met betrekking tot het voorkomen van problematische schulden bij huurders en het verminderen van (financiële) kwetsbaarheid.

Wouter Joosten (credit manager bij energieleverancier Greenchoice) en Ben Olierook (partnermanager lokale energieprojecten bij Greenchoice) laten zien hoe innovaties bij Greenchoice hebben geleid tot minder klanten met betalingsproblemen en geven een inkijkje in hoe zij werken aan mogelijkheden voor verduurzaming waar ook lagere inkomensgroepen van kunnen profiteren.

Migranten vormden in 2017 bijna de helft van de volwassen armen volgens het Sociaal Cultureel Planbureau. Volwassenen uit migrantengroepen hebben vaak al een relatief hoog armoederisico. Maar voor de kinderen uit met name niet-westerse migrantengroepen geldt dit nog sterker. Volgens SCP verkeert een kwart van deze kinderen in armoede (uit: Armoede in kaart 2018). Dat zijn schrikbarende cijfers.

In deze deelsessie nodigen we drie sprekers uit die elk vanuit een andere hoek op dit thema ingaan. Jeanine Klaver is senior onderzoeker bij Regioplan en actief op de terreinen integratie & migratie en diversiteit & inclusie. Zij schetst een algemeen beeld van de armoedeproblematiek onder migrantengroepen, met aandacht voor specifieke implicaties van armoede voor kinderen uit die groepen. Onderzoeker Maaike van Rooijen, van het Verwey-Jonker instituut, gaat in op de financiële problematiek onder statushouders, bespreekt good practices en staat stil bij de gevolgen van het nieuwe inburgeringsstelsel voor gemeenten en statushouders. We sluiten af met Abdelhamid Idrissi - Amsterdammer van het jaar 2018 en oprichter van het succesvolle initiatief Studiezalen - over de effecten van armoede op de ontwikkeling van kinderen die opgroeien in de kwetsbare wijken in Amsterdam. En over waarom Studiezalen zo’n succes is dat het zelfs tot in Brussel gevolg heeft gekregen! Uiteraard nodigen we ook u van harte uit mee te praten tijdens deze sessie.

Laatste inzichten over schaarste en opgroeien in armoede.

Wat doet het ervaren van een tekort in geld met je denken en handelen? In deze deelsessie bieden wij een crash cursus 'schaarste theorie' aan en gaan we in op de nieuwste inzichten ten aanzien van deze theorie uit de wetenschap. Daarbij besteden we ook aandacht aan wat opgroeien in armoede doet met de ontwikkeling van het kinderbrein.

Mirre Stallen en Hanneke Goosen (HvA)

Voor verdere informatie:

Bente Visser: b.visser3@hva.nl / 06 2115 6448

Gepubliceerd door  AKMI 5 december 2019