Hogeschool van Amsterdam

Online aankopen doen, is dat duurzaam?

11 mrt 2021 08:30 | Centre for Economic Transformation

Consumenten gebruiken verschillende mogelijkheden om producten te kopen: fysiek en online winkelen, ophalen en thuis laten bezorgen. COVID-19 heeft op dit moment de mogelijkheid om naar de winkel te gaan fors beperkt. Het aantal online bestellingen is mede hierdoor sterk gestegen. Welk effect hebben de verschillende manieren van aankopen doen op het milieu?

De Hogeschool van Amsterdam en TNO startten eind 2019 een onderzoek naar het effect van de verschillende winkelmogelijkheden op de hoeveelheid CO2-uitstoot. Uit de resultaten blijkt, dat de consument zelf veel invloed kan uitoefenen op de mate van duurzaamheid van het aankopen doen. Lopend of met de fiets naar een afhaalpunt of winkel gaan is de meest duurzame keuze. Als de auto gepakt wordt om maar één pakket of boodschap op te halen is dat verreweg de slechtste keuze. Online bestellen en thuis laten bezorgen is dan een veel betere optie.

Vaak wordt gesteld dat online winkelen slechter is voor het milieu dan fysiek winkelen door bezorging aan huis met bestelbusjes en de hoge retouren. Maar dit valt in de praktijk reuze mee. Sterker nog er zijn veel situaties waarin online winkelen tot minder CO2-uitstoot leidt dan fysiek winkelen.

Winkelgedrag van de consument

Middels een enquête in december 2019 en januari 2020 (pre-corona) bij 4.468 Nederlandse consumenten is het online aankoopgedrag geanalyseerd. Eén aankoop kan bestaan uit meerdere leveringen en meerdere pakketten per levering. Gemiddeld wordt ongeveer 93% van de online aankopen in één aflevermoment bezorgd. 7% van de aankopen wordt in meerdere aflevermomenten bezorgd. In het onderzoek is gekeken naar de CO2-uitstoot per aankoop. Omdat die uit meerdere leveringen en meerdere pakketten kan bestaan, valt de CO2-uitstoot per aankoop hoger uit dan de CO2-uitstoot per bezorgd pakket.

Er is ook gekeken naar het algemene winkelgedrag van de consument. De auto is het meest gebruikte vervoermiddel in Nederland voor het doen van dagelijkse (49%), niet-dagelijkse (55%) en grote (72%) aankopen. In de afgelopen 13 jaar is de bezoekfrequentie aan winkelgebieden voor dagelijkse aankopen nauwelijks veranderd. Voor niet-dagelijkse en grote aankopen is daarentegen sprake van een aanzienlijke daling in de bezoekfrequentie van winkelgebieden.

Het onderzoek laat ook zien dat tussen 2006 en 2019 mensen aanzienlijk minder vaak fysiek zijn gaan winkelen. Dit geldt met name voor niet dagelijkse aankopen. De sterke groei van het online winkelen is hier naar mijn mening debet aan. Voor dagelijkse boodschappen zien we nauwelijks een verandering in de bezoekfrequentie van winkelgebieden

Uitstoot van winkelen, afhalen of thuisbezorgen

In dit onderzoek is alleen gekeken naar de CO2-uitstoot van het laatste stuk vervoersbeweging. In het geval van online winkelen gaat het om de bezorging vanaf het laatste distributiecentrum (eventueel via een afhaalpunt of via een winkel) naar het huisadres. Ook retouren zijn meegenomen. In het geval van fysiek winkelen gaat het om de reis van de consument naar de winkel en weer terug.

De analyse laat zien dat winkelen, afhalen of thuisbezorgen allemaal goede keuzes kunnen zijn. In hoeverre een aankoop duurzamer is, hangt af van verschillende factoren: het vervoersmiddel waarmee de consument naar het afhaalpunt of de winkel gaat, de afstand die afgelegd wordt en de mate waarin de consument de rit combineert met andere aankopen. Een slechte keuze is om voor één aankoop of het ophalen van één online-bestelling met de auto naar een fysieke winkel te gaan. Dat veroorzaakt gemiddeld genomen ruim drie keer zoveel uitstoot als het thuis laten bezorgen van een online bestelling. Met de voet of fiets een product ophalen bij een winkel of afhaalpunt is vanuit milieu oogpunt de beste optie.

Het thuisbezorgen van een aankoop in deze steekproef is berekend op gemiddeld 2501 tot 550 gram CO2. Dat is te vertalen naar een gemiddelde van 230 gram CO2 per pakket, gebruikmakend van gegevens uit 2017 over pakketvervoer. Recente cijfers (2020) van vervoerders maken het aannemelijk dat in 3 jaar tijd door efficiëntere routes, kleinere verpakkingen en zero-emissie vervoer weer een aanzienlijke verbetering behaald is ten opzichte van dit gemiddelde.

1Vergelijkbaar met de uitstoot van 0,1 tot 0,2 liter benzine

Nederlanders maken vaak gebruik van de auto om winkels te bezoeken. Een bestelbusje dat tijdens een ronde een groot aantal adressen bezoekt, is dan vanuit milieuoogpunt al snel minder belastend dan de heen- en terugrit die een consument maakt met de auto om te winkelen

Per productsoort sterke verschillen

In het onderzoek zijn ruim 7.100 online aankopen van consumenten geanalyseerd. Er zijn behoorlijke verschillen te zien per productsoort. Voor elektronica is online winkelen gemiddeld genomen milieuvriendelijker dan fysieke aankopen in deze categorie. Voor cosmetica is het omgekeerd, omdat men vaak in de buurt kan winkelen (dus lopend of op de fiets gaat) en de aankoop kan combineren met andere aankopen en activiteiten.

Slim kiezen

Het onderzoek toont aan dat het gunstig is om afhaalpunten en winkels zo dicht woonlocaties te hebben, zodat ze gemakkelijk te voet of met de fiets bereikbaar zijn. Thuisbezorgen is eveneens een goede manier om producten in huis te krijgen, zeker als het alternatief is om met de auto op en neer te rijden voor de aankoop.

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met:

Over het onderzoek

De Hogeschool van Amsterdam (HvA) en TNO hebben in opdracht van Topsector Logistiek, in samenwerking met Thuiswinkel.org in december 2019 en januari 2020 een enquête uitgezet, waarop vervolgens onderzoek is gedaan naar de mobiliteitseffecten en carbon footprint van de wijzen waarop Nederlanders online en fysiek winkelen. In dat onderzoek is via een brede online enquête aan 4.468 Nederlandse consumenten gevraagd waar zij hun recente online aankopen gedaan hebben, hoe deze bezorgd, afgehaald en/of geretourneerd zijn en welke vervoermiddelen zij daarvoor gebruikt hebben. Vervolgens is voor elk van deze aankopen bepaald wat het effect van de gekozen bezorg-, afhaal- en/of retourwijzen is op de CO2-uitstoot. De online enquête heeft gegevens opgeleverd over 7.135 online aankopen verdeeld over 43 productcategorieën. De enquête is pre-COVID-19 uitgevoerd. Dat wil zeggen dat de effecten van COVID-19 op het aankoopgedrag van consumenten niet in de data zichtbaar zijn.