Hogeschool van Amsterdam

Kenniscentrum Onderwijs en Opvoeding

Hoe maak je onderwijs voor de stad?

18 apr 2019 10:54 | Faculteit Onderwijs en Opvoeding

In de voormalige stadsdrukkerij waar eens het tijdschrift ‘Ons Amsterdam’ van de drukpers afrolde vond op woensdag de eerste Proeverij Urban Education plaats. Een middag waarin onderwijs, onderzoek en de praktijk samenkwamen in korte presentaties en pitches.

Zo’n twee jaar geleden startte de faculteit Onderwijs en Opvoeding met het programma Urban Education, een interdisciplinair programma waarin vier thema’s centraal staan, beroepsidentiteit, eigen kracht, samenwerking en diversiteit. Ramon Puras: ‘Vandaag ontmoeten we onze partners in de stad en laten we mooie projecten zien die uitdrukking geven aan Urban Education. Urban Education gaat over onderwijs en opvoeding in de grootstedelijke context, anders verwoord, hoe leiden wij studenten op zodat zij zich adaptief kunnen gedragen in de stad?’

Hoe literatuur helpt bij empathie

Hoe laat je de leefwereld van jeugd aansluiten bij het onderwijs en welke rol kan literatuur daarbij spelen? Femke Kitselaar liet in het project ‘Burgerschap in de taalles’ het eerste hoofdstuk van het boek Otis aan een 3 vmbo-klas van het Caland lyceum voorlezen. In het boek, van Martijn Niemeijer, vindt de zeventienjarige Otis een klein meisje in een flat. Ze is achtergelaten door haar ouders. Wat moet hij doen? Weglopen? Of doet hij iets wat niemand ooit voor hem heeft gedaan; blijven?

Na het voorlezen kregen alle leerlingen de vraag Otis te beschrijven of te tekenen. Om daarna met strookjes papier met tekstfragmenten het verhaal verder aan te vullen en te bedenken wat de volgende stap van het hoofdpersonage Otis kon zijn.

Met dit project willen we opleiders en studenten laten zien hoe je door het gebruik van literatuur de horizon van leerlingen kunt verbreden door ze steeds een ander perspectief te laten kiezen en het gesprek met elkaar aan te gaan. En dat is gelukt volgens Femke: ‘We zagen levendige discussies in de klas ontstaan. Het was opmerkelijk hoe goed en geloofwaardig leerlingen hun mening onderbouwden. Waar de leerlingen na het luisteren naar het eerste hoofdstuk vooral een stereotiep beeld hadden van Otis veranderde dit beeld na het uitvoeren van de opdracht. En als mooie bijkomstigheid, we kregen de klas ook aan het lezen.’

Hoe herken je non verbale communicatie in een klas?

Een leerling die niet reageert, die niets zegt, maar non verbaal wel laat zien wat hij bedoelt. Hoe ga je daar mee om? Als je zo’n subtiel communicatiemoment mist, heeft dat effect op je les. Binnen het project ‘Het herkennen van non-verbale communicatie’ ontwikkelden Charissa Doelwijt, Gilian Held en Jasmijn Vosbergen clips en workshops die handelingsverlegenheid bij docenten weg kunnen nemen wanneer een leerling alleen non-verbaal reageert.

Klimaatverandering, een ver-van-mijn-bedshow voor leerlingen?

Adwin Bosschaart onderzocht hoe leerlingen denken over klimaatverandering. Leidt Fear Appeal, een communicatiestrategie die gebruikt wordt om angst op te roepen, tot klimaatempathie of ‘Ecorexia’ bij leerlingen? Opvallende uitkomsten: er is een groot verschil in bewustzijn tussen vmbo en vwo leerlingen en leerlingen met of zonder migratie achtergrond.

Er is geen twijfel bij leerlingen dat klimaatverandering een groot probleem is, maar het is wel een ver-van-mijn-bedshow voor ze. En daar moeten we als onderwijs iets mee volgens Adwin. ´We moeten docenten aardrijkskunde in staat stellen onderwijs te ontwikkelen dat bijdraagt een bewustwording en meningsvorming over dit onderwerp.´

Seksuele opvoeding in onderwijs en jeugdhulp

Wanneer je als professional met kinderen werkt kun je er niet omheen, seksuele opvoeding en dat is meer dan seksuele voorlichting. Je moet jongeren begeleiden op dat vlak, waar gaat het dan precies om? Stel er wordt een opmerking over homo´s in de klas gemaakt, of iemand vertelt een onthullend verhaal. Wat doe je dan als leerkracht? Renske van der Graag en Mirjam Walpot ontwikkelden een handreiking en een reflectie instrument waarmee docenten seksualiteit in de klas bespreekbaar kunnen maken.

Hoe maak je de jeugd veerkrachtig?

Omgaan met andere jongeren is ontzettend belangrijk, je peers hebben een belangrijk aandeel in je persoonlijke vorming en socialisatie. Veel jongeren in een stedelijke omgeving hebben echter geen optimale peer-to-peer interactie, daarom is het voor jeugdwerkers belangrijk te weten hoe zij dit kunnen stimuleren. Binnen het project van Willeke Manders, Aisa Sarti en Judith Metz ‘het positief beïnvloeden van peer-to-peer interacties’ is onder meer een interactiemodel en reflectiemodel ontwikkeld voor jeugdwerkers.

Daarnaast wordt onderzocht hoe het voortgezet onderwijs en jongerenwerk goed kunnen samenwerken. Het onderzoek wees een aantal succesfactoren aan. Zo moeten er voldoende jongerenwerkers beschikbaar zijn, die werken vanuit de wijk, er moet een vast aanspreekpunt zijn en het personeel in het voortgezet onderwijs moet bekend zijn met de jongerenwerkers. Vanuit het project is tevens een bundel met praktijkbeschrijvingen opgeleverd.

Empower de pioniers in het hbo

De pioniers van het hbo zijn de studenten die als eerste in de familie gaan studeren. Binnen het project van Fiona Veraa worden kansen en manieren geïdentificeerd om studenten hierbij een vliegende start te geven. Studenten willen voor de start van de studie weten hoe ze succesvol kunnen zijn in het hbo, maar vragen zich tegelijkertijd af hoe ze precies te weten komen wat ze moeten weten. Daarom vindt deze zomer van 19 t/m 21 augustus de HvA Tune In plaats, waarbij de nieuwe studenten in drie dagen tijd alles aangereikt krijgen om succesvol door het hbo te navigeren.

Veilig je mening kunnen geven in de klas

De inzet van literatuur om veilig je mening te kunnen geven in de klas staat centraal in het project van Paul Moeyes en Vincent Hernot. Zij zette voor dit project het boek ´The great Gatsby´ van F. Scott Fitzgerald in. Dit boek gaat over de steenrijke eenling Jay Gatsby. Onder de broeierige oppervlakte van zijn leven schuilt een geheim: een stil, onmogelijk verlangen naar Daisy Buchanan. En deze destructieve obsessie dreigt alles te vernietigen. De verteller van dit verhaal, Nick Carroway, beweert dat hij niet oordeelt, goed kan luisteren en dat mensen hem altijd in vertrouwen nemen,

Paul heeft voor het project leerlingen een passage laten lezen die bol stond met vooroordelen. Hij vroeg de leerlingen wat hen opviel en wat zij van de beschrijving vonden. Door steeds verschillende vragen te stellen kon hij de normen en waarden van leerlingen verkennen. ‘Je creëert een veilige omgeving wanneer je vragen stelt over het boek, maar onderzoekt daarna met de leerlingen wat hun eigen mening is en voert hier in de klas het gesprek over. Wanneer het gesprek opdroogt stap je weer het verhaal in. Het zette leerlingen ook aan tot kritisch lezen en het zorgvuldig formuleren van hun antwoorden,’ aldus Paul.

Cartoons die aanzetten tot kritisch denken

Met conceptcartoons willen Patricia Kruit en Bert Bredeweg vaardigheden ontwikkelen die aanzetten tot kritisch denken. Als voorbeeld haalt Patricia het thema vaccinatie aan, er ontstaan in toenemende mate vragen over het nut en de noodzaak van vaccinatie. Binnen het project onderzoeken ze of leerlingen door een reeks conceptcartoons rond een thema meer kennis krijgen over het onderwerp en of zij in staat zijn om kritisch na te denken over het onderwerp.

Dit smaakt naar meer!

En met deze laatste pitch kwam deze eerste proeverij tot een einde. Smaakt dit naar meer? Jazeker! In het najaar, op 2 oktober, wordt een nieuwe proeverij georganiseerd door het Kenniscentrum van de faculteit Onderwijs en Opvoeding en het onderzoeksprogramma Urban Education. Nog meer weten over deze en andere projecten? Je vindt ze op de website van Urban Education.