Hogeschool van Amsterdam

Urban Vitality

Bewegingsangst bij hartpatiënten: weinig opgemerkt, groot risico

29 dec 2018 11:58 | Urban Vitality

Twintig procent van de patiënten met hartklachten ontwikkelt bewegingsangst. Ze zitten veel en vermijden inspanning, uit angst dat hun hart opnieuw opspeelt. Deze angst wordt nog weinig herkend in de zorg. Paul Keessen, docent-onderzoeker bij de opleiding Oefentherapie aan de HvA, brengt deze bewegingsangst in kaart en kijkt hoe we die kunnen wegnemen. Vanaf eind december volgt hij daarvoor zo'n 200 hartpatiënten in het Amsterdam UMC. "Het is zeer belangrijk dat hier iets mee gebeurt."

The black hole. Zo wordt het gevoel genoemd dat veel patiënten na behandeling voor een hartinfarct overvalt. Het zwarte gat ontstaat wanneer hartpatiënten thuiskomen uit het ziekenhuis, en tot hen doordringt: wat is míj overkomen.

“Het kan enorme angst inboezemen dat je leven zo fragiel blijkt”, zegt onderzoeker Oefentherapie Paul Keessen. “Patiënten die zoveel angst voelen, zijn geneigd om als gevolg daarvan minder te bewegen, hartrevalidatie te vermijden en inactief te worden. En helaas lopen patiënten daardoor juist meer risico om een tweede hartinfarct te krijgen, zo blijkt uit eerder onderzoek.”

Zichtbaar maken

Buitenlands onderzoek, van de Zweedse Maria Bäck, laat zien dat 20 procent van de patiënten die na een hartinfarct ontslagen worden uit het ziekenhuis vervolgens last krijgt van bewegingsangst. Maar hoeveel procent van de Nederlandse hartpatiënten hiermee worstelt, is nog niet onderzocht. Met zijn onderzoek naar bewegingsangst begeeft Keessen zich dus op relatief nieuw terrein.

Keessen wil allereerst voor de zorg zichtbaar maken welke patiënten met deze angst (kinesiofobie) kampen na een hartincident, zodat die angst vervolgens ook behandeld kan worden.

Paul Keessen

Docent-onderzoeker Paul Keessen

Wie heeft er last van?

Als eerste stap om bewegingsangst te herkennen en indiceren, heeft Keessen onlangs een vragenlijst ontwikkeld, samen met hartrevalidatieprogramma CardioVitaal Amsterdam. Deze vragenlijst kunnen zorgverleners in de toekomst afnemen bij patiënten na een eerste hartincident. Met die vragenlijst wordt bewegingsangst voor het eerst meetbaar voor zorgverleners.

Hartpatiënten volgen

Daarnaast gaat Keessen de relatie onderzoeken tussen bewegingsangst, en hoe actief hartpatiënten daadwerkelijk zijn. Hoeveel bewegen mensen nu echt minder door de angst? Vanaf eind december volgt hij hiervoor een groep van 200 hartpatiënten gedurende drie maanden volgen, na hun ontslag uit het Amsterdam UMC (VUmc en AMC).  Keessen neemt al bij de ziekenhuisopname de vragenlijst af bij de patiënten over angst, kwaliteit van leven en bewegen. Daarnaast gaat hij samen met een team van studenten deze patiënten interviewen over de bron van hun angst.

 

Patiënt vertelt zijn verhaal in AMC, studenten zitten rondom te luisteren

Een patiënt vertelt aan studenten over zijn bewegingsangst

Herkenning belangrijk

Dat hartpatiënten die beweging mijden meer risico lopen op een tweede hartincident, blijkt uit eerder onderzoek door de Nederlandse psychiater Marleen van Beek (Radboud UMC). Het probleem is dat de angst nog niet wordt opgemerkt, zegt Keessen: “Het is juist zo belangrijk dat de angst herkend wordt door zorgverleners, zodat mensen actief blijven na een hartincident. We weten dat de groep hartpatiënten die bewegingsangst ervaart minder vaak naar de hartrevalidatie gaat, terwijl dit hun zou kunnen helpen. Patiënten die wél aan hartrevalidatie meedoen zijn namelijk minder depressief en angstig, en lopen minder risico op heropname.”

Tegenstrijdige informatie

Patiënten ervaren ook dat zij tegenstrijdige informatie krijgen vanuit zorgverleners. Zorgverleners moeten daarom meer rekening houden met het effect van hun boodschap, met die angst in het achterhoofd, zegt Keessen. "De boodschap zou moeten zijn: vermijd stress inderdaad, maar zorg wel dat je voldoende beweging krijgt. Momenteel blijven de patiënten met hun angst zitten, en lopen zij ook nog eens meer risico op nog een hartincident.”

_______________________________


Lees hier het verhaal van hartpatiënt Jan Tielkemeijer. Hij vertelt openhartig aan HvA-studenten Verpleegkunde en Fysiotherapie in het AMC (Amsterdam UMC) over de angst die hij als hartpatiënt heeft ervaren.

Paul Keessen voert zijn promotie-onderzoek uit in samenwerking met Capri Hartrevalidatie en het Erasmus MC Rotterdam. Promotor is dr. Wilma Scholte op Reimer (decaan HvA-faculteiten Gezondheid en Bewegen, Sport en Voeding, en hoogleraar Complex Care). In zijn onderzoek werkt Keessen ook samen met hoogleraar Klinische Cardiologie Ron Peters (Amsterdam UMC).

Opsporing bewegingsangst

Er bestaat weliswaar al een vragenlijst om angst en depressie bij ziekenhuispatiënten te meten (de HADS, anxiety depression scale), maar die draait vooral om generieke angst en depressie. De vragenlijst die Paul Keessen heeft opgesteld is specifiek bedoeld om ook bewegingsangst bij hartpatiënten op te sporen.

Het onderzoeksprotocol voor bovengenoemde studie is goedgekeurd door de Medische Ethische Toetsingscommissie.
NB: De twintig procent die in de intro wordt genoemd, komt uit de Zweedse studie van Maria Bäck.