Hogeschool van Amsterdam

De apotheker bewaakt straks het medicijnkastje

Apothekers en wijkverpleegkundigen gaan nauw samenwerken in nieuw project

6 dec 2018 14:45 | Urban Vitality

Zo’n 49.000 ouderen belanden jaarlijks in het ziekenhuis door verkeerd medicijngebruik. Helpt het als de apotheker patiënten na ontslag intensiever volgt in de rol van medicatiebegeleider, en daarvoor samenwerkt met de wijkverpleegkundige? De Hogeschool van Amsterdam start samen met onder meer het OLVG en Amsterdam UMC een onderzoek naar deze nieuwe rol en samenwerking.

Een stijgend aantal 65-plussers belandt jaarlijks in het ziekenhuis als gevolg van medicatieproblemen. Het gaat om zo’n 23.000 ‘mogelijk vermijdbare’ ziekenhuisopnames per jaar. Dat wil zeggen dat deze incidenten mogelijk voorkomen hadden kunnen worden, als het medicijngebruik van deze ouderen in goede banen was geleid. De zorgkosten van deze opnames komen neer op zo’n 85 miljoen per jaar.

Lector en hoogleraar Bianca Buurman (HvA en Amsterdam UMC) en ziekenhuisapotheker en hoofdonderzoeker Fatma Karapinar van het OLVG zoeken naar een oplossing, en kijken hoe apothekers nog meer als medicatiebegeleider kunnen worden ingezet, in nauwe samenwerking met wijkverpleegkundigen. Deze mogelijkheid gaan zij de komende twee jaar onderzoeken.

Therapietrouw blijkt lastig: mensen moeten soms wel vijf nieuwe geneesmiddelen in hun bestaan inbedden.

Tien medicijnen naast elkaar

De onderzoekers zien vooral kansen voor het begeleiden van de grote risicogroep van 300.000 ouderen, die veel geneesmiddelen gebruiken als zij uit het ziekenhuis komen. “Bepaalde patiënten in Amsterdam hebben meer zorg nodig dan anderen als het om hun medicijngebruik gaat”, zegt ziekenhuisapotheker Fatma Karapinar van het OLVG, die samen met Buurman het onderzoek leidt. “We hebben het hier over ouderen die wel tien geneesmiddelen gebruiken als ze uit het ziekenhuis ontslagen worden. Daarvan kun je op je klompen aanvoelen dat het thuis misgaat om het overzicht te bewaren."

Tabletten te groot

Reden dat bij deze patiënten problemen met medicijnen veel voorkomen, is dat in het ziekenhuis hun medicatie meestal wordt gewijzigd. Er wordt bijvoorbeeld gestart met nieuwe medicijnen. De oudere krijgt bijwerkingen, maar legt niet het verband met het geneesmiddel. Of de oudere beseft niet dat hij/zij moet stoppen met één van de medicijnen; de patiënt haalt twee middelen door elkaar of gebruikt beide doosjes.

En er zijn praktische problemen: oogdruppels die bij jezelf lastig in te brengen zijn, tabletten die te groot blijken om door te slikken, of strips die mensen niet openkrijgen.

Student Verpleegkunde HvA aan het werk

Achter de voordeur

Voor apothekers is het wel lastig om problemen bij mensen thuis, achter de voordeur, te signaleren. Daarom is nauwe samenwerking met wijkverpleegkundigen essentieel. De wijkverpleegkundige signaleert dan de klachten rond medicijngebruik, kijkt of mensen zich kunnen houden aan de voorschriften na ziekenhuisontslag, en geeft dit door aan de apotheker in de wijk. Die gaat vervolgens na: komen de klachten door de medicijnen? Hoe kunnen we dit oplossen? Wat doen we als de patiënt te veel pijn heeft, tabletten niet kan doorslikken of het overzicht verliest? Zo wordt ingesprongen op de medicatieproblemen van de patiënten.
 

Hoofdfoto: OLVG, Audiovisuele Zaken

Met de nieuwe rol ligt er een grote kans voor zowel apothekers als wijkverpleegkundigen om patiënten bij hun medicatie te helpen, denken de onderzoekers. “De apotheker wordt nu weleens gezien als alleen een medicatieverstrekker. Een rol die soms wat oneerbiedig ‘doosjesschuiver’ wordt genoemd”, zegt Karapinar. “Maar apothekers worden juist opgeleid voor de inhoud. Het is deels beeldvorming: mensen zien in de apotheek niet wat er allemaal achter de schermen speelt. In dit onderzoek krijgt de apotheker een zichtbaardere rol als medicatiebegeleider.”  

Tegelijk kunnen wijkverpleegkundigen medicatieproblemen die zij signaleren door de apotheker laten oplossen. Uit een Nivel-onderzoek blijkt dat 85 procent van de verpleegkundigen te maken heeft met patiënten die hun medicijnen niet goed gebruiken. Tot nu toe werd dit lang niet altijd teruggekoppeld aan de apotheker. Met de intensieve samenwerking houden zij elkaar straks op de hoogte.

De apotheker is inhoudelijk expert bij uitstek, en kan daarom bepaalde risico’s rond medicijngebruik al zien aankomen bij een recept of wijziging vanuit het ziekenhuis, en problemen adequaat oplossen. "De huidige problemen komen mede doordat iedere zorgverlener maar een deel van de informatie krijgt”, zegt Karapinar. “Deels is dat informatiegebrek, deels komt het door systemen die het niet faciliteren of goed op elkaar aangesloten zijn. Als er een ontslagrecept wordt gemaakt door het ziekenhuis, dan moet de huisarts dat overkloppen, de apotheek moet het overkloppen, dat vraagt om fouten.

De resultaten van dit onderzoek worden vertaald naar het onderwijs voor de diverse beroepsgroepen.

Bianca Buurman en Fatma Karapinar hebben voor het onderzoeksproject 300.000 euro RAAK-mkb-subsidie gekregen van Regieorgaan SIA. Het onderzoeksproject wordt geleid door de Hogeschool van Amsterdam en vindt plaats in samenwerking het OLVG en AMC (Amsterdam UMC), en onder andere het Ben Sajetcentrum, meerdere apotheken in Amsterdam, de Hogeschool Utrecht, de Universiteit Utrecht, Huisartsenkring Amsterdam, de V&VN.

In het project ‘Ken je apotheker als medicatiebegeleidingsexpert’ brengen de onderzoekers in kaart:

  • Welke geneesmiddel-gerelateerde problemen voorkomen en in hoeverre deze worden gesignaleerd;
  • Bij welke patiënten deze problemen zich voordoen, zodat de apotheker de juiste patiënten kan begeleiden (selectie);
  • Hoe de interprofessionele samenwerking efficiënt ingericht kan worden in de eerste lijn, met daarin voor de apotheker de rol als medicatiebegeleidingsexpert.

Fatma Karapinar, hoofdonderzoeker en ziekenhuisapotheker bij OLVG

Lector Transmurale Ouderenzorg Bianca Buurman