Hogeschool van Amsterdam

Docentschap 3.0

Gepost op: 3 feb 2015 | Afdeling Communicatie

Na mijn periode als lid van het CvB aan de Universiteit Twente ben ik opnieuw les gaan geven. Ondanks mijn bestuurlijke werk heb ik dat altijd gedaan, maar door omstandigheden was ik er drie jaar ‘tussenuit’ geweest. Ik pakte het onderwijs op zoals ik dat gewend was, maar werd direct geconfronteerd met een nieuwe werkelijkheid.

Die nieuwe werkelijkheid ontpopte zich vooral na afloop van mijn colleges: in mijn mailbox kwamen vragen van individuele studenten over de stof en over de toetsing. En nog geen 12 uur later volgde de eerste reminder op een mail met het verzoek of ik zo vriendelijk kon zijn te reageren. 

Ik had het kunnen weten. Zelf was ik al langere tijd bezig met ICT in het onderwijs. Thuis nam mijn zoon me mee naar alle mogelijkheden die maar op de markt kwamen. Toch overviel me het effect van alle communicatiemogelijkheden op het kloppende hart van het onderwijs, de relatie van docenten met hun studenten. 

Het genoemde voorval staat voor mij dan ook nog steeds symbool voor de razendsnelle digitalisering van onze samenleving en markeerde voor mij opnieuw een belangrijke verandering in de vormgeving van het docentschap. Waar eerder het gesprek zich binnen de vaste tijden en binnen de fysieke muren van de collegezalen werd aangegaan kon dat nu ineens altijd en vanaf iedere locatie. Studenten waren mondiger en wereldwijzer geworden, gesteund door de beschikbaarheid van informatie op het internet. Voor die informatie is de docent niet meer nodig, maar voor de kennis des te meer. Met alle verandering blijft zo het beroep op die bijzondere band tussen docent en student bestaan. De omgang met elkaar kreeg alleen een andere, meer intensieve vorm.  

Nu, weer 10 jaar later, is digitaal het nieuwe normaal geworden (aldus Peter Hinssen). De media zijn onderdeel van onze identiteit als docent. We geven geen computer ondersteund onderwijs, maar geven onderwijs in een digitale wereld. Het beeld van de docent vóór de klas (het beeld dat onze lector Marco Snoek schetste bij de werkbijeenkomst Future Proof vorige week) zal naar de achtergrond zal verdwijnen. De individuele student wordt eigenaar van en verantwoordelijk voor een hoogst persoonlijk leerproces. Hij of zij besluit zelf hoe de studie wordt opgebouwd en hoeveel maanden of jaren te gaan studeren. Dat onderwijs vindt zowel binnen als buiten de muren van de HvA plaats.  

De veranderingen in het onderwijs gaan snel en zijn fundamenteel. Radicaal in de eigenlijke zin van het woord: ze gaan tot aan de wortels van ons bestel. Het doorbreken van onze eigen routines loopt bijna vanzelfsprekend achter op de ontwikkelingen. Folia kopte over mijn inzichten alsof de veranderingen langs besluiten van het CvB lopen: ik kondig geen radicale veranderingen af, ze doen zich voor en dwingen iedere docent en iedere onderwijsinstelling na te denken over de wijze waarop we er mee omgaan. Ook de HvA docent en de HvA als geheel.  

Aanpassen aan radicaal veranderende omstandigheden is geen kwestie van het omzetten van een knop. Zoals ik zelf de samenhang tussen digitalisering en onderwijs stap voor stap heb ervaren, zo zijn er vele docenten die voor zichzelf gaandeweg een nieuwe route zijn ingeslagen. Zoals er ook vele docenten zijn die de veranderingen minder bewust hoeven te doorlopen, omdat ze opgegroeid zijn in de digitale wereld. Binnen verschillende domeinen lopen bovendien experimenten en pilots. Wat we nu hard nodig hebben is een gedeelde onderwijsvisie op 'het nieuwe normaal' en goede coördinatie tussen de onderwijsvisie en de ondersteuning daarvan.  

De eerste stap die we gaan zetten is het organiseren van 'een ontwerpsessie': docenten vragen mee te denken over future proof onderwijs volgens de lijnen van 'het nieuwe normaal'. Dat doen we met de uitkomsten van het programma Slim in de hand (ontwerpcriteria enbijzondere programma's) en kijkend naar de ervaringen met al ontworpen toekomstbestendig onderwijs (creating tomorrow, het nieuwe programma van Commerciële economie, de mooie dingen van het domein techniek, blended learning bij het Domein Onderwijs en Opvoeding). Onze collega's wordt gevraagd te komen met aanbevelingen die de flexibilisering van leerroutes voor de student verder versterken, mede in het licht van de mogelijkheden van ons digitale tijdperk.  

Na de werkbijeenkomst van vorige week zullen we ook onze onderwijsconferentie aan het thema gaan besteden. Ik kijk nu al uit naar de bijdrage van Jelmer Evers aan het ochtendprogramma. Deze leraar geschiedenis gaat spreken over zijn ideeën over en ervaringen met future proof onderwijs. Voor wie belangstelling heeft:

http://www.jelmerevers.nl 

Blog van Huib

Huib de Jong
Auteur:

dhr.  H.M. de Jong (Huib)