Hogeschool van Amsterdam

Psychische problemen

Er zijn veel verschillende soorten psychische problemen, die variëren in kenmerken, gevolgen en hevigheid. Ook kunnen lichamelijke klachten en beperkingen (bijvoorbeeld MS of dyslexie) psychische klachten ten gevolge hebben.

Kenmerken en gevolgen van de meest voorkomende psychische problemen bij (HvA)studenten

Een sombere, depressieve stemming is vaak een normale reactie op teleurstelling of verlies. De stemmingsdaling is dan van voorbijgaande aard en er is in de meeste gevallen geen gerichte antidepressieve behandeling nodig.
De diagnose depressie wordt gesteld in de volgende omstandigheid: het gedurende ten minste twee weken bijna dagelijks optreden van drie of meer van de volgende symptomen, waarbij ten minste één van de eerste twee symptomen obligaat is:

  • sombere stemming
  • verlies van interesse of plezier
  • besluiteloosheid of concentratieproblemen
  • gevoelens van waardeloosheid of schuld
  • gedachten aan de dood of aan suïcide
  • agitatie of remming
  • vermoeidheid of energieverlies
  • slapeloosheid of overmatig slapen
  • verandering van eetlust of gewicht

Een milde depressie is een depressie met drie of vier van de bovengenoemde symptomen. Een ernstige depressie is een depressie met vijf of meer van de bovengenoemde symptomen. De ernst van de depressie wordt mede bepaald door de duur en intensiteit van de symptomen en de gevolgen voor het dagelijks leven en sociale functioneren. Naast het onderscheid in ernst worden nog twee andere vormen van een depressie onderscheiden: de bipolaire stoornis en de psychotische depressie. Een bipolaire stoornis wordt gekenmerkt door manische episoden naast episoden van ernstige depressies. Een psychotische depressie is een ernstige depressie die gepaard gaat met hallucinaties en wanen.

Van faalangst is sprake wanneer iemand ten gevolge van angst onder het verwachte niveau presteert. Op zich is het geen probleem wanneer een student bij een studie een zekere spanning ervaart (‘tentamenstress’), dit kan zelfs tot betere prestaties leiden. Het wordt vervelend indien deze spanning de persoon blokkeert in het leveren van prestaties. Angst voor een opdracht of taak (presenteren, paper) kan het denken volledig beheersen en ook lichamelijke reacties als hartkloppingen, zweten, maagklachten, darmklachten, hoofdpijn, slapeloosheid of hyperventilatie veroorzaken. De onzichtbaarheid van de aandoening kan tot onbegrip leiden.

Er wordt ook wel onderscheid gemaakt in actieve en passieve faalangst. De actieve faalangstigen zijn nooit tevreden over hun voorbereiding, ze worden ook vaak als perfectionisten beschouwd. De passieve faalangstigen blokkeren: ze hebben enorm veel moeite om tot uitvoering van een taak te komen.

Studenten met faalangst hebben vaak een negatief zelfbeeld. Eventuele successen worden toegeschreven aan factoren die buiten henzelf liggen, terwijl slechte resultaten dat negatieve zelfbeeld bevestigen.

De grens tussen gewone angst en een angststoornis is niet altijd even makkelijk te trekken. Kenmerkend voor een angststoornis is dat de angst buitensporig is en duidelijk niet realistisch, terwijl de persoon er zoveel last van heeft dat het dagelijkse leven er ernstig door belemmerd wordt.

Er zijn verschillende soorten angststoornissen en wisselende uitingsvormen: onder andere paniekstoornis, fobieën en gegeneraliseerde angststoornis. Onzichtbaarheid en onbekendheid kunnen onbegrip veroorzaken.

Stoppen met een studieactiviteit is bij een angstaanval mogelijk. Afwezigheid en beperkte belastbaarheid kunnen gevolgen zijn. De student is stressgevoelig en onzeker, wat kan resulteren in sociale beperkingen en isolement.

Is een persoonlijkheidsstoornis, die gepaard gaat met onder andere angst, depressiviteit en in de war zijn. Basiskenmerken zijn impulsiviteit en emotionele instabiliteit. Veel kenmerken kunnen in combinatie met andere tot een totaal ander beeld leiden. Eén aspect kan bijvoorbeeld erg op de voorgrond treden (bij mannen alcoholmisbruik, bij vrouwen eetstoornissen), terwijl een andere borderline patiënt alle kenmerken in milde vorm heeft. Met name verslavingsproblematiek, zoals alcoholmisbruik, maar ook eetstoornissen is soms lastig te herkennen en erg hardnekkig. Deze studenten melden zich vaak niet of pas laat voor hulp. De student heeft hoge verwachtingen van zichzelf en anderen waardoor hij of zij snel wordt teleurgesteld. Hij of zij heeft een negatief zelfbeeld en moeite met relaties, maar ook met alleen zijn.

Algemeen

Behalve de bovengenoemde verschijnselen kampen de meeste mensen die psychische problemen ervaren ook met vermoeidheid, al dan niet vanwege het gebruik van medicijnen. Dit is lang niet altijd zichtbaar en kan tot extra problemen in de onderwijssituatie leiden.

Belemmeringen kunnen ontstaan tijdens:

  • tentamens
  • bestuderen van lesmateriaal
  • college volgen, zowel wat betreft verwerken van informatie als ook aanwezigheid
  • individuele opdrachten
  • deelname aan werkgroepen, presenteren en samenwerken
  • practica, stage, veldwerk

Op de site van Handicap + Studie zijn verschillende studietips voor deze categorie beperkingen te vinden.

  • Rustruimtes
  • Eventueel aparte ruimte bij tentamens

  • Extra begeleiding
  • Aanwezigheidsversoepeling
  • Docent bij wie student zich veilig voelt voor mondelinge tentamens
  • Aangepast programma (na overleg met studentendecaan en/of studieadviseur)
  • In uiterst geval tijdelijk stoppen van studie

  • Goede duidelijke feedback
  • Mogelijkheid voor latere inleverdata
  • Advies inwinnen deskundige (zie hoofdstuk 3 voor gegevens Studentenzaken)
  • Hulp bij stagelopen
  • Presentatie eventueel samen met andere studenten laten doen

  • Ondanks moeheid ten gevolge van psychische klachten toch proberen door te gaan met studeren, eventueel met extra hulp
  • Actief studeren: onderstrepen, hardop lezen, samenvatten
  • Thuiswerken
  • Opnemen van colleges
  • Realistische planning maken
  • Concentratiedagboek bijhouden
  • Duidelijkheid aan de werkgroep geven (eventueel na overleg met een studentendecaan of studieadviseur)
  • Afspraken maken over verwachtingen, mogelijkheden en beperkingen stage op stageplaats

Gepubliceerd door  Dienst Studentenzaken 2 september 2014