Hogeschool van Amsterdam

Kenniscentrum Onderwijs en Opvoeding

HvA-onderzoeker doet appel op álle leraren: toon leiderschap

Scholen moeten omgeving creëren waarin alle leraren die opdracht kunnen oppakken

25 feb 2019 00:39 | Kenniscentrum Onderwijs en Opvoeding

Hoe kan het leiderschap van leraren in scholen versterkt worden? Dat was de centrale vraag in een tweejarig onderzoek naar 'Teacher Leadership' onder leiding van lector Marco Snoek (Leren & Innoveren). Het creëren van een omgeving waarin iedere leraar leiderschap kan tonen vraagt inspanningen en kwaliteiten van leraren én schoolleiders.

Teacher leadership of het leiderschap van leraren komt regelmatig ter sprake in discussies over het beroep van leraren. In deze publicatie – die geschreven is door Marco Snoek, Frank Hulsbos en Inge Andersen en tot stand is gekomen op basis van een subsidie van NRO – gaan we nader in op het concept teacher leadership, waarbij we verkennen waar de aandacht voor teacher leadership vandaan komt, hoe het begrip gedefinieerd kan worden, wat mogelijke effecten kunnen zijn van het leiderschap van leraren en wat belangrijke condities zijn. Tenslotte staan we stil bij de vraag hoe teacher leadership in Nederlandse scholen versterkt kan worden.

Perspectief van Teacher Leadership

De aandacht voor het leiderschap van leraren komt voort uit een breed gevoel dat in de afgelopen jaren de professionele ruimte van leraren is ingeperkt. Daarmee heeft de roep om meer ruimte voor het leiderschap van leraren vooral een emancipatoir karakter: een roep om de stem, rol en eigenaarschap van leraren weer te versterken. Naast dat emancipatoire perspectief kan teacher leadership echter ook geplaatst worden in een innovatief perspectief. Daarbij is de leidende gedachte dat de uitdagingen in het Nederlandse onderwijs zodanig zijn dat het een gezamenlijke inspanning  en gezamenlijk leiderschap vraagt van alle leraren binnen een school.

Definitie Teacher Leadership

In de wetenschappelijke literatuur zijn slechts beperkt definities te vinden van het begrip teacher leadership. Op basis van de beperkte definities komen we tot de volgende definitie:

Teacher leadership is het proces waarbij leraren op basis van expertise en affiniteit invloed uitoefenen op collega’s, schoolleiders en andere actoren binnen en buiten de school. Deze invloed overstijgt het eigen klaslokaal.

Teacher leadership kan formeel of informeel vorm krijgen en leraren kunnen individueel of collectief leiderschap verwerven. Op basis van die twee dimensies schetsten wij vier vormen van teacher leadership die allemaal passen binnen onze basisdefinitie (zie de figuur hieronder).

Figuur Basisdefinitie Teacher Leadership

Varianten van Teacher Leadership

Binnen elk van deze varianten van teacher leadership kan het leiderschap van leraren nog verschillende reikwijdtes hebben (team, school of schooloverstijgend) en betrekking hebben op verschillende thema’s (kwaliteit van het onderwijs en het leren van leerlingen, de ontwikkeling van onderwijs, curricula en lesmethoden, organisatie en beleid, het leren en professionaliseren van collega’s).

Onderzoek

Uit onderzoek is weinig bekend over effecten van teacher leadership en de studies die er zijn gaan vooral over vormen van role based teacher leadership. De meeste studies gaan over condities voor teacher leadership, ten aanzien van de teacher leader zelf (in termen van benodigde kwaliteiten), de rol van de schoolleider (het stimuleren en ondersteunen van het leiderschap van leraren), de schoolcultuur en de schoolstructuur.

We concluderen dat er in onderzoek, praktijk en ondersteuning vooral aandacht is voor individuele en formele vormen van (role based) teacher leadership. Dit past bij bestaande hiërarchische leiderschapsparadigma’s. Vanuit een meer inclusief perspectief en innovatieperspectief is er in onze ogen behoefte aan meer aandacht voor vormen van community based teacher leadership.

Versterken Teacher Leadership

Het versterken van teacher leadership vraagt inspanningen en kwaliteiten van leraren en schoolleiders: een perspectief dat de eigen werkomgeving overstijgt, een visie en moreel bewustzijn, lef, initiatief en ondernemerschap, geloof in eigen kunnen, netwerken, gunnen en gerichtheid op consensus, verantwoordelijkheid, consistentie tussen cultuur, structuur, onderwijsconcept/visie en fysieke omgeving, en tenslotte geduld.

Informatie

Naast het volledige rapport in boekvorm zijn er ook een aparte samenvatting en een infographic van het onderzoek beschikbaar.

Themawebsite Teacher Leadership

Zowel in het boek als in de samenvatting is de volgende verwijzing naar een aparte themawebsite over Teacher Leadership opgenomen: www.hva.nl/teacher-leadership.

Deze themawebsite is nog niet actief; er wordt momenteel hard aan gewerkt om de website binnenkort online te krijgen.