Hogeschool van Amsterdam

Onderzoek naar burgerschapsonderwijs in Amsterdam

Een belangrijk dat onderwerp dat nog weinig aandacht krijgt in de les

13 feb 2018 10:01 | Faculteit Onderwijs en Opvoeding

Woensdag 14 februari wordt een grootschalig onderzoek gepresenteerd op de conferentie Amsterdammerschap in de klas. De studie is in opdracht van de gemeente Amsterdam is uitgevoerd door de Hogeschool van Amsterdam. Voor dit onderzoek hebben 244 leraren een vragenlijst ingevuld en zijn 17 leraren uitgebreid geïnterviewd. Amsterdamse leraren in primair- voortgezet onderwijs en mbo vinden burgerschapsonderwijs erg belangrijk maar in de dagelijkse onderwijspraktijk geven zij dat slechts af en toe een plek en veelal zonder dat dit gepland is. Leraren vinden dat zij de capaciteiten hebben om burgerschapsonderwijs vorm te geven, dat hebben zij veelal tijdens hun werkzame leven en niet hun opleiding geleerd.

Belangrijk maar krijgt weinig aandacht

Leraren in het Amsterdamse onderwijs vinden burgerschap een belangrijk onderwerp. Zij vinden het een primaire taak van de school om bij te dragen aan de ontwikkeling van burgerschap van leerlingen. Het is volgens de leraren belangrijk om les te geven over onderwerpen als democratie, sociale uitsluiting en seksuele diversiteit. Dit geldt voor leraren in het primair- voorgezet onderwijs en mbo. Het is des te opvallender dat leraren vervolgens aangeven dat zij dit soort onderwerpen slechts af en toe in de les een plek geven. Dat gebeurt dan veelal ongepland. Leraren in gamma-vakken (zoals maatschappijleer en geschiedenis) doen dat dan vaker dan leraren in andere vakken.

Belemmeringen: werkdruk en complexe maatschappelijke context

Leraren hebben aanzienlijk vertrouwen in eigen kunnen met betrekking tot burgerschapsonderwijs. Zij achten zichzelf goed in staat om burgerschap te betrekken in hun les. De leraren in Amsterdam menen dat er slechts in beperkte mate sprake is van belemmeringen bij het vormgeven en uitvoeren van burgerschapsonderwijs. Interessant is dat leraren niet primair de achtergrond van leerlingen als belemmering ervaren maar veeleer organisatorische zaken: het onderwijs is overbelast en klassen zijn te groot. Niettemin laten de interviews zien dat ervaringen die leerlingen elders opdoen burgerschapsonderwijs ingewikkeld kan maken. Te denken valt dan vooral aan segregatie, homogene klassen en extreme opvattingen van leerlingen. De interviews laten zien dat leraren (docenten maatschappijleer uitgezonderd) menen dat zij in hun opleiding weinig of niets geleerd hebben over burgerschapsonderwijs. Dat zij zichzelf op dit terrein bekwaam achten heeft in hun ogen vooral te maken met hun opvoeding, steun van collega’s of persoonlijke beroepsinteresse.

Opzet van het onderzoek

Voor dit onderzoek zijn 244 leraren van Amsterdamse scholen via een enquête bevraagd. Vanuit het po deed een groep leraren van divers samengestelde groep scholen mee (en geven les in allerlei jaarlagen), vanuit het vo en mbo heeft een groep leraren van een representatieve groep scholen de vragenlijst ingevuld. Deze leraren geven les in allerlei vakken. Daarnaast zijn 17 leraren van diverse scholen (po, vo en mbo) bevraagd om een diepgaande beeld te krijgen over hun opvattingen over burgerschapsonderwijs.

Aanpak van burgerschapsonderwijs in Amsterdam

De resultaten van het onderzoek zijn een bevestiging dat het beleid van Amsterdamse actoren op terrein van burgerschap relevant is. Zo is er door de gemeente Amsterdam in samenwerking met de Hogeschool van Amsterdam een dialooggroep burgerschap opgericht waar po-, vo- en mbo-docenten met grote regelmaat spreken over burgerschapsonderwijs. Verder organiseren de gemeente en de HvA een jaarlijkse conferentie over dit onderwerp. De gemeente biedt leraren de mogelijkheid om beurzen ten behoeve voor nascholing aan te vragen. De HvA heeft een aantal nascholingstrajecten ontwikkeld rondom burgerschap. Verder hebben de Amsterdamse lerarenopleidingen samen met de gemeente een convenant ondertekend om burgerschapsonderwijs nog meer een plek te geven in hun opleidingen. Het onderzoek laat het belang van deze activiteiten zien en biedt aanknopingspunten om burgerschapsonderwijs verder te ontwikkelen.

Pers welkom bij conferentie

De pers is bij de conferentie van harte welkom. Neem daarvoor contact op met Yamina Aolad si Mhammad of 06 204 29 703.

Rapport

De uitkomsten zijn gepubliceerd in het rapport Hoe ziet het burgerschapsonderwijs in Amsterdam eruit? Een onderzoek naar de opvattingen van leraren dat verschijnt op 14 februari 2018. Zie: www.hva.nl/burgerschap. Voor meer informatie kunt u contact opnemen met de onderzoeksleider dr. Hessel Nieuwelink.